Phiên tòa xét xử được sự quan tâm của đông đảo người dân
Hình sự hóa quan hệ dân sự?
Theo hồ sơ vụ án cũng như thực tế diễn ra, từ năm 2008, Lê Thị Tường Vân và các bà Tường, Vân, Dung (cùng trú tại Tp. Pleiku) có quan hệ vay mượn tiền của nhau. Các bên đều thừa nhận đây là việc cho vay ăn lãi ngày dựa vào tín chấp, viết giấy tay với nhau, không có tài sản thế chấp nhưng có thể cho nhau mượn hàng chục tỷ đồng. Sau khi vay được tiền, Lê Thị Tường Vân tiếp tục cho Nguyễn Thị Thùy Dương (trú tại TP. Pleiku) vay để ăn tiền lãi chênh lệch. Đây cũng là thực tế diễn ra ở nhiều địa phương khác, dù tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ rủi ro nhưng vì lợi nhuận cao nên rất nhiều người vẫn lao vào cuộc chơi đầy mạo hiểm này.
Tháng 11/2009, Nguyễn Thị Thùy Dương không trả được cho Vân 25 tỷ đồng nên Vân bị vỡ nợ. Lê Thị Tường Vân đã chủ động trả cho Tường, Vân, Dung gần 1 tỷ đồng và viết giấy cam kết sẽ tiếp tục trả nợ và những người này đã cam kết không tiếp tục tính lãi.
Mặc dù là quan hệ dân sự nhưng dựa vào lời khai của Tường, Vân, Dung cùng 3 giấy mượn tiền do Lê Thị Tường Vân viết, cơ quan CSĐT và VKSND tỉnh Gia Lai đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Lê Thị Tường Vân. Sau đó, VKSND tỉnh Gia Lai ra cáo trạng truy tố bị can Vân về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.
Thiếu cơ sở để buộc tội
Trong vụ án này, TAND tỉnh Gia Lai đã 2 lần trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung, làm rõ nhiều vấn đề. Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, cơ quan CSĐT không điều tra được gì thêm, thay vào đó còn đưa ra những chứng cứ, lập luận mâu thuẫn, thiếu nhất quán, không đủ cơ sở pháp lý.
Cho đến thời điểm diễn ra phiên tòa xét xử sơ thẩm ngày 14/5/2012, vấn đề cơ bản, mấu chốt nhất của vụ án vẫn chưa được làm rõ. Đó là: Có hay không việc sáng ngày 6/11/2009, vợ chồng Lê Thị Tường Vân đến gặp Tường, Vân, Dung nhận hơn 15 tỷ đồng tiền mặt? Đây cũng là vấn đề mà trong hai lần trả hồ sơ TAND tỉnh Gia Lai đều yêu cầu làm rõ.
Trong các lời khai tại cơ quan CSĐT cũng như tại tòa, Lê Thị Tường Vân đều một mực khẳng định số tiền hơn 15 tỷ đồng là tiền nợ cộng dồn của một quá trình vay mượn lâu dài, không có việc vợ chồng Vân đến nhận của Tường, Vân, Dung số tiền này trong buổi sáng ngày 6/11/2009. Có nhiều chứng cứ, cơ sở pháp lý chứng minh điều này.
Đề cập đến vụ việc, Ls. Trần Quang Nhựt, Văn phòng Luật sư Nhựt, Đoàn luật sư TP. Hồ Chí Minh lập luận: “Vào ngày 06/11/2009, Mai Anh Tuấn và Lê Thị Tường Vân đã ký các hợp đồng giao dịch về việc chuyển quyền sở hữu tài sản tại Phòng Công chứng Số 1. Tại Sổ công chứng chữ ký thể hiện bắt đầu lúc 8h00 ngày 06/11/2009 Cty TNHH MTV Tuấn Tài. Mai Anh Tuấn thực hiện việc ký kết các hợp đồng tại Phòng công chứng. Vậy đủ cơ sở xác định rằng: Từ lúc 8h00 sáng ngày 06/11/2009, Tuấn, Vân đã có mặt tại phòng công chứng nhưng cơ quan CSĐT, VKSND lại cố tình xác định thời gian công chứng ký các hợp đồng trên vào ngày 05/11/2009 và kết thúc vào lúc 8 giờ ngày 6/11/2009. Không biết VKSND tỉnh Gia Lai đã dựa vào đâu mà nói sai so với các tài liệu chứng cứ chính các vị thu thập tại hồ sơ vụ án? Cùng một sự việc, bản chất, thời gian mà chính VKSND cũng nhận định mâu thuẫn, khi bị phản bác, lại tìm mọi cách nói khác đi nhưng có nói gì đi chăng nữa đều không phản ánh đúng ý nghĩa, bản chất khách quan của vụ việc? Vợ chồng Vân - Tuấn làm thủ tục công chứng trong buổi sáng ngày 6/11/2009 thì làm gì có thời gian để đến nhà Tường, Vân, Dung nhận hơn 15 tỷ đồng như các bà này đã khai?”
Tại lời khai ban đầu của Tường, Vân, Dung có sự trùng hợp về thời gian nhận tiền. Cùng một lúc là 9 giờ ngày 06/11/2009 nhận 4,8 tỷ tại số 74B Nguyễn Trãi, phường Yên Đỗ và 4,6 tỷ tại số 2 Trần Hưng Đạo, phường Hội Thương. Với số tiền lớn như vậy mà một lúc nhận hai nơi khác nhau tại hai phường trên địa bàn thành phố Pleiku là không có thật. Rồi sau đó 10h30 cùng ngày nhận 5,850 tỷ tại địa chỉ 36 Lý Tự Trọng phường Tây Sơn. Không thể nào trong một thời gian ngắn tại 03 địa chỉ khác nhau nằm trên 03 phường khác nhau tại TP. Pleiku thực hiện việc giao nhận lượng tiền lớn như các bị hại khai (trên 15tỷ đồng). Vậy mà cơ quan CSĐT lại dựa vào lời khai trên của những người bị hại để buộc tội Lê Thị Tường Vân.
Các luật sư bảo vệ cho bị cáo cũng chứng minh hành vi của Lê Thị Tường Vân không đủ yếu tố cấu thành tội lừa đảo. Bởi lẽ, các đương sự hoàn toàn tự nguyện trong giao dịch (vay mượn). Trong cáo trạng nêu rõ “đến hạn trả nợ, Vân trả được cho ba người bị hại số tiền 970 triệu đồng”. Số nợ còn lại là 14,280 tỷ đồng nếu Vân không trả đúng theo cam kết thì Tường, Vân, Dung có quyền khởi kiện Vân bằng vụ án dân sự. Cáo trạng cho rằng Lê Thị Tường Vân chiếm đoạt hơn 15 tỷ đồng của Tường, Vân, Dung nhưng không có tài liệu nào chứng minh Vân chiếm đoạt số tiền trên, chiếm đoạt như thế nào? chiếm đoạt để làm gì? Cơ quan CSĐT và VKSND căn cứ vào lời khai một chiều không có tài liệu nào chứng minh của Tường, Vân, Dung.
“Đây là một vụ án điển hình cho việc hình sự hóa quan hệ dân sự, làm sai lệch toàn bộ bản chất vụ việc cần được phân tích, nhìn nhận thấu đáo để tránh gây oan sai” - Ls Nguyễn Danh Hưng, VPLS Hương Giang, đoàn Luật sư TP. Hà Nội đánh giá.
Trí Vĩnh