Dấu ấn khoa học công nghệ 2016

(NBCL) Năm 2016 đã khép lại. Đánh dấu nhiều thành tựu nổi bật, đóng góp đáng kể trong hoạt động KHCN vào việc hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước và tạo nền tảng tốt để thực hiện các chỉ tiêu KT- XH mới với yêu cầu cao hơn. Báo Nhà báo & Công luận mời bạn đọc cùng điểm lại những sự kiện quan trọng trong lĩnh vực KH&CN trong năm vừa qua.

full_6874848

Nhiều Nghị quyết được ban hành tạo cơ chế chính sách phát triển Khoa học và Công nghệ:

Nghị quyết số 05-NQ/TW, Hội Nghị trung ương IV đã ban hành một số chủ trương, chính sách lớn nhằm tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đây là nghị quyết rất quan trọng của Đảng, với hàng loạt mục tiêu lớn cho nền kinh tế đất nước.

Nghị quyết khẳng định “Ưu tiên phát triển và chuyển giao khoa học – công nghệ, nhất là khoa học – công nghệ hiện đại, coi đây là yếu tố trọng yếu nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế”.

Ủy Ban Thường vụ Quốc hội khóa 14 cũng đã ban hành Nghị quyết 297/NQ- UBTVQH14 về thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển khoa học, công nghệ nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giai đoạn 2005-2015 và định hướng phát triển giai đoạn tới, trong đó chú trọng đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ và cơ khí chế tạo.

Để thực hiện được, Chính phủ cần tập trung thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu về phát triển KH&CN: Đảm bảo tiến độ và chất lượng sửa đổi các luật liên quan đúng Nghị quyết của Quốc hội về Chương trình xây dựng luật; tập trung thực hiện có hiệu quả Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ, gắn các nhiệm vụ khoa học và công nghệ với tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng; Tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương trong xây dựng, triển khai các chương trình, quy hoạch, kế hoạch phát triển, phân bổ ngân sách nhà nước cho khoa học và công nghệ. Đổi mới mạnh mẽ cơ chế tài chính cho hoạt động khoa học và công nghệ; Có cơ chế để khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất, nâng cao chất lượng và hiệu quả lao động; Tăng cường kết nối thông tin, cơ sở dữ liệu khoa học và công nghệ…

Phê duyệt đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025”, Khai mạc ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quy mô quốc tế -Techfest VietNam 2016

Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam đến năm 2025” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định 844/Qđ-TTg ngày 18/5/2016.

Theo Đề án, mục tiêu cụ thể đến năm 2020 là hoàn thiện hệ thống pháp lý hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; thiết lập được Cổng thông tin khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia; hỗ trợ được 800 dự án, 200 doanh nghiệp khởi nghiệp, trong đó 50 doanh nghiệp gọi được vốn thành công t các nhà đầu tư mạo hiểm, thực hiện mua bán và sáp nhập, với tổng giá trị ước tính khoảng 1.000 tỷ đồng.

Đến năm 2025, hỗ trợ phát triển 2.000 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; hỗ trợ phát triển 600 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; 100 doanh nghiệp tham gia Đề án gọi được vốn đầu tư từ các nhà đầu tư mạo hiểm, thực hiện mua bán và sáp nhập, với tổng giá trị ước tính khoảng 2.000 tỷ đồng.

Khai mạc ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quy mô quốc tế -Techfest VietNam 2016

Ngày 12-13/11/2016, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức sự kiện Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia (TECHFEST Vietnam 2016) nhằm kết nối các nhà đầu tư trong nước và quốc tế với các doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo.

Đã có hơn 3.000 lượt người tham gia, 250 lượt gặp gỡ, kết nối đầu tư, gần 150 nhà đầu tư trong nước và quốc tế cùng khoảng 180 doanh nghiệp khoa học và công nghệ (KH&CN), hơn 1.000 gian hàng, 80 diễn giả đến tham gia Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Techfest 2016.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam dự lễ Khai mạc Ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quy mô quốc tế -Techfest VietNam 2016.
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam dự lễ Khai mạc Ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quy mô quốc tế -Techfest VietNam 2016.

Bên cạnh việc quy tụ khá đầy đủ đại diện của các quỹ đầu tư mạo hiểm và các nhà đầu tư thiên thần, các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp của tư nhân và Nhà nước tại Việt Nam, Techfest là sự kiện khởi nghiệp đầu tiên ở Việt Nam quy tụ các lãnh đạo bộ, ban ngành và các nhà hoạch định chính sách trò chuyện và trao đổi với giới startup trong các tọa đàm mở về việc xây dựng chính sách hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam.

So với năm 2015, Techfest 2016 thu hút gấp đôi số nhà đầu tư và số người tham dự cũng như số startup, cùng 18 tọa đàm và hội thảo diễn ra liên tục. Qua đó kết nối  nhân lực công nghệ cao cho khởi nghiệp từ 100 doanh nghiệp khởi nghiệp với khoảng 200 ứng viên có mong muốn làm việc cho công ty khởi nghiệp.

Cuộc thi tìm kiếm tài năng khởi nghiệp diễn ra trong vòng hai ngày 12-13/11 đã tìm ra hai đại diện chiến thắng giành chuyến thăm quan thung lũng Silicon Valley.

KH&CN trong nghiên cứu ứng dụng

Quy trình công nghệ nhân giống cây và sản xuất củ giống khoai tây sạch bệnh bằng công nghệ khí canh đã được nâng cấp lên quy mô công nghiệp

Với công nghệ này nhiều địa phương có thể sản xuất ra củ giống sạch bệnh đạt chất lượng đạt tiêu chuẩn 10 TCN 316-2003 và cơ hội tốt để xây dựng được mô hình sản xuất củ giống quy mô hàng trăm hecta với giá thành cạnh tranh với giá giống nhập ngoại. Đến nay quy trình nhân giống này đã và đang chuyển giao cho các tỉnh Nam Định, Thái Bình, Lào Cai, Phú Thọ, Bắc Giang và một đơn vị của Bộ KHCN Indonesia (Chương trình KC.04).

Hệ thống cảnh báo lũ lụt trực tuyến được xây dựng dựa trên sự tích hợp của CNTT và thiết bị truyền thông

Không quá phức tạp nhưng đã mang lại hiệu quả rất lớn về mặt kinh tế xã hội. Hệ thống này cung cấp cho người dân, chính quyền địa phương các thông tin hữu ích, chính xác về tình trạng lũ lụt trên các lưu vực sông, qua đó hỗ trợ cho việc ra quyết định di tản người dân, tài sản một cách chủ động. Ngay sau khi được kiểm chứng trên lưu vực sông Vu Gia –Thu Bồn, hệ thống đã được Ủy ban phòng chống lụt bão Trung ương chấp nhận và cho triển khai lắp đặt 2 hệ thống cho các lưu vực sông tại miền Trung nhằm giảm thiểu những thiệt hại do lũ lụt gây ra (Chương trình KC.01).

Việt Nam thử nghiệm lâm sàng thành công vaccine phối hợp sởi- rubella (MR)

Bộ Y tế vừa thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng cho vaccine phối hợp sởi-rubella (MR) do Trung tâm Nghiên cứu, sản xuất vaccine và sinh phẩm y tế (Polyvac) sản xuất. Đây là vaccine MR đầu tiên được chuyển giao công nghệ sản xuất thành công tại Việt Nam, trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường năng lực sản xuất vaccine phối hợp sởi-rubella” do JICA hỗ trợ. Dự án được Polyvac triển khai t tháng 5/2013 và kéo dài gần 5 năm. Tháng 3/2016, với sự hỗ trợ của các chuyên gia Nhật Bản, vaccine MR do Polyvac sản xuất đã được thử nghiệm lâm sàng và được đánh giá là an toàn, hiệu quả cho người sử dụng.

Theo các chuyên gia, hiện Việt Nam là 1 trong 25 quốc gia sản xuất được vaccine trên thế giới và là nước thứ 4 tại châu Á có thể sản xuất vaccine MR, sau Nhật Bản, Ấn Độ và Trung Quốc.

Bước đầu thành công ứng dụng Robot trong phẫu thuật nội soi điều trị một số bệnh lý ở trẻ em

Lần đầu tiên ở Việt Nam, Bệnh viện Nhi Trung ương đưa công nghệ phẫu thuật nội soi bằng robot vào điều trị các bệnh lý phức tạp cho trẻ em. Nhiều bệnh nhi được “người máy” mổ thành công sau hơn 2 năm áp dụng đã khẳng định năng lực của các phẫu thuật viên Việt Nam.

Bệnh viện Nhi Trung ương thực hiện thành công ứng dụng Robot trong phẫu thuật nội soi điều trị các bệnh lý phức tạp cho trẻ em
Bệnh viện Nhi Trung ương thực hiện thành công ứng dụng Robot trong phẫu thuật nội soi điều trị các bệnh lý phức tạp cho trẻ em

Trong khuôn khổ đề tài độc lập cấp quốc gia, nhóm nghiên cứu của PGS.TS. Lê Thanh Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương đã bước đầu thực hiện thành công ứng dụng Robot trong phẫu thuật nội soi điều trị một số bệnh ở trẻ em như: cắt thùy phổi, điều trị bệnh nang ống mật chủ, điều trị bệnh thận ứ nước do hội chứng khúc nối bể thận niệu quản, điều trị bệnh phình đại tràng bẩm sinh ở trẻ em với kết quả tốt. Kỹ thuật phẫu thuật nội soi Robot đã cho thấy có nhiều ưu việt so với phẫu thuật thông thường, tỉ lệ biến chứng chung trong và sau mổ của phẫu thuật nội soi Robot thường rất thấp.

KH&CN trong hội nhập quốc tế

Chương trình “Gặp gỡ Việt Nam” lần thứ XII năm 2016 do Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN), Hội Gặp gỡ Việt Nam và Ủy ban Nhân dân tỉnh Bình Định phối hợp tổ chức trong 2 ngày 7-8/7 tại thành phố biển Quy Nhơn, Bình Định.

Với sự tham dự của 5 giáo sư đoạt giải Nobel, một giáo sư đoạt Huy chương Fields, nhiều nhà khoa học danh tiếng…, chương trình Gặp gỡ Việt Nam 2016 được kỳ vọng là cơ hội để khoa học Việt Nam tiến gần hơn với trình độ thế giới.

Năm 2016, Trung tâm ICISE đã có 12 hội thảo quốc tế, 3 lớp học chuyên đề vật lý quốc tế cũng nhờ vào sự khuyến khích và giúp đỡ nhiệt thành của nguyên Bộ trưởng Nguyễn Quân, Bộ trưởng Chu Ngọc Anh cũng như các đơn vị trực thuộc Bộ KH&CN.

Tính đến nay, đã có 13 nhà khoa học đạt giải Nobel đến TP. Quy Nhơn, hàng ngàn giáo sư, tiến sĩ, nhà khoa học Việt Nam và thế giới cũng tụ hội tại TP. Quy Nhơn để cùng trao đổi, chia sẻ những câu chuyện khoa học, những thành công với nhau và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

KH&CN trong lĩnh vực khoa học tự nhiên

Ngày 11/9/2016, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức lễ trao giải thưởng Trần Đại Nghĩa lần thứ nhất nhân kỷ niệm 103 năm ngày sinh Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa. Đây là năm đầu tiên tổ chức giải thưởng này.

“Giải thưởng Trần Đại Nghĩa” là Giải thưởng của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam nhằm khích lệ và tôn vinh các nhà khoa học có thành tựu xuất sắc về khoa học tự nhiên và công nghệ; trực tiếp tổ chức triển khai ứng dụng các kết quả đó để đóng góp vào sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội và đảm bảo an ninh – quốc phòng của đất nước. Đây là một giải thưởng có quy chế mở, áp dụng đối với các nhà khoa học người Việt Nam và nước ngoài đã hoàn thành hoặc đang chủ trì các công trình nghiên cứu xuất sắc thuộc các lĩnh vực khoa học tự nhiên, được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế có uy tín hoặc được cấp bằng phát minh, bằng độc quyền sáng chế trong và ngoài nước; đã tổ chức triển khai ứng dụng các công trình đó ở Việt Nam; đã có đóng góp hoặc có triển vọng đóng góp đem lại hiệu quả lớn về kinh tế – xã hội và an ninh quốc phòng cho đất nước.

KH&CN trong lĩnh vực Khoa học Xã hội và Nhân văn

Ngày 15-16/12, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình–Thủ đô Hà Nội diễn ra Hội thảo quốc tế về Việt Nam học lần thứ 5 năm 2016 với chủ đề “Phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi toàn cầu”.

Tiếp nối bốn kỳ Hội thảo đã được tổ chức tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh vào các năm 1998, 2002, 2008 và 2012, Hội thảo quốc tế về Việt Nam học lần thứ 5 năm 2016 do Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) làm đầu mối, cùng với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học công nghệ Việt Nam, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và các bộ ngành liên quan phối hợp tổ chức.

Hội thảo quốc tế Việt Nam học là diễn đàn học thuật thảo luận và đề xuất giải pháp góp phần giải quyết các vấn đề đương đại của Việt Nam và đẩy manh sự phát triển mạng lưới Việt Nam học toàn cầu, quy tụ đội ngũ chuyên gia nghiên cứu về Việt Nam thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau, tiến tới hình thành một tổ chức quốc tế về Việt Nam học.

Bên cạnh các kết quả về khoa học thuần túy, Hội thảo cũng hướng đến những đóng góp trực tiếp đến việc hoạch định ra các chủ trương, chính sách cho các cấp lãnh đạo, quản lý của Việt Nam.

Phát hiện, nghiên cứu nhóm di tích khảo cổ học giai đoạn sơ kỳ thời đại đồ đá cũ ở An Khê (Gia Lai)

Trong 2 năm từ năm 2015 đến 2016, các nhà khoa học của Viện khảo cổ học Việt Nam và Viện khảo cổ học – Dân tộc học Novosibirsk, Viện Hàn lâm khoa học Liên bang Nga đã phát hiện một số lượng lớn  các hiện vật đá tại các điểm di tích Gò Đá, Rộc Tưng và một số điểm di tích khác tại thị xã An Khê, Gia Lai. Nổi bật là các loại rìu tay và các mẩu tectit (đá thiên thạch), được xác định là thuộc sơ kỳ Đá cũ – thời buổi bình minh xuất hiện loài người.

Năm 2017 và các năm tiếp theo, các nhà khảo cổ học sẽ trở lại An Khê để tiếp tục hoàn thiện các nghiên cứu của mình. Những người làm công tác khảo cổ kiến nghị Hội đồng Di sản Quốc gia, Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch xem xét, đặc cách công nhận nhóm di tích sơ kỳ thời đại Đá cũ ở An Khê, tỉnh Gia Lai là Di tích cấp Quốc gia đặc biệt. Các di tích sơ kỳ ở An Khê cần phải được bảo vệ bởi nó không chỉ đơn thuần là di sản của một quốc gia mà là di sản của loài người.

KH&CN tôn vinh nhà khoa học

Ngày 29/11, tại Hà Nội, Giải thưởng Khoa học L’Oréal – UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học (L’Oreal – UNESCO For Women in Science) đã tổ chức lễ vinh danh 5 nhà khoa học nữ xuất sắc Việt Nam năm 2016.

Năm nay, hai nhà khoa học nữ được trao tặng Giải thưởng Khoa học Quốc gia L’Oréal Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học (For Women in Science) do Hội đồng Khoa học độc lập gồm các giáo sư đầu ngành trong các lĩnh vực Khoa học Đời Sống và Khoa học Vật liệu đề cử bao gồm: Giáo sư Tiến Sĩ Nguyễn Thị Lang, Trưởng phòng Công nghệ sinh học ĐH An Giang và ĐH Cửu Long, Giáo sư Bộ môn Di truyền và chọn giống cây trồng, Viện lúa đồng bằng sông Cửu Long. GS, TS Lang được vinh danh vì những đóng góp to lớn của bà trong hơn 25 năm cho việc nghiên cứu, lai tạo và phát triển các giống lúa cho Việt Nam và áp dụng thành công các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đời sống và thương mại.

Người thứ hai nhận giải thưởng là TS Nguyễn Thị Mùa, Phòng Nghiên cứu khoa học – công nghệ và kiểm định phương tiện phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ thuộc Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ- Bộ Công an. Các kết quả nghiên cứu của TS Nguyễn Thị Mùa đã được ứng dụng trong chế tạo thành công mẫu vật liệu chịu nhiệt chứa Ne với các thông số đạt tiêu chuẩn Việt Nam và nước ngoài như độ bền nhiệt đến 554 độ C, độ bền cơ học >20kN/m và thời gian chịu nhiệt 15 phút. Kết quả nghiên cứu này được ứng dụng trong chế tạo mẫu vải chịu nhiệt chứa Ne dùng trong công tác phòng cháy chữa cháy.

Cùng được vinh danh trong khuôn khổ của giải thưởng khoa học L’Oreal – UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học là ba nhà nghiên cứu trẻ được trao học bổng Nhà nghiên cứu Khoa học trẻ tài năng (L’Oreal National Fellowship) bao gồm: PGS, TS Đỗ Thị Hà, Phó Trưởng Khoa Hóa thực vật, Viện Dược liệu; TS Đỗ Thị Phúc, giảng viên ĐH Khoa học Tự nhiên – ĐHQG Hà Nội; TS Nguyễn Thị Hiệp, giảng viên ĐH Quốc tế – ĐHQG TP. Hồ Chí Minh.

Các tiến sĩ trẻ này được vinh danh bởi những đóng góp trong các nghiên cứu vì sức khỏe cộng đồng.

Năm người Việt vào top 1% các nhà khoa học ảnh hưởng nhất thế giới

Theo công bố của Thomson Reuters, năm nay có năm người Việt lọt vào tốp các nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới, trong đó GS.TS Nguyễn Sơn Bình và PGS. TS Nguyễn Xuân Hùng lần thứ ba liên tiếp có mặt.

Thomson Reuters đã công bố danh sách 3.266 nhà khoa học thuộc 21 chuyên ngành khoa học tự nhiên và khoa học xã hội có công bố có hệ số trích dẫn cao (Highly Cited Papers). Danh sách các nhà khoa học thuộc tốp 1% được trích dẫn nhiều nhất này được Thomson Reuters xác định dựa trên cơ sở các chỉ số khoa học cốt lõi (Essential Science Indicators ESI)1 của tổng số 128.887 bài báo có hệ số trích dẫn cao trong giai đoạn t năm 2004 đến năm 2014. Mỗi công bố của các nhà khoa học được xếp hạng trong tốp 1% được tính theo sự phân bố của chỉ số ESI trong t ng lĩnh vực và theo năm của công bố. Thomson Reuters cũng lựa chọn mỗi lĩnh vực nghiên cứu một tạp chí chuyên ngành đại diện và chỉ xét các công bố trên các tạp chí đó, với trường hợp các tạp chí đa ngành như Science, Nature, Proceedings of the National Academy of Sciences(Mỹ)… thì tính theo một phương pháp phân tích riêng.

Trong số năm nhà khoa học người Việt có hai nhà khoa học hai lần lọt vào danh sách các nhà khoa học có ảnh hưởng là GS.TS Nguyễn Thục Quyên (hóa học) và GS.TS Võ Văn Ánh (toán học). GS. Nguyễn Thục Quyên hiện giảng dạy tại Khoa Hóa và hóa sinh trường ĐH California. Các nghiên cứu hiện nay của bà và cộng sự chủ yếu tập trung vào tính chất điện tử của các chất điện phân polymer liên hợp, giao diện trong các linh kiện quang điện tử, các quá trình tạo ra và vận chuyển điện tử lỗ trống, phân tử tự lắp ráp, các quá trình chế tạo vật liệu, phân tích cấu trúc nano của các pin mặt trời hữu cơ, và vật liệu sinh học/ sinh học điện tử. Năm 2015, bà từng được trao giải thưởng Alexander von Humboldt Research Award dành cho nghiên cứu viên chính.

TS. Trần Phan Lam Sơn là cái tên hoàn toàn mới trong danh sách 5 người Việt vào top 1% các nhà khoa học ảnh hưởng nhất thế giới. Từng là nghiên cứu sinh tại Hungary năm 1997, TS. Trần Phan Lam Sơn làm hậu tiến sỹ tại Viện KH&CN Nara (Nhật Bản) vào năm 2001. Năm 2007, anh là nghiên cứu viên chính tại Phòng thí nghiệm công nghệ sinh học và nghiên cứu về hệ gene cây đậu tương, Trung tâm Quốc gia về công nghệ sinh học cây đậu tương ở ĐH Missouri-Columbia, USA. Kể t năm 2009 đến nay, anh làm việc tại Viện nghiên cứu Vật lý và Hóa học RIKEN (Nhật Bản).❑

Nguyễn Nam

Bình luận