Khoảng 60 triệu người dân sống ở các vùng nông thôn cần được tập trung hỗ trợ, đặc biệt là tài chính toàn diện. Nếu tín dụng tiêu dùng không tiếp cận, đây sẽ là mảnh đất màu mỡ cho tín dụng đen xâm chiếm. Đặc trưng cơ bản của tín dụng đen là giao dịch ngầm, có lãi suất huy động và cho vay cao, trong khi thủ tục thực hiện thì vô cùng đơn giản so với các hoạt động tín dụng ngân hàng chính thức. 

Tín dụng "đen" không có trần hay sàn lãi suất như các tổ chức tín dụng chính quy, mà lãi suất hoàn toàn dựa trên thỏa thuận giữa bên cho vay và đi vay với mức lãi suất “cắt cổ”. Từ mức lãi suất 0,15%/ngày, tương ứng 4,5%/tháng, 54%/năm cho các khoản vay ngắn hạn, lãi suất tín dụng đen có thể lên tới 10.000 đồng/ngày cho khoản vay 1 triệu đồng, tương đương mức lãi suất 30%/tháng và 360%/năm. 

Thủ tục hoạt động tín dụng đen cũng rất đơn giản. Các giao dịch được hoàn tất có khi chỉ trong vài phút, thế chấp có khi chỉ cần một chứng minh nhân dân, một bản photo không cần công chứng ủy quyền về nhà đất. Thậm chí, chỉ cần một lời hứa và thỏa thuận miệng và khả năng tín chấp luôn mở rộng cho những khách quen có giao dịch với nhau đủ uy tín từ hai lần trở lên… 

Nhiều người túng thiếu lỡ tìm đến tín dụng “đen” và lập tức bị nhấn chìm trong vòng xoáy “lãi mẹ đẻ lãi con” trả hoài không dứt, thậm chí cả người thân bị đánh đập, bắt cóc khi không trả được nợ. Nguồn vốn chính sách với giá vay rẻ, điều kiện vay thuận lợi của tín dụng tiêu dùng là cánh cửa giúp người dân thoát nghèo, đổi đời và tránh được cảnh vay nặng lãi, vốn rất nhức nhối ở các vùng quê. 

Trong khi đó, sự phát triển mạnh mẽ của tín dụng tiêu dùng ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu tài chính của người dân và góp phần quan trọng vào việc đẩy lùi hoạt động cho vay nặng lãi trên thị trường. 

leftcenterrightdel
 Tín dụng "đen" đang "phủ sóng" nhan nhản ở khắp nơi với hàng ngàn cá nhân, tập thể cung cấp các giải pháp tài chính với các mức lãi suất cắt cổ. Nguồn ảnh minh hoạ - internet

Một thực tế hiện nay, sản phẩm thường xuyên góp mặt trong danh mục này chỉ gói gọn trong các siêu thị, cửa hàng điện máy, xe máy…, trong khi các loại hình dịch vụ, từ làm đẹp cho đến du lịch, y tế lại ít được các công ty tài chính tiêu dùng tập trung phát triển. Bên cạnh đó, việc thị trường tài chính tiêu dùng, vốn được dự báo sẽ có giá trị tới 1 triệu tỷ đồng vào năm 2019, nhưng hiện mới chỉ có 16 công ty tài chính được cấp phép thành lập (tính đến hết tháng 6/2017) và chỉ một vài tên tuổi khẳng định được vị thế trên thị trường khiến tính cạnh tranh của thị trường còn rất thấp, người tiêu dùng ít được hưởng lợi. 

Trong khi, tín dụng "đen" nhan nhản ở khắp nơi với hàng ngàn cá nhân, tập thể cung cấp các giải pháp tài chính với các mức lãi suất cắt cổ. Sau gần một thập kỷ tăng trưởng liên tục với tốc độ 20%/năm, quy mô thị trường tín dụng tiêu dùng đạt mức 646.000 tỷ đồng vào cuối năm 2016, phục vụ 20 triệu lượt khách hàng ở 63 tỉnh, thành phố trên cả nước… Nhiều ý kiến cho rằng, tài chính tiêu dùng đã bắt đầu bước vào giai đoạn ổn định. Bằng chứng là, nếu như năm 2015, tổng mức dư nợ cho vay tiêu dùng tương đương 6,62% GDP thì đến năm 2016, dư nợ cho vay tiêu dùng chỉ còn 6,4% GDP. 

Tuy nhiên, số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước cho thấy, cho vay tiêu dùng có sự tăng trưởng đột phá trong hai năm vừa qua. Năm 2017, tín dụng tiêu dùng ước tăng 65%, cao hơn mức tăng trưởng 50,2% trong năm 2016. Nhờ đà tăng nhanh đó, từ chỗ chiếm tỷ trọng 12,3% trong tổng tín dụng vào nền kinh tế trong năm 2016, tín dụng tiêu dùng đã chiếm tới 18% tổng tín dụng trong năm 2017. 

Tính trên tổng dư nợ cho vay nền kinh tế trong năm 2017 ước đạt khoảng 6,53 - 6,56 triệu tỷ đồng, theo báo cáo của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia (NFSC), quy mô thị trường cho vay tiêu dùng cuối năm 2017 đạt khoảng 1,17 - 1,18 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 52 tỷ USD. Tuy nhiên, nguồn lực để thực hiện các chương trình tín dụng chính sách còn hạn chế so với nhu cầu thực tế của người nghèo và các đối tượng chính sách. 

Chất lượng tín dụng chính sách chưa đồng đều tại một số vùng, một số địa phương tỷ lệ nợ quá hạn còn cao; một số chương trình tín dụng tiềm ẩn rủi ro dẫn đến gia tăng nợ quá hạn. Song, một điểm đáng chú ý là nhờ tín dụng CSXH đã góp phần ngăn chặn tệ cho vay nặng lãi ở khu vực nông thôn. Thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam sẽ còn tiếp tục tăng trưởng nhanh trong vòng ít nhất 5 năm tới. 

Nhận định này trên cơ sở thực tế là dù liên tục tăng trưởng 20%/năm trong suốt gần 10 năm qua, nhưng thị trường tài chính tiêu dùng hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 1/4 nhu cầu vay tiêu dùng của người dân. 

Phần lớn những người có nhu cầu vẫn chưa tiếp cận được với tài chính tiêu dùng chính thống đã phải tìm đến tín dụng "đen” để giải quyết nhu cầu tài chính cấp bách. Việc xây dựng một thị trường cho vay tiêu dùng lành mạnh, bảo đảm việc khách hàng có đầy đủ thông tin về quyền lợi và nghĩa vụ khi vay vốn sẽ góp phần ngăn ngừa tình trạng tín dụng đen phát triển. 

Để từng bước đẩy lùi vấn nạn tín dụng "đen", sự ra đời của các công ty tài chính tiêu dùng là một đòi hỏi tất yếu. Không chỉ là một trong những phương tiện tốt nhất giúp cho người dân có thể tích lũy được tài sản, mà các định chế về tài chính tiêu dùng sẽ là một trong các tác nhân tốt để hạn chế cho vay nặng lãi trong nền kinh tế./.

Hoàng Phi