Đặc phái viên của Tổng thống Mỹ về Khí hậu John Kerry phát biểu trong một cuộc họp báo tại Nhà Trắng ở Washington. Hy vọng của thế giới về việc kiềm chế biến đổi khí hậu phụ thuộc vào hành động của hai quốc gia khổng lồ có quan hệ đang xấu đi. Trung Quốc và Hoa Kỳ đều cho biết họ đang có ý định kiểm soát nền kinh tế để việc đốt than, dầu và khí đốt ít gây ảnh hưởng đến khí hậu hơn. Nhưng căng thẳng giữa họ đe dọa thành công cuối cùng. Ảnh AP
Trung Quốc và Hoa Kỳ lần lượt là những nước gây ô nhiễm carbon số 1 và số 2 trên thế giới, thải ra gần một nửa lượng khói nhiên liệu hóa thạch đang làm nóng lên bầu khí quyển của hành tinh.
Việc cắt giảm nhanh lượng carbon cần thiết để ngăn chặn tình trạng tồi tệ nhất của biến đổi khí hậu là việc khó có thể thành hiện thực trừ khi các quốc gia này làm việc cùng nhau và về cơ bản tin tưởng vào các cam kết của nhau. Trong chính quyền Trump, Hoa Kỳ đã sử dụng lượng khí thải của Trung Quốc như một cái cớ để không hành động và trước đây, Trung Quốc đã chỉ ra lượng khí thải lịch sử của Hoa Kỳ như một lý do để chống lại hành động.
Chi tiết mới về kế hoạch giảm lượng khí thải các bon của Trung Quốc nhanh chóng như thế nào sẽ được tiết lộ vào thứ Sáu khi Bắc Kinh công bố Kế hoạch 5 năm tiếp theo. Và vào tháng 4, Tổng thống Joe Biden dự kiến sẽ công bố các mục tiêu mới của Hoa Kỳ về cắt giảm khí thải.
Mỹ và Trung Quốc đều đã bổ nhiệm các đặc phái viên kỳ cựu làm nhà đàm phán khí hậu toàn cầu của họ, John Kerry và Xie Zhenhua. Nhưng trong khi hai chính khách cấp cao đã làm việc tốt cùng nhau trong việc đặt nền móng cho hiệp định khí hậu Paris 2015, thì giờ đây, họ phải đối mặt với những thách thức mới.
Ngoại giao khí hậu Hoa Kỳ-Trung Quốc có nguy cơ bị lu mờ bởi những gì Hoa Kỳ coi là các chính sách đe dọa của Bắc Kinh đối với Hồng Kông, Đài Loan và Biển Đông, xung đột về nhân quyền và thương mại, cũng như các tuyên bố của Hoa Kỳ về hoạt động gián điệp của Trung Quốc.
Trong khi đó, các quan chức Trung Quốc tỏ ra khó chịu về những hạn chế do chính quyền Trump áp đặt đối với thương mại, công nghệ, truyền thông và sinh viên Trung Quốc ở Hoa Kỳ và tuyên bố của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ năm nay rằng hành động tàn bạo đối với các nhóm thiểu số Hồi giáo của Trung Quốc là một “tội ác diệt chủng”.
Liệu các cuộc đàm phán về khí hậu giữa hai nước có thể tồn tại trong các cuộc chiến địa chính trị khác của họ không?
John Podesta, người giám sát các nỗ lực về khí hậu của chính quyền Obama và thân cận với chính quyền Biden, cho biết: “Đó là câu hỏi rất lớn. Bạn có thể tạo ra một làn đường để bạn có được sự hợp tác về khí hậu trong khi các vấn đề gây tranh cãi hơn được giải quyết riêng không? Hay là chúng cản trở?".
Với việc được Trung Quốc bổ nhiệm làm đặc phái viên về khí hậu vào tháng trước, Xie Zhenhua đang tiếp tục đảm nhiệm vai trò mà ông đã đảm nhiệm trong các hội nghị quan trọng về khí hậu của Liên hợp quốc nhằm đưa ra những cam kết lớn đầu tiên trên thế giới về giảm phát thải từ nhiên liệu hóa thạch.
Trước khi được bổ nhiệm, Xie đã dẫn đầu một nỗ lực nghiên cứu tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh nhằm vạch ra các cách để Trung Quốc ngừng góp phần vào sự nóng lên toàn cầu giữa thế kỷ. Nghiên cứu của ông củng cố cho cam kết bất ngờ của Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng 9 rằng Trung Quốc có kế hoạch trung hòa carbon vào năm 2060 - lần đầu tiên nước này công bố mục tiêu bằng không.
Joanna Lewis, một chuyên gia về năng lượng và môi trường Trung Quốc tại Đại học Georgetown, đã gọi Xie là “một người có tầm nhìn xa và rất có ảnh hưởng trong việc đặt ra các mục tiêu chính sách trong nước của Trung Quốc”, đồng thời là một nhà đàm phán lành nghề.
Angel Hsu, một chuyên gia về Trung Quốc và biến đổi khí hậu tại Đại học Bắc Carolina, Chapel Hill, cho biết: “Đây là một bước ngoặt lớn đối với Hoa Kỳ và đặc biệt là John Kerry”.
Ông Biden đã cam kết Hoa Kỳ sẽ chuyển sang ngành điện không phát thải trong vòng 14 năm và có một nền kinh tế hoàn toàn không phát thải vào năm 2050. Kerry cũng đang thúc đẩy các quốc gia khác cam kết trung lập các bon vào thời điểm đó.
Đằng sau những con số khô khan, cần phải chi lớn cho cơ sở hạ tầng và công nghệ để chuyển sang một nền kinh tế tiết kiệm năng lượng hơn, chạy bằng gió, năng lượng mặt trời và các nhiên liệu đốt sạch hơn khác.
Các nhà khoa học khí hậu nói rằng các quốc gia cần phải tiến nhanh để ngăn chặn sự gia tăng nhiệt độ thảm khốc. Vào năm 2019, than đá chiếm 58% tổng mức tiêu thụ năng lượng sơ cấp của Trung Quốc, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ.
Năm ngoái, Trung Quốc cũng tài trợ cho việc xây dựng các nhà máy nhiệt điện than ở nước ngoài, một phần để xây dựng ảnh hưởng. Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi liệu việc xây dựng các nhà máy nhiệt điện than có phải là do nhu cầu, hay chỉ đơn giản là để kích thích nền kinh tế trong thời kỳ suy thoái. Dù bằng cách nào, các nhà máy than hoàn toàn mới cũng có hậu quả.
Giáo sư Lewis của đại học Georgetown cho biết: “Mỗi nhà máy than mới mà Trung Quốc xây dựng về cơ bản đều hạn chế lượng khí thải carbon trong 50 năm tới".
Deborah Seligsohn, một chuyên gia về quản trị Trung Quốc và ô nhiễm không khí tại Đại học Villanova, cho biết câu hỏi quan trọng nhất hiện nay là: “Bao lâu thì lượng khí thải các bon của Trung Quốc có thể đạt đỉnh và ở mức nào?”.
Cô ấy đang theo dõi chặt chẽ để xem những mục tiêu nào được đưa vào Kế hoạch 5 năm tiếp theo và các cam kết cập nhật của Trung Quốc về cắt giảm khí thải theo hiệp định khí hậu Paris.
Các nhà đàm phán về khí hậu nói rằng chìa khóa quan trọng sẽ giúp Trung Quốc - về mặt tài chính và vị thế quốc tế - giảm tốc độ xây dựng và cấp vốn cho các nhà máy than mới và tăng tốc chi tiêu cho năng lượng sạch.
Christiana Figueres, người đã giúp môi giới thỏa thuận khí hậu mang tính bước ngoặt vào năm 2015, nói với AP: “Không quốc gia nào trong số này muốn cứu hành tinh ....Chỉ khi hành động đó cũng phục vụ lợi ích của họ".
