Lý do kiến nghị rút lễ giỗ bà Phi Yến khỏi danh mục Di sản văn hóa quốc gia

Vua Gia Long chưa từng ra Côn Đảo?

Ngày 27/4, Hội đồng trị sự Nguyễn Phước tộc cho biết, đang làm đơn kiến nghị gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc rút lễ giỗ bà Phi Yến khỏi danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lý do, theo Chủ tịch Hội đồng trị sự Nguyễn Phước tộc, những ý kiến tại buổi tọa đàm mới đây đã làm rõ bà Phi Yến không phải là thứ phi của vua Gia Long.

ly do kien nghi rut le gio ba phi yen khoi danh muc di san van hoa quoc gia hinh 1

Tọa đàm "An Sơn miếu và bà Phi Yến ở Côn Đảo - vấn đề từ truyền thuyết đến hồ sơ di sản"

Trước đó, vào chiều 26/4 tại Huế, Hội đồng trị sự Nguyễn Phước tộc tổ chức toạ đàm khoa học "An Sơn miếu và bà Phi Yến ở Côn Đảo - vấn đề từ truyền thuyết đến hồ sơ di sản".

Buổi tọa đàm có sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học lịch sử ở Huế và nhiều nơi tham gia.

PGS.TS Đỗ Bang - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho biết, mục đích của cuộc tọa đàm lần này là xác minh các sự kiện, nhân vật, di tích, nguồn gốc lễ hội để tôn vinh, phát huy đúng người, đúng việc cũng như trả lại những giá trị chân chính của lịch sử cho các sự kiện, nhân vật mà cụ thể là vua Gia Long.

Tại buổi toạ đàm, các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hoá đưa ra nhiều tư liệu và đều đồng quan điểm Nguyễn Ánh khi thất trận ở Gia Định đã không chạy đến đảo Côn Lôn (Côn Đảo) nên không có chuyện như truyền thuyết.

Ông Đỗ Bang cho rằng, có thể có sự nhầm lẫn về sử liệu. Hai chữ “côn lôn” có nguồn gốc từ tiếng Mã Lai, khi phiên âm tiếng Việt là cù lao. Do vậy, khi biên soạn “Phủ biên tạp lục”, tác giả Lê Quý Đôn cho biết vào đầu thế kỷ XVIII, tại vùng biển miền Nam có đến 3 địa danh mang tên Côn Lôn ở 3 vị trí khác nhau tại ngoài khơi phủ Bình Thuận, ngoài khơi phủ Gia Định và ngoài khơi trấn Hà Tiên.

Ông Bang giải thích, các nguồn sử liệu đều cho biết qua các lần truy đuổi của quân đội Tây Sơn, hướng trốn thoát của Nguyễn Ánh chỉ là miền Tây Nam Bộ qua Rạch Giá - Hà Tiên để tiện đường ra Phú Quốc, Thổ Chu, Cổ Cốt, Cổ Long rồi sang Xiêm.

Thế nên việc Nguyễn Ánh đến Côn Đảo ngày nay là điều hoàn toàn không thể. Côn Đảo lúc bấy giờ thuộc kiểm soát của quân Tây Sơn, quá xa Phú Quốc và không có đường thoát sang Xiêm.

Còn theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân thì nhà sử học người Pháp Charles H. Maybon trong cuốn “Bài đọc lịch sử cận và hiện đại nước Nam từ 1428 đến 1926” có ghi rõ: “Để tránh bị săn đuổi một cách khốc liệt, ông (Nguyễn Ánh) phiêu bạt trong vịnh Thái Lan. Từ Phú Quốc đến đảo Ko-rong, Kot-kut, rồi trở lại Phú Quốc”.

Ông Xuân cho rằng, có thể việc Nguyễn Ánh đến Côn Lôn được sử chép lại có thể là đảo Ko-rong, tức Cổ Long chứ không phải Côn Đảo ngày nay.

PGS.TS Nguyễn Văn Đăng, nguyên Trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học (Đại học Huế) cho biết, qua nghiên cứu tài liệu, hoàn toàn không có ghi chép về bà thứ phi Hoàng Phi Yến (Lê Thị Răm) và Hoàng tử Hội An (Hoàng tử Cải) trong tộc hệ triều Nguyễn.

Ông Đăng nhấn mạnh rằng, “Cục Di sản văn hóa đã tùy tiện, đơn giản và có sự tắc trách trong việc công nhận mà thiếu thẩm định nền tảng lịch sử về di tích miếu An Sơn và truyền thuyết về bà Phi Yến”.

Cũng theo ông Đăng, Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã im lặng quá lâu và cần phải lên tiếng ngay về vụ việc này nhằm trả lại đúng sự thật.

Cục Di sản văn hóa chưa nhận được kiến nghị

Liên quan đến nội dung này, ngày 27/4, lãnh đạo Cục Di sản văn hóa cho biết, Cục chưa nhận được bất kỳ kiến nghị nào về việc rút lễ giỗ bà Phi Yến khỏi danh mục di sản văn hóa quốc gia.

Tuy nhiên, nếu nhận được, Cục sẽ tham mưu cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để xem xét vấn đề này theo đúng tinh thần của Luật Di sản Văn hóa và Công ước bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể 2003 - vị lãnh đạo Cục Di sản văn hóa cho biết.

Đồng thời, lãnh đạo Cục Di sản văn hóa cho rằng, việc ghi danh lễ giỗ bà Phi Yến ở huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu được xem xét ở góc độ của Luật Di sản văn hóa và Công ước về bảo vệ di sản văn hóa năm 2003, không xem xét dựa trên yếu tố lịch sử.

ly do kien nghi rut le gio ba phi yen khoi danh muc di san van hoa quoc gia hinh 2

Lễ giỗ Bà Hoàng Phi Yến được trao truyền từ năm 1857

ly do kien nghi rut le gio ba phi yen khoi danh muc di san van hoa quoc gia hinh 3

Miếu An Sơn thờ bà Hoàng Phi Yến

ly do kien nghi rut le gio ba phi yen khoi danh muc di san van hoa quoc gia hinh 4

Lễ giỗ bà Phi Yến là một lễ hội văn hóa dân gian của người dân Côn Đảo

Theo lãnh đạo Cục Di sản văn hóa, với di sản văn hóa phi vật thể cần nhìn nhận nó trên góc độ thực hành văn hóa, di sản trong cộng đồng. Di sản văn hóa phi vật thể là văn hóa sống, là hiện tại, là vai trò của nó với đời sống của chủ thể. Phát huy các giá trị văn hóa tốt đẹp thông qua các thực hành văn hóa giúp cho cuộc sống của cộng đồng tốt lên. Bản thân lễ giỗ bà Phi Yến là một lễ hội thể hiện khát vọng và mong cầu của người dân, của cộng đồng nơi đó.

“Việc thờ cúng và lễ giỗ bà Phi Yến, cộng đồng thấy có yếu tố thiêng cho nên di sản được trao truyền từ năm 1857 trong không gian miếu An Sơn và tiếp tục trao truyền cho đến ngày nay. Cho đến thời điểm hiện tại, sức sống của lễ hội này ngày càng được lan tỏa hơn” - lãnh đạo Cục Di sản văn hóa nêu quan điểm.

Mới đây, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định đưa Lễ giỗ bà Thứ phi Hoàng Phi Yến vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Tuy nhiên, việc công nhận này đã gây ra những băn khoăn trong giới sử học.

T.Toàn

Xem thêm

Hải Phòng khởi động hành trình trở thành ‘Thành phố Âm nhạc’

Hải Phòng khởi động hành trình trở thành ‘Thành phố Âm nhạc’

(CLO) Chương trình hòa nhạc “Những miền âm thanh - Realms of Sound” diễn ra tối 29/8 tại Nhà hát Hoa Phượng, mở đầu chuỗi hoạt động hợp tác giữa Hội Nhạc cổ điển Việt Nam và UBND TP Hải Phòng, hướng tới xây dựng thành phố trở thành điểm đến về âm nhạc và sáng tạo.

Nếp nhà - điểm tựa giữa những đổi thay

Nếp nhà - điểm tựa giữa những đổi thay

(NB&CL) Nếp nhà không chỉ nằm trong những gia phong được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, mà còn được bồi đắp từ cách mỗi người sống, ứng xử và vượt qua những thử thách của thời đại. Từ một gia đình nhiều thế hệ ở quê đến một mái ấm của người trẻ giữa đô thị, những giá trị ấy đang được tiếp nối linh hoạt hơn, để truyền thống không trở thành khuôn phép mà trở thành điểm tựa cho mỗi người.

MONO được chọn làm Sứ giả quảng bá di sản văn hóa Huế

MONO được chọn làm Sứ giả quảng bá di sản văn hóa Huế

(CLO) Ca sĩ Nguyễn Việt Hoàng (nghệ danh MONO) được TP. Huế công bố là Sứ giả quảng bá di sản văn hóa Huế nhiệm kỳ 2026-2030, hướng tới đổi mới cách kể chuyện di sản và đưa hình ảnh Cố đô đến gần hơn với giới trẻ.

Đoàn tàu du lịch trình diễn ánh sáng trên bờ vịnh di sản.

100 nghìn khán giả và người dân đội mưa chứng kiến thời khắc lịch sử của TP. Quảng Ninh

(CLO) Cơn mưa có lúc nặng hạt kèm theo sấm chớp trong đêm 28/8 không thể làm nguội lạnh bầu nhiệt huyết của hơn 100.000 người dân kiên cường bám trụ tại khu vực Quảng trường 30/10 và các tuyến đường lân cận để chứng kiến thời khắc lịch sử quan trọng vùng đất mỏ Quảng Ninh chính thức lên thành phố trực thuộc Trung ương.

Nếp nhà - nơi “căn cước văn hóa” bắt đầu

Nếp nhà - nơi “căn cước văn hóa” bắt đầu

(NB&CL) Khi nói đến văn hóa, người ta thường nghĩ đến những khái niệm lớn như bản sắc dân tộc, truyền thống cộng đồng hay những giá trị được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Nhưng văn hóa còn được tạo nên từ phong tục, tập quán, nếp sống và đặc biệt từ cách các thành viên trong gia đình xây dựng quan hệ, ứng xử, thể hiện tình cảm với nhau. Một lời cảm ơn, một tiếng xin lỗi, cách cha mẹ nói chuyện với nhau, cách một đứa trẻ ngồi vào mâm cơm hay cách người lớn giữ lời hứa với con… những điều tưởng chừng nhỏ bé trong mỗi nếp nhà chính là nơi con người học cách làm người, hình thành nhân cách và dần nhận diện mình là ai.

Trưng bày 130 bức ảnh tư liệu về hành trình dựng xây đất nước

Trưng bày 130 bức ảnh tư liệu về hành trình dựng xây đất nước

(CLO) Triển lãm ảnh “Rạng rỡ non sông Việt Nam” trưng bày, giới thiệu 130 bức ảnh tư liệu chọn lọc, tôn vinh những giá trị lịch sử vĩ đại của dân tộc, đồng thời giới thiệu những thành tựu to lớn của đất nước trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế.

Nghệ sĩ liên quan vụ việc về ma túy: Cú ‘trượt ngã’ của niềm tin

Nghệ sĩ liên quan vụ việc về ma túy: Cú ‘trượt ngã’ của niềm tin

(CLO) Những vụ việc nghệ sĩ, người nổi tiếng liên tiếp vướng vào ma túy đang đặt ra một vấn đề đáng lo ngại: sức ảnh hưởng càng lớn, trách nhiệm với cộng đồng càng cao. Đằng sau mỗi vụ án không chỉ là sự “trượt ngã” của một cá nhân, mà còn là những tổn thất về niềm tin của công chúng.

‘Hoàng Sa - Trường Sa trong lòng Quảng Ngãi’ qua 100 tác phẩm nhiếp ảnh

‘Hoàng Sa - Trường Sa trong lòng Quảng Ngãi’ qua 100 tác phẩm nhiếp ảnh

(CLO) Trưng bày “Hoàng Sa - Trường Sa trong lòng Quảng Ngãi” giới thiệu 100 tác phẩm nhiếp ảnh và tư liệu, phản ánh chân thực đời sống, công tác của quân dân Trường Sa; hoạt động bảo vệ chủ quyền, hỗ trợ ngư dân của lực lượng Hải quân, Kiểm ngư, cùng những tư liệu về Hoàng Sa của Việt Nam.

Từ kiểm kê đến phát huy giá trị di sản tư liệu ở Hà Nội

Từ kiểm kê đến phát huy giá trị di sản tư liệu ở Hà Nội

(CLO) Ngày 27/8, tại Bảo tàng Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) Hà Nội tổ chức lớp tập huấn công tác kiểm kê di sản tư liệu trên địa bàn thành phố cho các xã, phường, nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ và phát huy giá trị nguồn di sản đặc biệt này.

Cỡ chữ bài viết: