Cách đây gần một thế kỷ, ông Ma Mamaulévé cùng vợ mua ngôi nhà này. Ông bà này có hai người con gái, Ma Raqouma và Ma Aminama. Hai bà này không lấy chồng, nhận hai cháu họ làm con nuôi là Phạm Thị Kim Thạch và Nguyễn Thị Nương, đón về ở cùng. Năm 1991, cô con nuôi Phạm Thị Kim Thạch xuất cảnh theo diện đoàn tụ gia đình. Để mọi chuyện thuận lợi với mình, bà Thạch đã tự ý giao nhà số 14 (một phần của nhà 14-16) Ký Hòa cho Nhà nước quản lý. Tuy nhiên, do bà Thạch không có quyền định đoạt gì đối với nhà này nên hai bà Ma khiếu nại và vẫn an cư tại ngôi nhà này. Năm 2001, hai bà Ma chết, Sở Nhà đất giao Cty Quản lý nhà trực tiếp quản lý, ký hợp đồng thuê nhà với bà Nguyễn Thị Nương. Bà Nương không có chồng con, đón cháu gọi mình là cô ruột là Nguyễn Phước Vân (sinh năm 1976) về nuôi từ năm 1985. Anh Vân lớn lên, lấy vợ, sinh con và phụng dưỡng cô ruột của mình trong ngôi nhà này.
Năm 2004, căn nhà được hóa giá, bán cho bà Nương nhưng bà này không đủ tiền để mua và vẫn tiếp tục thuê nhà, toàn bộ tiền thuê nhà do anh Vân trả. Năm 2006, bà Nương mất, vợ chồng con cái anh Vân tiếp tục ở lại ngôi nhà này, thực hiện nghĩa vụ thừa kế, hương khói cho người đã khuất. Bất ngờ, năm 2007, anh Vân nhận được Quyết định của UBND Quận 5 cưỡng chế thu hồi căn nhà, buộc anh Vân phải thu dọn đồ đạc và vợ con ra khỏi nhà, giao lại nhà trống cho chính quyền. Anh Vân khiếu nại Quyết định trên, đề nghị được tiếp tục thuê nhà hoặc mua theo phương thức hóa giá. Song, mọi nỗ lực để bảo về quyền lợi chính đáng của anh Vân đều không được chính quyền chấp thuận.
Mới đây nhất, UBND Tp. Hồ Chí Minh có kết luận về việc hợp thức hóa, bán nhà thuộc sở hữu nhà nước đối với căn nhà này và một bí mật lâu nay nằm trong bóng tối đã lộ diện. Theo đó, năm 2001, bà Nương đã ký hợp đồng với bà Nguyễn Thị Thu Mai, cán bộ thanh tra Sở NN-PTNT Tp. HCM làm thủ tục hóa giá, hợp thức hóa chủ quyền căn nhà này với số tiền tương đương với 140 lượng vàng, công dịch vụ là 90 lượng vàng, bà Mai đã nhận 80 lượng vàng SJC. Để có vàng trả cho bà Mai, bà Nương đã làm hợp đồng bán nhà này với giá 350 lượng vàng, tuy nhiên, việc bán này không thực hiện được do xảy ra khiếu kiện giữa bà Mai và bà Nương.
Tuy nhiên, có thể thấy, cam kết của bà Mai đã được thực hiện bởi Cty Quản lý Kinh doanh nhà Tp. HCM đề xuất bán nhà này theo cơ chế 2 giá cho bà Nương vào tháng 5.2001 trước cả khi bà Nương có đơn xin mua nhà vào tháng 2.2002! Thời điểm đó, căn nhà này được định giá là 1,5 tỷ đồng nhưng bà Nương không mua được do chủ trương của Thành phố lúc đó ngưng việc bán nhà xưởng thuộc sở hữu nhà nước. Tiếp tục, năm 2003, theo đề nghị của Cty Quản lý Kinh doanh nhà Tp. HCM nhà này bà Nương được mua với giá 5,6 tỷ đồng, tương đương 666 lượng vàng. Bà Nương không làm sao đủ tiền để mua căn nhà này vì bán nó chỉ được 350 lượng vàng, lại mất thêm 90 lượng vàng dịch vụ cho bà Mai, mà lại phải bỏ ra 666 lượng vàng thì bà thua thiệt lớn nên đành xin cho tiếp tục được thuê nhà cho đến khi bà mất và anh Nguyễn Phước Vân kế tục.
Khi vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự này được phanh phui và tố cáo đến các cơ quan chức năng nhưng tất cả đã bị bỏ qua mà không truy cứu. Anh Vân nhiều lần gặp bà Mai đòi tiền song bà cho biết số vàng đó đã đưa hết cho “người ta” rồi. Người ta là ai, nếu các cơ quan chức năng không vào cuộc thì làm sao làm rõ được chuyện “chạy” này? Đặc biệt, dấu hiệu của tội danh Hối lộ đã thể hiện rõ. Đại biểu Quốc hội Lê Đông Phong thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội Tp. HCM đã chuyển đơn của người tố cáo đến Phòng CSĐTTP về kinh tế và chức vụ Công an Tp. HCM yêu cầu giải quyết.
Mới đây nhất, vào ngày 18/4/2012 Trụ sở tiếp công dân của TƯ Đảng và Nhà nước có công văn gửi Chủ tịch UBND Tp. HCM đề nghị tiếp nhận, giải quyết và trả lời công dân về vụ việc này.
Ngày 28/5/2012 Cơ quan CSĐT thuộc Công an Tp. HCM đã có công văn trả lời công dân với nôi dung sau khi nhận tố cáo cơ quan đã tiến hành xác minh, nhận thấy Hợp đồng giữa bà Nương và bà Mai thuộc quan hệ dân sự và không có cơ sở để khởi tố vụ án hình sự, nay, thời hiệu khiếu nại đã hết nên không xem xét vụ việc này nữa.
Ngày 8/6/2012, tại phường 7, quận 3, Tp. HCM, UBND phường tổ chức cuộc hòa giải giữa anh Vân và bà Mai. Bà Mai thừa nhận việc anh Vân đưa cho bà 80 cây vàng nhưng vin vào việc Công an đã có kết luận vụ này nên không trả lại vàng cho ông Vân nữa. Cuộc hòa giải bất thành và ông Vân đối diện với nguy cơ mất trắng số vàng này và ngôi nhà cũng sẽ không được mua hóa giá.
Trước vụ việc này, thiết nghĩ, chính quyền cũng như các cơ quan chức năng Tp. HCM cần xem xét kỹ lại cả một quá trình, tìm ra những hành vi tiêu cực, móc ngoặc, hối lộ hoặc cố ý báo cáo sai lệch về thực trạng ngôi nhà, đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân.
Nhóm PVPL