Rào cản lớn nhất chính là thói quen sử dụng tiền mặt và nhận thức của người dân. Trong khi đó, hành lang pháp lý trong lĩnh vực thanh toán vẫn chưa đầy đủ và đồng bộ, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến thanh toán điện tử và thương mại điện tử khiến cho hình thức thanh toán phi tiền mặt này vẫn chưa thể phát triển mạnh mẽ. Ngoài ra, tình trạng tội phạm trong lĩnh vực thanh toán gia tăng cũng là nguyên nhân khiến nhiều khách hàng lo ngại. 

Thực tế là, ở Việt Nam đã xuất hiện tình trạng các nhóm tội phạm nước ngoài sử dụng công nghệ cao để ăn cắp tiền từ các tài khoản cá nhân, nhất là với các cá nhân còn thiếu hiểu biết trong việc tự bảo vệ các thông tin tài khoản và các hiểu biết về giao dịch an toàn. 

Theo các chuyên gia kinh tế, phương thức thanh toán không dùng tiền mặt sẽ mang lại lợi ích cho tất cả các bên tham gia: người tiêu dùng, người bán hàng, tổ chức tín dụng (chủ yếu là ngân hàng) và tổng thể nền kinh tế. 

Đối với tổng thể kinh tế, thanh toán không dùng tiền mặt có ý nghĩa quan trọng đến việc tiết kiệm khối lượng tiền mặt trong lưu thông, từ đó giảm bớt những phí tổn to lớn của xã hội có liên quan đến việc phát hành và lưu thông tiền như chi phí in ấn, kiểm đếm, chuyên chở, bảo quản và huỷ bỏ tiền cũ, rách. Vấn đề bức xúc nhất hiện nay đó là việc chuyên chở và bảo quản tiền mặt. Đặc biệt, thanh toán không dùng tiền mặt tạo điều kiện dễ dàng cho việc kiểm soát lạm phát và minh bạch các giao dịch tài chính. 

Thông qua việc khống chế tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tỷ lệ tái chiết khấu, ngân hàng trung ương gián tiếp điều hoà khối lượng tiền tệ cung ứng, góp phần bảo đảm cho nền kinh tế ở một mức độ ổn định. 

Với người tiêu dùng, thanh toán không dùng tiền mặt nhanh chóng, an toàn, đặc biệt là giao dịch có giá trị lớn, các giao dịch ở xa. An toàn vì tránh được các rủi ro mang tiền mặt như mất cắp; an toàn vì tránh được các rủi ro vật lý như rách, mất góc không thể sử dụng. Đồng thời, các giao dịch không dùng tiền mặt chính xác số tiền cần thanh toán, nhất là khi phải trả các khoản lớn, số lẻ. 

leftcenterrightdel
Chính phủ  đã quyết liệt trong việc thúc đẩy hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt. Ảnh minh họa.

Theo quy định hiện hành, các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam hiện nay gồm: Thanh toán sử dụng giấy ủy nhiệm thu hoặc chi, Séc, thanh toán qua thẻ ngân hàng, thanh toán trực tuyến (internet banking), thanh toán qua ví điện tử. 

Có thể thấy, thanh toán không dùng tiền mặt là xu hướng tất yếu của sự phát triển. Nắm bắt được xu hướng này, nhiều ngân hàng lớn tại Việt Nam đang tích cực triển khai các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Hầu hết các ngân hàng thương mại đã thiết lập được hệ thống ngân hàng lõi (core banking), đồng thời phát triển hệ thống thanh toán nội bộ, tích hợp đa kênh thanh toán hiện đại từ thanh toán trên di động, trên Internet, dịch vụ tin nhắn chủ động,.. đáp ứng được nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng. 

Đến nay, đã có trên 76 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán triển khai dịch vụ thanh toán qua Internet và 39 tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán cung ứng dịch vụ thanh toán qua điện thoại di động. Bên cạnh những dịch vụ phổ biến, các ngân hàng thương mại đã tích cực phối hợp với cơ quan thuế, hải quan, kho bạc nhà nước thực hiện hiệu quả việc thu, nộp ngân sách nhà nước. 

Ở Việt Nam, việc phát triển phương tiện thanh toán vẫn chủ yếu tập trung ở thành phố, còn ở các vùng nông thôn xa xôi hẻo lánh thì việc thanh toán bằng thẻ, bằng ngân hàng điện tử còn rất hạn chế. Do đó, sự hỗ trợ của Chính phủ và cơ quan quản lý nhà nước trong việc định hướng nền kinh tế hướng tới việc thanh toán không dùng tiền mặt cần phải mạnh mẽ hơn nữa. 

Chính phủ cũng đã quyết liệt trong việc thúc đẩy hoạt động thanh toán này. Trong thời gian vừa qua có rất nhiều văn bản hỗ trợ các ngân hàng cũng như là người dùng để hướng tới một xã hội thanh toán không dùng tiền mặt văn minh. Cùng với đó, để phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt phát triển thì chúng ta vẫn cần một cơ sở hạ tầng tiện lợi, an toàn, nhanh chóng cho người dùng. Bên cạnh đó, cần thay đổi thói quen tiêu tiền mặt của người dân. 

Việc thay đổi này cũng cần có thời gian bởi đây là thói quen lâu đời của người dân Việt Nam. Ngay cả ở các nước phát triển như Nhật Bản, Mỹ thì tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt vẫn tương đối lớn. Vì vậy, để thay đổi thói quen của người tiêu dùng thì cần đẩy mạnh truyền thông hơn nữa để người dân thấy được tiện ích của việc thanh toán không dùng tiền mặt. Nâng cao hiểu biết của người dùng dịch vụ về việc sử dụng giao dịch an toàn với thẻ và ngân hàng điện tử. Nâng cao ý thức bảo vệ thẻ cá nhân và tài khoản ngân hàng điện tử cá nhân, từ việc đặt password của internet banking hoặc thẻ cho đến việc chọn website uy tín để giao dịch. 

Trong thời gian vừa qua có rất nhiều văn bản hỗ trợ các ngân hàng cũng như là người dùng để hướng tới một xã hội thanh toán không dùng tiền mặt văn minh. Ngân hàng Nhà nước đã triển khai mạnh Đề án thanh toán không dùng tiền mặt ban hành tại Quyết định 2545 của Thủ tướng Chính phủ và mới đây là Quyết định 241 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển thanh toán trong dịch vụ công. 

Có thể thấy, chính sách của Ngân hàng Nhà nước đã tác động khá tốt tới lĩnh vực thanh toán như dễ dàng thanh toán tiền điện, điện thoại trên website của các ngân hàng. Đó chính là việc Ngân hàng Nhà nước đã quan tâm tới việc xây dựng các hạ tầng. Bao gồm phần chuyển mạnh sang thanh toán liên ngân hàng và xây dựng các tiêu chuẩn cho phép sử dụng các dịch vụ này./.

Cẩm Tú