Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng biên tập tạp chí Người Làm báoPhạm Quốc Toàn tặng hoa chúc mừng nhà báo Phan Quang
Nhà báo, nhà văn, nhà văn hóa Phan Quang sinh 1928 ở Hải Lăng, Quảng Trị. Ông tham gia cách mạng từ tháng 6 – 1945 khi chưa đầy hai mươi tuổi. Được thi sĩ Chế Lan Viên – người thầy, người bạn hướng dẫn vào nghề làm báo, ông là cây bút năng nổ của Báo Cứu quốc Liên khu IV. Chế Lan Viên từng khen: “Phan Quang không cưỡi ngựa xem hoa mà xuống ngựa, không phải để xem lục béo, hồng gầy, ong mai, bướm tối thế nào mà còn để tìm hiểu, ghi chép về gốc gác, lai lịch các loài hoa”… Hòa bình lập lại, ông được điều về báo Nhân Dân. Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, ông cùng nhà báo Thép Mới mở văn phòng Báo Nhân Dân tại phía Nam ở TP.HCM. Thời Phan Quang làm báo Nhân Dân, nhà báo Hoàng Tùng – nguyên Tổng biên tập, Chủ tịch Hội Nhà báo VN nhận xét: “Phan Quang là một trong mấy đồng chí đi nhiều nhất, viết nhiều nhất… Người ta ví Phan Quang là một chuyên gia sành sỏi về nông nghiệp, nông thôn. Sự đánh giá ấy không sai chút nào”! Năm 1982, ông giữ cương vị Vụ trưởng Vụ Báo chí. Sau Đại hội Đảng VI, nhà báo được cử làm Thứ trưởng Bộ Thông tin trong khi vẫn đảm trách Phó Tổng Thư ký Hội Nhà báo VN; Tổng Giám đốc Đài tiếng nói Việt Nam. Nhà báo Phan Quang là đại biểu Quốc hội – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại ba khóa, làm Phó Tổng Thư ký rồi Tổng Thư ký Hội Nhà báo VN, Chủ tịch Hội Nhà báo VN hai nhiệm kỳ. Ông cũng từng đảm trách Phó Chủ tịch Tổ chức Quốc tế các nhà báo (OIJ) phụ trách khu vực châu Á – Thái Bình Dương; thành viên Ban lãnh đạo Liên đòan báo chí ASEAN; nhiều năm làm Chủ tịch nhóm Nghị sĩ Hữu nghị Việt Nam – Pháp. Trong sự nghiệp cầm bút, nhà báo sáng tác trên 30 tác phẩm truyện ngắn, truyện dài; nghiên cứu văn học – văn hóa. Từ sớm, Phan Quang đã trình làng các tập truyện ngắn: Không khai (1954), Đất rừng (1955), Hẹn cưới (1956)…Có những tác phẩm biên khảo, ký của Phan Quang viết về miền Nam sau 1975 như: Lâm Đồng – Đà Lạt (1978), Đồng bằng sông Cửu Long (1980) là những cuốn sách có giá trị về nghiên cứu dư địa chí, con người, xã hội mà nhà báo đã say sưa tìm hiểu một cách sâu sát, khoa học. Ngoài ra, Phan Quang không chỉ là cây bút viết truyện thiếu nhi rất có duyên với các tác phẩm: Săn cá voi, Một mình giữa đại dương, Chinh phục Hymalaya… mà còn là người dày công biên dịch hơn 10 tác phẩm văn học nước ngoài . Trong đó, có tác phẩm dịch rất quen thuộc với độc giả nước nhà như: Nghìn lẻ một đêm (1981), Nghìn lẻ một ngày (2011), Hội chợ bán người (1961), Sử thi huyền thoại Đông Tây (2008), Trà thư (2010) Cuốn sách về những sự trái ngược lớn (2011)… Và với tập bút ký “Những ngôi sao ban ngày” của nhà thơ Nga Olga Bezgholtz, ông tâm sự “nhiều đêm một tay cầm bút dịch, một tay quệt vội mấy giọt nước mắt chực tuôn trào” trước sự rung động bởi sự trùng hợp số phận của hai dân tộc… Đọc tác phẩm các tác phẩm của Phan Quang như: Về diện mạo báo chí Việt Nam, Những người tôi quý, Thương nhớ vẫn còn, Cho đến khi giã từ trần thế, Thơ thẩn Paris, Bên mộ vua Tần, Chia tay trên sông… công chúng cảm nhận biên độ giao tiếp rất rộng, đặc biệt là với các chính khách, nhà văn hóa, khoa học lớn của đất nước và thế giới. Ở các tác phẩm này, tác giả biểu lộ “phông” kiến thức toàn bích, cẩn trọng và khiêm nhường, lịch thiệp!
“Phan Quang – bạn và nghề” là tác phẩm do nhà báo, nhà sưu tầm tư liệu Trần Thanh Phương cùng hai nhà báo Lê Bân, Phan Hoàng tập hợp, biên tập gần 100 bài viết của nhiều nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu – các thế hệ đồng nghiệp viết về Phan Quang. Sách dày hơn 500 trang và là món quà quý mừng nhà báo Phan Quang 85 tuổi. Ông Trần Thanh Phương tâm tình: Ông bà ta nói: Ngọc quý tự nó phát ra ánh sáng và phô ra vẻ dẹp. Xin bạn đọc hãy lắng nghe các nhà văn, nhà báo, nhà thơ, nhà khoa học trực tiếp nói về Phan Quang và các tác phẩm của ông. Tôi tin rằng cuốn sách nhỏ này sẽ giúp bạn đọc nhớ lại nhiều câu chuyện thú vị về nhà báo, nhà văn Phan Quang thân mến của chúng ta!... Cảm nhận về tuyển “Phan Quang – bạn và nghề”, ông Phan Quang xúc động: Đọc nhiều bài, tôi thật sự áy náy, sự áy náy biến thành mặc cảm: mình đâu xứng đáng với những gì do bạn bè thương qúy mà tỏ bày. Tôi tự dặn mình phải cố gắng, cố gắng nhiều nữa, may ra mới không phụ những tấm lòng tri ngộ...
Lễ mừng nhà báo Phan Quang cùng phu nhân từ Hà Nội vào TP.HCM dự sinh nhật lần thứ 85 có gần 100 bạn văn chương, báo chí, thân hữu và các thế hệ đồng nghiệp quây quần trong không khí thân tình, trọng thể. Nhiều hoa và nhiều nụ cười tươi, mọi người đều hy vọng nhà báo, nhà văn và như nhà báo Hồng Phương cứ xuýt xoa bộc bạch “đây xứng tầm là nhà văn hóa” Phan Quang tiếp tục công bố những tác phẩm văn chương, báo chí có giá trị cho xã hội.
NGUYỄN THANH ĐẠM