Tạo “đường băng” cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo “cất cánh”

(NBCL) Những năm gần đây, phong trào khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST) ở nước ta đang trở nên sôi nổi. Với hàng loạt các vườn ươm, cơ sở hỗ trợ và các sự kiện khởi nghiệp ngày một gia tăng đã tạo điều kiện cho một hệ sinh thái khởi nghiệp phát triển. Tuy nhiên vẫn còn những rào cản, vướng mắc cần được tháo gỡ để có thể phát huy được tiềm năng của các doanh nghiệp, đưa phong trào khởi nghiệp ĐMST của Việt Nam “cất cánh”.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam tham quan các gian hàng tại TECHFEST Vietnam 2016
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam tham quan các gian hàng tại TECHFEST Vietnam 2016- ảnh PV

Tiềm năng phát triển

Từ nhiều năm nay, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) luôn có nhiều hoạt động để tìm kiếm, phát hiện và hỗ trợ cho những cá nhân, doanh nghiệp làm khởi nghiệp ĐMST. Đó là những doanh nghiệp trẻ, có ý tưởng kinh doanh sáng tạo, nghiên cứu và phát triển được công nghệ mới và có ý chí để có thể đưa sản phẩm, dịch vụ đến với khách hàng. Đây cũng là mô hình doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST (Startup) đã được nhiều quốc gia trên thế giới chú trọng phát triển như: Hoa Kỳ, Israel, Phần Lan, Singapore…

Có lẽ vì vậy mà trong những năm gần đây, khi phong trào khởi nghiệp của Việt Nam đã trở nên sôi nổi với việc ra đời của hàng loạt các công ty khởi nghiệp thu hút sự quan tâm của không ít các Quỹ đầu tư mạo hiểm trên thế giới. Nhất là kể từ khi Việt Nam được xếp thứ 3 trong danh sách những quốc gia tốt nhất trên thế giới nên đầu tư vào, đã kéo theo đó là hàng loạt các sự kiện, chương trình về khởi nghiệp, đưa năm 2016 là một năm khởi sắc khi hàng loạt Startup Việt Nam nhận được các khoản đầu tư lớn. Như việc thương hiệu The Kafe chỉ là chuỗi cửa hàng café cũng đã huy động được hơn 100 tỷ đồng trong thời gian qua; đến tháng 2/2016 Triip.me đã gọi được vốn 10 tỷ đồng; tháng 3 MOM đã nhận được khoản đầu tư lên tới hơn 600 tỷ đồng; tháng 5 Gotit nhận được 200 tỷ đồng, lọt vào Top 2 ứng dụng Apple Store…

Theo thống kê từ Topica Founder Institute và Geektime, hiện nay tại Việt Nam có khoảng 1.800 Startup đã trải qua được 3 giai đoạn phát triển. Với 21 cơ sở ươm tạo và 7 tổ chức thúc đẩy kinh doanh đang ngày càng thể hiện vai trò trong việc nuôi dưỡng sự hình thành và phát triển các Startup. Theo Thứ trưởng Bộ KH&CN Trần Văn Tùng: “Với sự quan tâm hưởng ứng của các Bộ, ngành, địa phương như hiện nay thì đây chính là thời điểm thuận lợi cho phong trào khởi nghiệp ĐMST tại Việt Nam.

Trong thời gian vừa qua đã có nhiều hoạt động, sự kiện hỗ trợ, thúc đẩy khởi nghiệp như: đưa các nhóm khởi nghiệp tiềm năng ra nước ngoài; mời các nhà đầu tư tham dự các sự kiện khởi nghiệp; các cuộc thi về khởi nghiệp… nhất là đã tổ chức sự kiện thường niên Ngày hội khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia (TECHFEST Vietnam 2016), tạo ra một “sân chơi” mới cho các nhà đầu tư với các doanh nghiệp Startup và kết nối được hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST Việt Nam với hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST quốc tế. Sự kiện đã tạo ra những dấu ấn và gây được tiếng vang lớn trong cộng đồng khởi nghiệp với hơn 3.000 người đến dự, hơn 180 doanh nghiệp Startup tham gia vào các hoạt động, 120 nhà đầu tư, quỹ đầu tư đến tìm kiếm cơ hội…

Qua đó cho thấy đã đến thời điểm để doanh nghiệp Startup, nhà đầu tư nắm bắt các cơ hội, tìm kiếm nguồn đầu tư và sự kết nối và cũng là cơ hội của các thành phần của hệ sinh thái khởi nghiệp thắt chặt hơn nữa các mối liên hệ, cùng nhau phát triển, xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST của Việt Nam trưởng thành”.

Còn nhiều rào cản

Tại nhiều văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước đã ủng hộ chủ trương phát triển khởi nghiệp ĐMST tại Việt Nam, trên cơ sở đó đã đồng bộ hóa hành lang pháp lý và các cơ chế, chính sách cần thiết hỗ trợ. Có thể nói chưa bao giờ các doanh nghiệp Startup lại nhận được sự quan tâm, hưởng ứng và sự vào cuộc mạnh mẽ từ các bộ, ngành, địa phương và xã hội nhằm góp phần đưa Việt Nam có thể trở thành quốc gia khởi nghiệp. Nhưng tại Việt Nam vẫn chưa tạo dựng được văn khóa khởi nghiệp, vẫn trong tình trạng tự phát, chưa có sự hiểu biết về khởi nghiệp và các liên kết chặt chẽ từ chính sách đến hoạt động của cộng đồng. Điều đó còn đến từ việc các chính sách, doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST vẫn chưa được định nghĩa trong các văn bản quy phạm pháp luật, với các đặc thù về khởi nghiệp và đầu tư chưa được thể hiện trong các quy định về thuế, tài chính và đầu tư.

Chính vì vậy, một thực trạng đáng buồn hiện nay là tại Việt Nam vẫn chưa có một quỹ đầu tư mạo hiểm nào được thành lập. Tất cả đều chỉ lập văn phòng đại diện nhằm tìm kiếm cơ hội để đầu tư. Bởi lẽ tại Việt Nam chưa có các quy định về ưu đãi cho đối tượng là nhà đầu tư (cả cá nhân và tổ chức), do đó nhiều nhà đầu tư nước ngoài yêu cầu điều kiện đầu tư là doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST Việt Nam phải đăng ký thành lập doanh nghiệp tại nước ngoài (hầu hết tại Singapore và Hồng Công), khiến tỷ lệ các Startup Việt Nam thành lập văn phòng tại nước ngoài ngày càng nhiều. Bên cạnh đó là các thủ tục hành chính cho việc chứng nhận đầu tư cho các khoản đầu tư từ nước ngoài vào Việt Nam còn rườm rà, chưa phù hợp với tính chất “đầu tư mạo hiểm”.

Chưa có các quy định về visa để khuyến khích các nhà đầu tư, chuyên gia, doanh nghiệp khởi nghiệp trên thế giới tới Việt Nam nhằm giao lưu, kết nối đầu tư, nâng cao trình độ và năng lực của hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST trong nước… Đây là những điểm mấu chốt tạo ra những rào cản, vướng mắc khiến hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST còn “ì ạch”, chưa là động lực, thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp phát triển.

Thúc đẩy tiềm năng khởi nghiệp

Hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST tại mỗi quốc gia luôn đóng vai trò quan trọng nhất đối với các hoạt động khởi nghiệp. Tại Việt Nam, hiện nay trong các Luật, chính sách hiện hành đã có một số quy định có liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp KH&CN và ĐMST. Với hơn 20 quỹ đầu tư mạo hiểm, nhiều “nhà đầu tư thiên thần”, 21 cơ sở ươm tạo, 7 tổ chức thúc đẩy kinh doanh, hàng chục cố vấn, huấn luyện viên khởi nghiệp cùng các mô hình làm việc chung, không gian sáng tạo và các sự kiện liên tục được tổ chức… đã tạo ra một diện mạo mới mẻ, đầy tiềm năng cho hoạt động khởi nghiệp

Đánh giá từ nhiều chuyên gia cho thấy, với dân số 90 triệu người, trong đó có khoảng 45 triệu người dùng Internet, 30 triệu người dùng Smartphone thì Việt Nam đang một thị trường công nghệ đầy tiềm năng, sở hữu thế mạnh về nhân lực, kỹ thuật sẵn có để có thể tăng trưởng thành thị trường lớn. Hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST đang phát triển nhanh chóng nhờ có một đội ngũ đông đảo các nhà quản lý, nhà sáng lập, những người phát triển sản phẩm và các kỹ sư tài năng. Lượng “nhà đầu tư thiên thần” đang tăng lên, văn hóa chấp nhận thất bại, nhận thức về khởi sự kinh doanh của giới trẻ khởi nghiệp đang dần có những thay đổi tích cực…

Điều đó đã tạo nên nhiều Startup thành công như VNG, Tiki, VC Corp… Với tiềm năng phát triển lớn của hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST như vậy, Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ thu hút thêm nhiều nhà đầu tư hơn nữa, đơn giản hóa các thủ tục cho nhà đầu tư và công ty khởi nghiệp nhằm tạo điều kiện cho môi trường khởi nghiệp phát triển.

Cần có những ưu đãi đầu tư cho khởi nghiệp ĐMST thông qua ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, người đóng góp vốn thành lập doanh nghiệp ĐMST; ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho các doanh nghiệp Startup và doanh nghiệp có hoạt động đầu tư khởi nghiệp ĐMST; công nhận các loại hình đầu tư cho khởi nghiệp ĐMST: nhà đầu tư thiên thần, các quỹ đầu tư, tổ chức trung gian hỗ trợ và nhất là cho phép Nhà nước hỗ trợ tài chính cho khởi nghiệp dưới hình thức tài trợ không hoàn lại hoặc đối ứng vốn đầu tư với các quỹ đầu tư khởi nghiệp tư nhân. Tạo cơ chế hỗ trợ sử dụng các không gian làm việc chung, cơ sở vật chất, kỹ thuật, dịch vụ và đơn giản hóa các thủ tục hành chính với các hoạt động khởi nghiệp…

Nhưng điều đó sẽ tạo thuận lợi cho phong trào khởi nghiệp gắn với ĐMST phát triển, đưa Việt Nam không chỉ dừng lại ở mức tiềm năng mà sẽ trở thành một quốc gia khởi nghiệp có thể sánh vai với các nước trên thế giới.

Minh Nhật