Vượt khó khăn thử thách, ổn định và phát triển kinh tế, xã hội
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng được tiến hành trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực hết sức phức tạp. Trong đó đáng nói nhất là sự sụp đổ của chế độ XHCN của các nước Đông Âu và Liên Xô. Sự kiện này, theo cách nói của Tổng thống Nga V.Putin trong Thông điệp Liên bang năm 2005 là “một chấn động chính trị khủng khiếp nhất thế kỷ XX”. Tuy nhiên, như nhìn nhận của Trung tướng, PGS.TS. Nguyễn Văn Bạo, sự kiện Liên Xô và Đông Âu tan vỡ có lẽ cũng cần được nhìn nhận dưới một góc độ ngày càng đầy đủ hơn, không chỉ là một tổn thất, mà còn là một sự kiện mang lại những bài học quý báu cho các nước XHCN.
Còn nhà báo lão thành Hà Đăng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Trưởng ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, cũng từng nhìn nhận: Sự sụp đổ ở Liên Xô và các nước Đông Âu kéo theo thoái trào của phong trào cộng sản và công nhân thế giới là một tổn thất lớn, nhưng đó là tạm thời chứ không phải tất yếu, tin rằng, các nước XHCN còn lại sẽ giữ vững trận địa, đảng cộng sản và công nhân sẽ khôi phục hoạt động trong điều kiện mới, và xu thế XHCN sẽ tiếp tục đi dưới hình thức này hay hình thức khác.
Với Việt Nam, theo nhà báo lão thành Hà Đăng, đổi mới của chúng ta không đi theo vết xe đổ của cải tổ và cải cách ở Liên Xô và Đông Âu. Đảng ta đã nêu rõ 6 nguyên tắc của đổi mới, trong đó vấn đề giữ vững định hướng XHCN, đổi mới chứ không đổi màu là nguyên tắc đầu tiên. Chúng ta cũng bác bỏ quan điểm cho rằng “đổi mới là nửa vời, không nhất quán”.
Trong bối cảnh đó, Đại hội Đảng lần thứ VII đã kiểm điểm việc thực hiện Nghị quyết Đại hội VI và tổng kết kinh nghiệm bước đầu về tiến hành công cuộc đổi mới.
Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khoá VI nhận định: Công cuộc đổi mới đã đạt được những thành tựu bước đầu rất quan trọng. Tình hình chính trị của đất nước ổn định. Nền kinh tế có những chuyển biến tích cực. Sinh hoạt dân chủ trong xã hội ngày càng được phát huy. Quốc phòng được giữ vững, an ninh quốc gia được đảm bảo. Những thành tựu đó chứng tỏ đường lối đổi mới do Đại hội VI đề ra và những chủ trương của Ban Chấp hành Trung ương Đảng là đúng đắn, bước đi của công cuộc đổi mới về cơ bản là phù hợp với thực tế. Nhân tố quyết định đem lại những thành tựu đổi mới là sự lãnh đạo kiên định, vững vàng, độc lập, sáng tạo của Đảng, tinh thần cách mạng và sự nỗ lực phấn đấu của toàn dân.
Báo cáo Chính trị cũng chỉ rõ những mặt yếu kém, những khó khăn lớn. Đất nước chưa ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, công cuộc đổi mới còn những mặt hạn chế, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội nóng bỏng chưa được giải quyết. Pháp luật, kỷ cương chưa được chấp hành nghiêm, còn nhiều hiện tượng phức tạp về an ninh, trật tự an toàn xã hội. Vẫn có những nhân tố có thể gây mất ổn định chính trị. Bộ máy đảng, Nhà nước, đoàn thể Nhân dân còn cồng kềnh, phương pháp công tác và quản lý còn kém hiệu qủa. Một bộ phận cán bộ, đảng viên không đủ năng lực và phẩm chất cách mạng để đảm đương nhiệm vụ hoặc bị thoái hóa, biến chất.
Từ thực tế đó, Báo cáo đã xác định: “Mục tiêu tổng quát của 5 năm tới là vượt khó khăn thử thách, ổn định và phát triển kinh tế, xã hội, tăng cường ổn định chính trị, đẩy lùi tiêu cực và bất công xã hội, đưa nước ta cơ bản ra khỏi tình trạng khủng hoảng hiện nay”.
Lần đầu tiên thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH
Trên tinh thần: Phải giữ vững định hướng XHCN trong quá trình đổi mới; phải đổi mới toàn diện, đồng bộ và triệt để nhưng phải có bước đi, hình thức và cách làm phù hợp; phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần phải đi đôi với tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước về kinh tế - xã hội; Đại hội Đảng lần thứ VII đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Cương lĩnh năm 1991); Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000; Báo cáo xây dựng Đảng và sửa đổi bổ sung một số điểm trong Điều lệ Đảng.
Cương lĩnh nêu rõ những đặc trưng của xã hội XHCN mà nhân dân xây dựng và những phương hướng cơ bản để xây dựng thành công XHCN ở Việt Nam. Cương lĩnh xác định: Quá độ lên CNXH ở nước ta là một quá trình lâu dài, trải qua nhiều chặng đường, trong quá trình xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc….
Xã hội XHCN mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Do nhân dân lao động làm chủ; Có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu; Có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân; Các dân tộc trong nước bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ; Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thế giới. Đại hội khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Marx-Lenin là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hoạt động của Đảng; tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Marx-Lenin trong điều kiện Việt Nam.
Cương lĩnh năm 1991 đã định hình xã hội XHCN mà nhân dân ta đang xây dựng và phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Đó là một bước tiến lớn trong tư duy lý luận của Đảng ta. Trong diễn văn bế mạc Đại hội, Tổng Bí thư Đỗ Mười đánh giá: “Đại hội đánh dấu bước trưởng thành mới của Đảng, cột mốc mới trong tiến trình cách mạng nước ta”, đáp ứng ý chí và nguyện vọng của toàn Đảng, toàn dân, đáp ứng lòng mong đợi và sự tin cậy của bạn bè gần xa trên thế giới. Để hoàn thành sự nghiệp đổi mới, bản thân Đảng phải tự đổi mới, tự chỉnh đốn, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu, vươn lên ngang tầm đòi hỏi của hai nhiệm vụ chiến lược: Xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN.
Có thể nói, Đại hội VII có ý nghĩa trọng đại trong lịch sử của Đảng. “Khẳng định những định hướng đúng đắn của Đại hội VI, Đại hội VII đã hình thành rõ nét con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội phù hợp với đặc điểm Việt Nam. Với cương lĩnh, chiến lược phát triển kinh tế, xã hội và những chủ trương, giải pháp cụ thể, Đại hội VII đặt một mốc son mới, nhằm đưa đất nước ra khỏi cuộc khủng hoảng về kinh tế - xã hội; làm sáng rõ con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam. Tổng kết những kinh nghiệm bước đầu của công cuộc đổi mới và đề xuất bổ sung những giải pháp tiếp tục khắc phục cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội, Đại hội VII đã tạo ra tiền đề làm cho đất nước trụ vững trước ảnh hưởng bất lợi của sự sụp đổ của Liên Xô, đồng thời cũng là sự mở đầu quá trình đưa nền kinh tế đất nước ra khỏi khủng hoảng” - Đại tá, PGS, TS. Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Lịch sử quân sự nhìn nhận.
