Việt Nam- Quốc gia khởi nghiệp:
Nhà nước phải là người “nhóm lửa”!

(NB&CL) Một chiến lược quốc gia về khởi nghiệp, thành lập các doanh nghiệp trẻ có chất lượng, phát triển bền vững và góp phần giải quyết việc làm là một vấn đề cấp thiết của Việt Nam. Được khẳng định trong Nghị quyết Đại hội XII của Đảng, song theo Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ, từ chủ trương đến thực hiện vẫn còn khoảng cách. Để xây dựng một quốc gia khởi nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng Nhà nước phải là người “nhóm lửa”, “thổi lửa”, còn doanh nghiệp là những “bếp lửa”, “cánh đồng lửa”…

Quốc gia khởi nghiệp: Tại sao không? 

Tại Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa là loại hình doanh nghiệp chiếm đa số và chủ yếu trong nền kinh tế, chiếm gần 97% trong tổng số doanh nghiệp của cả nước, sử dụng tới 51% lao động xã hội và đóng góp hơn 40% GDP… Số tiền thuế và phí mà các doanh nghiệp này đã nộp cho Nhà nước đã tăng 18,4 lần sau 10 năm. Những con số trên đã khẳng định tầm quan trọng và giá trị mà các doanh nghiệp dân doanh mang lại. Tuy nhiên, theo một thống kê bỏ túi từ 100 người đã khởi nghiệp trong 02 năm trở lại đây thì 80% đứng trước nguy cơ giải thể trong năm đầu tiên hoạt động. Nguyên nhân chính xuất phát từ việc thiếu vốn (chiếm 40%); thiếu kiến thức về quản trị điều hành doanh nghiệp vừa và nhỏ (chiếm 50%), thiếu kinh nghiệm thực tế trong môi trường kinh doanh (chiếm 30%). Rõ ràng, Việt Nam đang chứng kiến sự trỗi dậy của một thế hệ doanh nhân ngày càng trẻ hơn về tuổi đời. Họ tự tin, quyết liệt, mạnh mẽ để tự tạo ra việc làm cho bản thân mình và cho nhiều người khác. Dù vậy, để doanh nhân trẻ khởi nghiệp thành công, họ rất cần sự đồng hành của rất nhiều tổ chức và cá nhân.

Bên cạnh đó, trong vòng khoảng 4 năm trở lại đây, một “dòng chảy” khởi nghiệp mới đã thực sự xuất hiện và ghi dấu ấn đậm nét tại Việt Nam. Bất chấp những khó khăn, thị trường khởi nghiệp ở ViệtNam vẫn đứng trong top 3 thị trường khởi nghiệp phát triển mạnh tại khu vực Đông Nam Á, cùng với Thái Lan và Indonesia. Điều này chứng tỏ thị trường khởi nghiệp Việt Nam đang có sức sống và tiềm năng phát triển.

kn
Để xây dựng một quốc gia khởi nghiệp Nhà nước phải là người “nhóm lửa”. Ảnh: TL

Đã đến lúc

Quý I năm 2016 có thể không phải là một khoảng thời gian tươi đẹp đối với nền kinh tế Việt Nam, ít nhất là trên khía cạnh giấy tờ sổ sách, khi tăng trưởng của nền kinh tế chỉ đạt mức khá khiêm tốn là 5,46%, thấp hơn nhiều so với mức 6,12% của quý I năm 2015. Đó là chưa kể hàng loạt các vấn đề đang đè nặng lên nền kinh tế, như hạn mặn kỷ lục tại đồng bằng sông Cửu Long, gánh nặng nợ công và bội chi ngân sách đã trở nên quá sức chịu đựng. Tuy nhiên, ở một phương diện khác, đây có thể xem là những tín hiệu vui vì chúng ta đã dám công khai và nhìn thẳng vào các vấn đề nghiêm trọng nhất của đất nước và nền kinh tế. Và chỉ khi nhận thức rõ tất cả những khó khăn ấy, Việt Nam mới có thể “dám” bắt tay vào thực hiện mục tiêu và cũng là lối thoát duy nhất của đất nước và nền kinh tế là “trở thành một quốc gia khởi nghiệp”. Trở thành quốc gia khởi nghiệp cũng đồng nghĩa với việc giải phóng tối đa tất cả tiềm năng của người dân trong việc phát triển kinh tế, dựa trên việc mỗi người tự tìm lấy lợi thế sở trường của mình với sự hỗ trợ tối đa của Chính phủ.

Đó không chỉ đơn thuần là một khẩu hiệu kêu gọi suông, hay chỉ là một động thái đi theo trào lưu đang rất mốt trên thế giới hiện nay. Trên thực tế, số quốc gia có thể được xem như thành công trong việc trở thành một quốc gia khởi nghiệp trên thế giới không có nhiều, mà Israel là một ví dụ điển hình. Chỉ với một dân số ít ỏi là 8 triệu người, nhưng Israel lại đang là một nền kinh tế cực kỳ phát triển với cốt lõi là thực hiện thành công mục tiêu trở thành quốc gia khởi nghiệp của mình.

Trong thời điểm hiện tại, rõ ràng việc trở thành một quốc gia khởi nghiệp là lối thoát duy nhất cho nền kinh tế Việt Nam. Vì một thực tế là cả khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đều không thể hấp thụ và giải quyết hết lượng lao động dư thừa trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Khu vực DNNN thì đang có xu hướng thu hẹp quy mô hoạt động, còn khu vực FDI vẫn thiên về thâm dụng lao động trình độ thấp. Theo thống kê, số lao động có trình độ đại học thất nghiệp tại Việt Nam chiếm tới 20% tổng số lao động thất nghiệp trong cả nền kinh tế. Đây rõ ràng là một tín hiệu đáng báo động, không chỉ cho nền giáo dục Việt Nam, mà còn cho cả nền kinh tế Việt Nam nữa. Vì một nền kinh tế có lượng cử nhân đại học thất nghiệp chiếm tỷ lệ lớn như vậy, là một nền kinh tế bị đặt dấu hỏi về trình độ phát triển khi quá tập trung vào tuyển dụng những người lao động trình độ thấp và chủ yếu thực hiện giai đoạn gia công và thâm dụng lao động đơn giản.

Những sự kiện gần nhất diễn ra trong nền kinh tế Việt Nam thời gian qua càng chứng tỏ lối thoát duy nhất cho nền kinh tế Việt Nam chỉ có thể là trở thành quốc gia khởi nghiệp. Trước hết, thiên tai kỷ lục tại đồng bằng sông Cửu Long do hạn mặn chắc chắn sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu lao động rất mạnh. Do thiệt hại và khó khăn trong khôi phục sản xuất nông nghiệp chắc chắn lượng lao động từ nông thôn đổ về các đô thị tìm việc sẽ nhiều hơn. Đó cũng là tình trạng chung của cả nền nông nghiệp Việt Nam, khi tình trạng trì trệ ngày càng kéo dài đang dẫn đến số người bỏ ruộng đổ về các thành thị ngày càng nhiều. Nếu như trước đây tỷ trọng lao động chuyển từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ phụ thuộc vào mức độ phát triển và mở rộng của các ngành này, thì điều đó giờ đây đã không còn đúng nữa. Lượng lao động từ nông thôn đổ về thành thị sẽ ngày càng tăng trong tương lai.

Ngoài ra, đó cũng là giải pháp cho tình trạng căng thẳng về nợ công và bội chi ngân sách quốc gia thời gian vừa qua. Rõ ràng là không hợp lý khi mà ngân sách quốc gia đang ở trong tình cảnh “thu không đủ chi” mà cả nước lại có tới hàng triệu người đang thất nghiệp và hàng chục triệu đang lao động tại khu vực phi chính thức với thu nhập thấp và không ổn định.

“Bà đỡ” Nhà nước

GS Võ Đại Lược – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế Trung ương đặt vấn đề: Nhà nước cần phải có chức năng phục vụ DN, và khẳng định chức năng này phải là chức năng quan trọng nhất! Ông cũng lưu ý, không có một nước nào trên thế giới phát triển đi lên bằng DN nhà nước và FDI, mà phải là DN tư nhân, do vậy, thể chế của ta phải là thể chế hỗ trợ, phát triển DN tư nhân.

Theo TS Vũ Tiến Lộc, thực ra bấy lâu nay, Nhà nước cũng hỗ trợ DN nhỏ và vừa nhưng việc hỗ trợ chưa được ổn định, chỉ khi nào DN khó khăn thì mới hỗ trợ… “Nhưng giờ phải thay đổi, phải hỗ trợ những DN có tiềm năng cạnh tranh vươn lên gặp khó khăn tạm thời. Chọn những DN có tiềm năng nhất để hỗ trợ, để họ có thể vượt lên, trở thành đầu tàu của nền kinh tế. Từ đó chúng ta có những DN tư nhân mạnh, trở thành đối tác của các tập đoàn lớn thế giới, trở thành thương hiệu quốc gia. Các DN sẽ đứng trên vai Nhà nước để phát triển. Đây là tư duy cần được áp dụng để phát triển….”- ông Lộc đề nghị.

Đồng tình với quan điểm này, TS Lưu Bích Hồ- nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, Bộ KH&ĐT cho rằng: “Nhà nước có vai trò kiến tạo, bà đỡ cho hoạt động DN khởi nghiệp, tiến tới quốc gia khởi nghiệp. Vai trò này đặc biệt nổi bật khi công việc bắt đầu, như câu nói “vạn sự khởi đầu nan”, Nhà nước là người “nhóm lửa” và “thổi lửa”. Đồng thời khu vực tư nhân là nền tảng, trụ cột để mở ra, nhân rộng, tạo thành “bếp lửa”, “cánh đồng lửa” của sự phát triển khởi nghiệp…”.

TS Hồ đề xuất: Các vườn ươm, các quỹ đầu tư, các hoạt động phục vụ cho khởi nghiệp do khu vực tư nhân này làm là chủ yếu, phải được tạo điều kiện và khuyến khích thật mạnh, kể cả những giải pháp rất đặc biệt vượt quá khung khổ pháp luật hiện hành cũng cho phép thí điểm rồi đúc kết để hoàn chỉnh pháp luật và triển khai rộng.

Đặc biệt, các Quỹ đầu tư hỗ trợ cho hoạt động khởi nghiệp không nên giao nhiều cho cơ quan nhà nước quản lý, mà chủ yếu là để các tổ chức Phi Chính phủ (NGO), các tổ chức của cộng đồng quản lý, với các quy chế chặt chẽ để tránh tình trạng lợi ích nhóm thao túng, chi phối. Như vậy cũng sẽ tránh được lối làm việc hành chính quan liêu không thuận lợi mà còn cản trở DN khởi nghiệp.

Khánh An

—————————————————————————

Khơi gợi tinh thần quốc gia khởi nghiệp

Nói đến Việt Nam, nhiều chuyên gia nhận định, chưa lúc nào mà đất nước chúng ta có vận hội phát triển lớn như thời gian gần đây. Đến nay, đã có gần 50 quốc gia công nhận nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế thị trường, trên 90 Hiệp định thương mại song phương, gần 60 Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, 54 Hiệp định chống đánh thuế hai lần đã được ký kết.

Giới chuyên gia kinh tế quốc tế đánh giá rất cao sự phát triển của kinh tế Việt Nam. Minh chứng cụ thể là: Bảng xếp hạng những quốc gia tốt nhất để đầu tư của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho rằng, Việt Nam là một trong những quốc gia tốt nhất để đầu tư năm 2016, chỉ sau Ấn Độ và Singapore.

Đồng thời, Báo cáo Nghiên cứu Toàn cầu của Ngân hàng Standard Chartered (Anh) nhận định triển vọng kinh tế Việt Nam ngày càng tốt hơn dù tăng trưởng toàn cầu có thể vẫn ở mức thấp 2,9% trong năm 2016; dự báo tăng trưởng GDP năm 2016 của Việt Nam sẽ đạt 6,9%. Việt Nam sẽ là nền kinh tế phát triển nhanh thứ hai ở châu Á chỉ sau Ấn Độ. Khảo sát của hãng tin Bloomberg (Mỹ) cũng dự báo, nền kinh tế nước ta sẽ tăng trưởng xấp xỉ 7% trong năm nay, chỉ đứng sau Ấn Độ. Các chuyên gia quốc tế (Ngân hàng ANZ, Tập đoàn Amata,…) lạc quan: Năm 2016 sẽ là một năm phát triển mạnh mẽ đối với nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là nhờ làn sóng đầu tư vào Việt Nam để đón đầu các cơ hội do các FTA mang lại.Giới chuyên gia kinh tế quốc tế đánh giá rất cao sự phát triển của kinh tế Việt Nam. Minh chứng cụ thể là: Bảng xếp hạng những quốc gia tốt nhất để đầu tư của Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho rằng, Việt Nam là một trong những quốc gia tốt nhất để đầu tư năm 2016, chỉ sau Ấn Độ và Singapore.

Tuy nhiên, phía trước cũng còn nhiều khó khăn thách thức cho tinh thần quốc gia khởi nghiệp. Chỉ nói riêng về chuyện doanh nghiệp khởi nghiệp cũng làm không ít người băn khoăn, day dứt. Cộng đồng này mới hình thành chưa lâu ở nước ta, quy mô còn nhỏ, có bước phát triển và thành công nhất định, song thật đáng tiếc: Khá nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp của người Việt nhưng lại đăng ký kinh doanh ở nước ngoài và phát triển thị trường, sản phẩm ở nước ngoài. Nếu vậy, làm sao có thể thúc đẩy được tinh thần quốc gia khởi nghiệp, khi một trong những yếu tố quan trọng của sự sáng tạo quốc gia bắt đầu từ doanh nghiệp khởi nghiệp.

Khi những tín hiệu về thời cơ, vận hội tốt đang đến gần, mỗi doanh nghiệp khởi nghiệp cũng như trong mỗi chúng ta cần cùng nhau hợp sức, chung lòng xây dựng đất nước trên tinh thần sáng tạo của quốc gia khởi nghiệp với lòng yêu quê hương, Tổ quốc nồng nàn. Trách nhiệm này không phải của riêng một ai, của bất cứ một doanh nghiệp khởi nghiệp riêng lẻ nào mà cần trở thành tinh thần chung, dưới ánh sáng của trí tuệ và sự sáng tạo vô biên, vô tận.

Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng sớm nghiên cứu, đưa ra giải pháp tháo gỡ, đừng để chỉ vì chính sách thuế chưa phù hợp mà nhiều cá nhân start-up ngồi ở Việt Nam, ăn cơm Việt nhưng lại mở công ty ở nước ngoài và đóng thuế cho họ, như lời một đồng chí lãnh đạo Chính phủ từng nhắn gửi khi gặp mặt thân mật cộng đồng các doanh nghiệp khởi nghiệp cuối năm trước.

———————————————————–

Cần chương trình quốc gia về khởi nghiệp

Năm 2016, Việt Nam đã ký Hiệp định TPP và là năm chuẩn bị cuộc hội nhập thế kỷ. Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và công nghiệp VN (VCCI) cho rằng Việt Nam cần phát động một phong trào khởi nghiệp, đồng thời với nó là một chương trình quốc gia về phát triển doanh nghiệp với mục tiêu đến năm 2020 đưa VN trở thành một quốc gia khởi nghiệp, hướng tới mục tiêu đất nước ít nhất có 5 triệu doanh nghiệp trong tương lai xa và 1 triệu doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả vào năm 2020.

a487tsvutienloc640x425

Cần kiến nghị Trung ương Đảng hoặc Bộ Chính trị có một nghị quyết về vấn đề này. Sau đó Chủ tịch nước hoặc Thủ tướng tuyên bố chương trình quốc gia khởi nghiệp. Tất cả các cấp chính quyền, từng bộ, ngành, địa phương phải có đề án, chương trình hành động với nhiệm vụ, kế hoạch, mục tiêu và giải pháp cụ thể thực hiện.

Phải thấy rằng VN đang chịu áp lực rất lớn: áp lực bị bỏ xa từ các quốc gia phát triển hơn, nhưng cũng chịu áp lực bắt kịp và bị vượt qua bởi các nước đi sau. Nếu như trước đây toàn dân đánh giặc thì trong bối cảnh hiện nay nếu toàn hệ thống chính trị không vào cuộc, tạo ra làn sóng toàn dân làm kinh tế để tạo thế và lực mới, chúng ta dễ tụt lại.ần kiến nghị Trung ương Đảng hoặc Bộ Chính trị có một nghị quyết về vấn đề này. Sau đó Chủ tịch nước hoặc Thủ tướng tuyên bố chương trình quốc gia khởi nghiệp. Tất cả các cấp chính quyền, từng bộ, ngành, địa phương phải có đề án, chương trình hành động với nhiệm vụ, kế hoạch, mục tiêu và giải pháp cụ thể thực hiện.

Nội dung chương trình quốc gia về khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp sẽ rất rộng. Mỗi ngành cần có đề án riêng cho mục tiêu này. Tuy nhiên, có những điểm mấu chốt không thể không thay đổi. Dù đã có những bước tiến nhưng cải cách thể chế, nói thật, vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp.

Cần ban hành ngay Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các cuộc khảo sát gần đây của VCCI cho thấy tín hiệu đáng lo ngại là doanh nghiệp càng lớn, kinh doanh càng thành công thì chi phí tuân thủ càng cao, càng bị thanh tra, kiểm tra nhiều. Mà đã kiểm tra, theo nhiều doanh nhân, cơ chế hiện nay kiểu gì cũng ra lỗi. Rồi đủ thứ cơ quan hỏi thăm, từ đóng góp quỹ phường đến những áp lực từ công chức chính quyền. Đây là một trong những nguyên nhân lý giải tại sao các doanh nghiệp VN không thể lớn lên. Thể chế phải đảm bảo vị thế của doanh nhân không thể thấp, dễ dàng lâm vào khó khăn, thậm chí thê thảm vì thay đổi cơ chế, vì không có mối quan hệ…

Theo ông Vũ Tiến Lộc, muốn có được một lực lượng doanh nhân đông đảo, không chụp giật thì điều kiện là phải có thể chế đảm bảo người nào có ý tưởng tốt, làm ăn bài bản sẽ giàu có. Nếu để những doanh nghiệp nhà nước vẫn có những đặc quyền hoặc lợi thế áp đảo trong tiếp cận đất đai, vốn, các dự án công, để rồi có những doanh nghiệp sân sau, doanh nghiệp sống bằng mối quan hệ… thì đó là cách nhanh nhất phá tan các nỗ lực khởi nghiệp.

—————————————————————————

Ông Vương Đình Huệ- Phó Thủ tướng Chính phủ:

 Chúng ta cần phải có môi trường thuận lợi, an toàn và đủ điều kiện để thúc đẩy doanh nhân khởi nghiệp, để doanh nghiệp Việt Nam mạnh hơn, kết nối được với khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, để tham gia sâu hơn, ở những mắt xích quan trọng hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Theo tôi, môi trường đó phải đảm bảo hành xử với nhau theo nguyên tắc của kinh tế thị trường, lấy hiệu quả và chất lượng là tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá hoạt động của các doanh nghiệp… Chúng ta phải thúc đẩy tinh thần quốc gia khởi nghiệp bằng những chính sách rất cụ thể như gắn với việc triển khai mạnh mẽ Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp 2014.

—————————————————————————

Bà Vũ Kim Hạnh- Chủ tịch Hội Doanh nghiệp hàng VN Chất lượng cao:

Quan sát các mô hình phát triển khởi nghiệp nhiều nước, càng thấy thấm thía hệ sinh thái khởi nghiệp quốc gia. Trong đó, toàn xã hội phải xây dựng được ý thức mỗi người có một nhiệm vụ, cần có trách nhiệm tự thân và phải hỗ trợ khởi nghiệp. Ở Israel, doanh nghiệp khởi nghiệp hoặc đã thành công hầu hết đều dựa trên nền tảng giáo dục đó. Họ được giáo dục đã là doanh nghiệp thì phải có trách nhiệm hỗ trợ khởi nghiệp, hỗ trợ cộng đồng thúc đẩy khởi nghiệp. Đây gần như là trách nhiệm hiển nhiên và công việc chính của doanh nghiệp Israel, đôi lúc nó trở thành đạo đức xã hội. Điều này ở VN có vẻ hoang đường nhưng cần phải xây dựng được một động thái như vậy. Khi những cán bộ ở trong bộ máy chính quyền chưa cảm nhận được vai trò của mình trong thúc đẩy khởi nghiệp thì khó hi vọng một quốc gia khởi nghiệp. Khởi nghiệp cần bắt đầu từ ý thức của Nhà nước, vai trò cán bộ lãnh đạo, Nhà nước phải có trách nhiệm hỗ trợ khởi nghiệp.

—————————————————————————

Ông Trương Cẩm Minh- Chuyên gia chuyên tư vấn doanh nghiệp khởi nghiệp:

Tinh thần khởi nghiệp ở VN hiện chỉ mới bắt đầu sôi động, còn quá sớm để lo nó trở thành một phong trào. Những người khởi nghiệp vẫn cần một không gian sinh hoạt chung cho việc phát triển chung, tìm hiểu chính sách, thông tin… để làm sao mỗi người có thể khởi nghiệp thành công

—————————————————————————

Ông Lê Minh Hoan- Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp:

Một tam giác khởi nghiệp thành công gồm ba yếu tố: lòng đam mê, nguồn tài lực lẫn tài chính và tài năng. Phải trả lời được câu hỏi tại sao người ta phải mua sản phẩm của mình thì lúc đó mới nên bắt đầu dự án khởi nghiệp

Bình luận