Ngay từ những ngày đầu thành lập vào năm 1959, Ủy ban Khoa học Nhà nước đã đề nghị Hội đồng Chính phủ ban hành các chỉ thị về tổ chức và phát triển phong trào cải tiến kỹ thuật, phát minh, sáng kiến của quần chúng. Cùng với đó là các nghiên cứu trong lĩnh vực y dược, nhiều công trình, đề tài khoa học quan trọng đã được ứng dụng vào thực tiễn như: các công trình nghiên cứu của GS. Đàm Trung Đồn ứng dụng trong lĩnh vực điện, điện tử; các công trình của GS. Bùi Huy Đáp, GS. Lương Đình Của trong lĩnh vực nông nghiệp, các công trình nghiên cứu chống nhiễu ra đa, công trình rà phá bom và thủy lôi từ trường… đã góp phần không nhỏ vào thành công chung của công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Ngày 29/7/2018, tại Lâm Đồng, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã đến thăm mô hình sản xuất rau an toàn ứng dụng công nghệ cao của Công ty Phong Thúy.
Sau Đại thắng mùa xuân năm 1975, ngành KH&CN tham gia tích cực vào hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế trong hoàn cảnh đất nước bị bao vây cấm vận. Theo đó đã tổ chức lại hoạt động khoa học và kỹ thuật của các ngành, các địa phương trong cả nước, phục vụ có hiệu quả các yêu cầu phát triển kinh tế; xây dựng các chương trình KH&CN quốc gia, các ngành, địa phương phục vụ trực tiếp ba chương trình mục tiêu gồm: chương trình lương thực, thực phẩm; hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu. Nhờ đó đã góp phần đưa năng suất lúa lên 28,5 tạ/ha/vụ và tổng sản lượng lương thực lên tới 18,2 triệu tấn/năm; giải quyết có hiệu quả các bệnh sốt rét, sốt xuất huyết; thiết kế chế tạo được một số dây chuyền sản xuất công nghiệp, một số phương tiện vận tải thủy quy mô nhỏ và vừa; áp dụng hiệu quả nhiều giải pháp kỹ thuật tiên tiến trong thi công các công trình lớn…
Trong hơn 30 năm đồng hành cùng công cuộc đổi mới đất nước, ngành KH&CN đã khắc phục những khó khăn, đổi mới tư duy và đưa các chủ trương, chính sách của Đảng vào cuộc sống. Mục tiêu phát triển KH&CN gắn chặt chẽ với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội theo giai đoạn cũng như của từng vùng, địa phương, qua đó đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, đóng góp to lớn trong sự nghiệp cách mạng của đất nước. Theo đó, trong công tác điều hành, Bộ KH&CN đã luôn cố gắng đảm bảo phương tiện và môi trường làm việc thuận lợi cho cán bộ khoa học, đầu tư đồng bộ cho hạ tầng, trang thiết bị nghiên cứu, phòng thí nghiệm, nguồn lực thông tin và tài chính cho KH&CN. Nhờ đó, nguồn nhân lực và tổ chức KH&CN được gia tăng cả về số lượng và chất lượng. Hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm, phòng thí nghiệm chuyên ngành tiếp tục được quan tâm đầu tư để nâng cao hiệu quả hoạt động. Hạ tầng nghiên cứu trong một số lĩnh vực trọng điểm như công nghệ sinh học, hóa dầu, vật liệu, tự động hóa, nano, công nghệ tính toán và y học cũng được tăng cường...
Bên cạnh đó, trên cơ sở định hướng phát triển hợp lý, đồng bộ khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và công nghệ, trong thời gian qua trên từng lĩnh vực đã đạt được những kết quả nổi bật:
Khoa học xã hội đã làm tốt nhiệm vụ nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, dự báo xu hướng phát triển, cung cấp luận cứ cho việc xây dựng đường lối, chính sách phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Các nghiên cứu về khoa học xã hội và nhân văn đã cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định các chủ trương, đường lối lớn của Đảng và Nhà nước, đề xuất nhiều nội dung, quan điểm và giải pháp mới.
Trong khoa học tự nhiên, Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể về nghiên cứu cơ bản, tạo tiền đề hình thành một số lĩnh vực KH&CN đa ngành mới như vũ trụ, y sinh, nano, hạt nhân; một số lĩnh vực có thế mạnh như toán học, vật lý lý thuyết đạt thứ hạng cao trong khu vực ASEAN.
Khoa học định hướng ứng dụng đã có nhiều đóng góp trực tiếp cho quá trình phát triển đất nước, hướng mạnh nghiên cứu, ứng dụng KH&CN gắn với yêu cầu phát triển từng ngành, từng lĩnh vực, từng sản phẩm. Lực lượng KH&CN trong nước có khả năng thiết kế, chế tạo thành công nhiều công nghệ, thiết bị nội địa đạt tiêu chuẩn quốc tế; có năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ mới, công nghệ cao trong một số ngành thiết yếu như điện, điện tử, dầu khí, đóng tàu, xây dựng, y tế, thông tin và truyền thông...
Thị trường KH&CN được thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hơn. Các tổ chức dịch vụ tư vấn, giám định, thẩm định, đánh giá, ươm tạo, môi giới chuyển giao công nghệ được khuyến khích hình thành và phát triển. Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam được hình thành và phát triển mạnh mẽ với hơn 3.000 doanh nghiệp khởi nghiệp, 40 quỹ đầu tư mạo hiểm, 40 khu không gian làm việc chung, 30 cơ sở ươm tạo doanh nghiệp và 10 tổ chức thúc đẩy kinh doanh. Hành lang pháp lý cho khởi nghiệp sáng tạo dần được hoàn thiện với các chế định hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.
Hoạt động hợp tác quốc tế đa phương được duy trì và phát triển, góp phần nâng cao vị thế và vai trò về KH&CN của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế. Các hoạt động hợp tác về sở hữu trí tuệ tiếp tục được triển khai trong khuôn khổ các hợp tác đa phương, hợp tác song phương và hợp tác trực tiếp với các cơ quan sở hữu trí tuệ quốc gia và khu vực. Trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, Việt Nam cũng thực hiện đầy đủ và có trách nhiệm Hiệp định hàng rào kỹ thuật trong thương mại trong khuôn khổ WTO. Nhiều nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ dưới hình thức Nghị định thư đã được triển khai nhằm tranh thủ thế mạnh của đối tác nước ngoài về công nghệ, trình độ nghiên cứu, trang thiết bị và tài chính,... Cơ chế, chính sách thu hút, tạo thuận lợi cho trí thức người Việt Nam ở nước ngoài đóng góp xây dựng và phát triển đất nước tiếp tục được xây dựng và hoàn thiện.
Đối với nhiệm vụ xây dựng thể chế, trong những năm qua, Bộ KH&CN đã tập trung công tác tham mưu xây dựng chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước về phát triển KH&CN, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm nhất của Bộ trong hoạt động quản lý nhà nước về KH&CN. Đến nay, Quốc hội đã ban hành 08 đạo luật chuyên ngành trong lĩnh vực KH&CN. Các đạo luật này cùng với hệ thống các văn bản hướng dẫn thi hành ngày càng hoàn thiện, góp phần tạo hành lang pháp lý ngày càng tốt hơn cho hoạt động khoa học và công nghệ và quản lý hoạt động KH&CN.
Những đóng góp của Bộ Khoa học và Công nghệ đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận, đánh giá cao và tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý như: Huân chương Độc lập hạng Nhất (1999), Huân Chương Hồ Chí Minh (2004), Huân chương Sao vàng (2009) Huân chương Độc lập hạng Nhất (2014), Huân chương lao động hạng nhất (2019).
Gia Nguyên
