Điều chỉnh kích thước chữ

Nét văn hóa lịch sử đặc sắc của 4 ngôi đền thiêng trong ‘Thăng Long tứ trấn’

(CLO) Tứ trấn của Thăng Long thờ 4 vị thần trấn giữ 4 phương, có lịch sử gắn bó ngàn năm với Kinh thành Thăng Long - Hà Nội, là những dấu ấn đặc sắc trong văn hóa tâm linh Việt.

Audio

Thủ tướng Chính phủ vừa có Quyết định số 93/QĐ-TTg xếp hạng 5 di tích quốc gia đặc biệt. Một trong số đó là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật “Thăng Long tứ trấn”, TP Hà Nội.

“Thăng Long tứ trấn” bao gồm: Đền Bạch Mã, đền Voi Phục, đền Kim Liên và đền Quán Thánh. Đây là 4 ngôi đền thiêng được dựng lên để thờ 4 vị thần trấn giữ những vị trí huyết mạch của mảnh đất Thăng Long. Thời xưa, những ngôi đền này thường được nhà vua đến dâng hương vào dịp đầu năm. Ngày nay, truyền thống đó vẫn được người dân thủ đô tiếp nối với mong muốn cầu bình an, phúc lành trong năm mới.

Trấn Đông: Đền Bạch Mã

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 1

Đền Bạch Mã trên phố Hàng Buồm

Đền Bạch Mã xưa thuộc phường Hà Khẩu, tổng Hữu Túc, huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức. Ngày nay, Đền Bạch Mã nằm tại số nhà 76-78 phố Hàng Buồm, Hà Nội.

Đền Bạch Mã thờ thần Long Đỗ, hay còn gọi là Tô Lịch giang thần, thành hoàng Hà Nội. Đền Bạch Mã là ngôi đền có lịch sử xây dựng sớm nhất trong tứ trấn. Tương truyền, khi vua Lý Thái Tổ dời đô đến Đại La đổi tên là kinh đô Thăng Long, ngài đã cho xây dựng đô thành, nhưng thành cứ xây lên rồi lại lở.

Vua liền sai người tới đền Bạch Mã cầu lễ, chợt thấy ngựa trắng từ trong đền đi ra, đi quanh một vòng, đi đến chỗ nào thì để lại dấu chân đến đó, rồi trở lại vào trong đền thì biến mất. Vua theo dấu chân ngựa mà đắp thành lũy thì không lở nữa, nên thờ làm thành hoàng Thăng Long. Tạ ơn thần linh trợ giúp, vua bèn tôn phong thần Long Đỗ làm “Quốc đô Định bang Thành Hoàng Đại Vương”, và cho gọi tên ngôi đền thờ thần là “Bạch Mã linh từ” (đền thiêng ngựa trắng).

Hiện đền Bạch Mã còn là nơi lưu giữ nhiều di vật cổ có giá trị cùng nhiều kiến trúc nghệ thuật đặc sắc, đặc biệt là hình ảnh 15 tấm văn bia ghi lại những điển tích, thần thoại trong việc xây dựng đền, những nghi lễ cúng thần và các lần trùng tu tôn tạo.

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 2

Tượng Ngựa trắng bên trong đền Bạch Mã

Về kiến trúc, đền Bạch Mã không chỉ là ngôi đền thờ vị thần trấn giữ phía Đông kinh thành Thăng Long mà còn là nơi ghi dấu lại nét đặc trưng của phong cách kiến trúc thời nhà Nguyễn với quy mô kiến trúc khá lớn, quay theo hướng Nam, được bố trí hết sức hài hòa với nghi môn, phương đình, đại bái, cung cấm, thiêu hương, nhà hội đồng ở phía sau đền.

Điểm nổi bật của nét kiến trúc bên trong ngôi đền là toàn bộ khung nhà gỗ với hệ thống cột gỗ lim lớn, bộ đỡ mái đều được làm theo đúng kiểu “giá chiêng chồng rường con nhị”, nét chạm khắc tỉ mỉ, chắc, khỏe thời nhà Nguyễn. Đền Bạch Mã đã được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa từ năm 1986 và được trùng tu tôn tạo nhiều lần.

Lễ hội đền hàng năm diễn ra vào 13/2 âm lịch. Trước đây, người dân còn tổ chức đánh trâu rước xuân vào đúng hội... Nằm ngay giữa phố Hàng Buồm, giữa những lô xô mái ngói rêu phong phố cổ, đền Bạch Mã trở thành một điểm nhấn bức tranh phố cổ Hà Nội.

Trấn Tây: Đền Voi Phục

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 3

Đền Voi Phục - trấn Tây của Thăng Long xưa

Đền Voi Phục tọa lạc trên phố Kim Mã, cạnh công viên Thủ Lệ (phường Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội).

Đền được dựng năm Chương Thánh Gia Khánh thứ 7 (1065) đời Lý Thánh Tông ở góc phía Tây Nam thành Thăng Long cũ, thờ Linh Lang Đại vương - thần Linh Lang. Do vậy, ngoài cái tên đền Voi Phục, đền còn có tên gọi khác là đền Linh Lang.

Theo sử sách ghi lại, thần Linh Lang là hoàng tử nhà Lý - Hoằng Chân, con vua Lý Thánh Tông, đã giúp vua cha chống quân xâm lược Tống bên bờ sông Như Nguyệt (sông Cầu) và đã hy sinh tại đó.

Để ghi nhớ công lao của hoàng tử, Đức vua Lý Thánh Tông đã sắc phong cho Hoàng tử là Linh Lang Đại vương và cho xây dựng đền thờ và cho tạc hai con voi đá nằm phủ phục trước cửa đền, sau này, dân gian gọi luôn là đền Voi Phục.

Hàng năm, để tưởng nhớ thần Linh Lang, cứ đến ngày 9, 10 và 11/2 âm lịch, nhân dân ở đây tổ chức lễ hội đền Voi Phục. Đây là hội rước lớn với cờ quạt, chiêng trống, lọng, tàn, tán nối nhau thành hàng dài cùng phường bát âm và đội sênh tiền rất nhộn nhịp.

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 4

Tượng voi phục trước cổng đền

Đầu năm 1994, nhân dân Thủ Lệ đã quyên góp đúc lại quả chuông cao 93cm, đường kính miệng 70cm, thân chia 4 múi, có đúc nổi dòng chữ Hán "Tây trấn thượng đẳng". Ngoài ra đền còn còn có 9 cây muỗm đại cổ thụ nằm ngay trước sân đền, ước đã hơn 700 năm tuổi.

Đền Voi Phục còn lưu giữ nhiều hoành phi và câu đối bằng chữ Hán, sơn son thiếp vàng lộng lẫy. Trong đền còn có hai pho tượng được làm bằng đồng và có hòn đá to có vết lõm, tương truyền là nơi Hoàng tử Linh Lang nằm gối đầu lên rồi hóa thành con giao long trườn xuống hồ. Mặc dù đã trải qua khá nhiều lần trùng tu, kiến trúc ngôi đền cũng đã thay đổi khá nhiều, đền Linh Lang vẫn giữ được vẻ uy nghi, sự linh thiêng vốn có.

Công trình đền Linh Lang được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa quốc gia ngay từ đợt đầu vào ngày 28/4/1962.

Trấn Nam: Đền Kim Liên

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 5

Đền Kim Liên, nơi thờ thần Cao Sơn Đại Vương

Đền Kim Liên trước thuộc địa phận phường Kim Hoa, sau thuộc phường Đông Tác, huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, nay là phường Phương Liên, quận Đống Đa, Hà Nội.

Đây là ngôi đền linh thiêng trấn giữ ở phía Nam, nơi thờ thần Cao Sơn Đại Vương. Tương truyền thần là con trai của Lạc Long Quân và Âu Cơ, là một trong 50 người con theo mẹ lên núi, đã cùng Sơn Tinh chống lại Thuỷ Tinh mang lại bình yên cho nhân dân.

Sau đó ngài xin vua cha về vùng đất hoang vu lập nghiệp (vùng đất nay là phường Phương Liên, quận Đống Đa, Hà Nội). Để ghi nhớ công ơn, sau khi ngài mất dân đã lập đền thờ.

Theo tài liệu lưu giữ tại đền, đền Kim Liên được vua Lý Thái Tổ cho xây dựng ngay sau khi lập kinh đô Thăng Long (năm 1010) nhằm mục đích bảo vệ kinh thành mới ở hướng Nam.

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 6

Lễ hội đền Kim Liên

Đền được xây dựng trên một gò đất cao, cổng đền hướng về phía Tây, bước từ sân lên phải qua chín bậc gạch, hai bên thềm là hai con sấu đá có niên đại từ thời nhà Lê, tam quan được xây giống kiểu nhà hoàn chỉnh có bốn cột trụ ở bốn góc tường. Kiến trúc của tam quan rất đặc biệt, được chạm khắc hết sức tinh xảo với nhiều lớp hình tứ linh đẹp đẽ.

Đền Kim Liên hiện còn lưu giữ được tấm bia đá cổ được dựng từ năm 1772 khắc thần tích và bài minh ca ngợi Thần được soạn từ năm 1510 cùng 39 đạo sắc phong của các triều đại. Trong dịp Hà Nội kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, Đền Kim Liên được tu sửa lớn và được gắn biển “Công trình chào mừng 1000 năm Thăng Long - Hà Nội”.

Đền Kim Liên được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch xếp hạng danh mục di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia ngày 9/1/1990. Hàng năm vào ngày 16/3 âm lịch, người dân làng Kim Liên lại tổ chức mở hội truyền thống, nghe lễ tế để báo đáp ơn thần.

Bắc Trấn: Đền Quán Thánh

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 7

Vể cổ kính, thâm nghiêm của đền Quán Thánh - một trong bốn “Thăng Long tứ trấn” của thành Thăng Long xưa

Đền Quán Thánh còn gọi là đền Trấn Vũ, nằm ở ngã tư giao đường Thanh Niên với đường Quán Thánh, quận Ba Đình, Hà Nội. Đền thờ thần Huyền Thiên Trấn Vũ - vị thần có công diệt trừ yêu quái.

Theo tư liệu cũ, đền được xây dựng vào những năm đầu khi Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long. Năm 1823, Vua Minh Mạng lên ngôi đổi tên Đền là Trấn Vũ Quán. Đến đời vua Thiệu Trị năm 1842, đổi tên là Đền Quán Thánh như hiện nay.

Đền Quán Thánh là một ngôi đền với lối kiến trúc độc đáo, hàng năm thu hút rất đông đảo người dân đến tham quan. Đặc biệt, trong đền có thờ pho tượng đồng Huyền Thiên Trấn Vũ cao lớn uy nghi nặng khoảng 4 tấn. Tượng cao 3,96m, chu vi 8m, mặt vuông, mắt nhìn thẳng, râu dài, tóc xoã không đội mũ, mặc áo đạo sĩ, ngồi trên bục đá, tay trái bắt quyết, tay phải chống gươm có rắn quấn và chống lên lưng vị rùa. Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ là một công trình nghệ thuật độc đáo, đánh dấu kỹ thuật đúc đồng và tài nghệ của người Việt cách đây ba thế kỷ.

net van hoa lich su dac sac cua 4 ngoi den thieng trong thang long tu tran hinh 8

Tượng thánh Huyền Thiên Trấn Vũ tại đền Quán Thánh thể hiện dấu ấn về tài nghệ đúc đồng của người Việt

Ngoài ra, trong đền còn có quả chuông đồng trên gác tam quan với tiếng ngân khi đánh lên đã đi vào đời sống văn hóa người Việt: “Tiếng chuông Trấn Vũ, canh gà Thọ Xương”.

Đền Quán Thánh không chỉ là một công trình độc đáo về mặt kiến trúc mà còn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng văn hóa của người Hà Nội xưa. Đến nay, vào ngày mồng 3/3 âm lịch hàng năm, đền đều tổ chức lễ hội để người dân tưởng nhớ người đã có công diệt trừ tà ma, yêu quái để người dân luôn được bình yên.

“Tứ trấn Hà Nội” không chỉ là bốn ngôi đền linh thiêng bậc nhất chốn kinh kỳ mà còn là những di tích lịch sử ghi dấu lại một thời kỳ lịch sử oai hùng của cả dân tộc. Những di tích này đã trở thành biểu tượng không thể thiếu cho sức sống của Hà Nội, cho đời sống văn hóa và tâm linh người Việt.

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử nhưng giá trị của Tứ trấn vẫn còn vẹn nguyên. Tuy mỗi đền thờ một vị thần khác nhau, mang những nét kiến trúc độc đáo, riêng biệt nhưng bốn ngôi đền đều đã trở thành một phần không thể thiếu của nét văn hóa đất Hà Thành. “Thăng Long tứ trấn” với những vị thần linh thiêng vẫn ngày đêm trấn giữ để bảo vệ cho kinh thành Thăng Long xưa và Thủ đô Hà Nội ngày nay ngày càng yên bình, phồn vinh và phát triển.

T.Toàn

Bình Luận
 
 
Tin mới
Afghanistan: Các nữ MC truyền hình bắt đầu che mặt khi lên sóng

(CLO) Các nhà cầm quyền Taliban của Afghanistan đã bắt đầu thực thi một lệnh yêu cầu tất cả các nữ nhân viên truyền hình ở nước này phải che mặt khi phát sóng. 

Lễ bế mạc SEA Games 31 sẽ diễn ra tại Cung điền kinh trong nhà Hà Nội

(CLO) Vào lúc 20h tối nay 23/5, Lễ bế mạc Đại hội Thể thao Đông Nam Á (SEA Games 31) sẽ diễn ra tại cung Điền kinh trong nhà Hà Nội, chính thức khép lại kỳ SEA Games 31 thành công rực rỡ.

Tiêu điểm: Giá xăng liên tục lập đỉnh, quỹ bình ổn âm sâu: Quản lý, bình ổn thế nào?

(CLO) Giá xăng dầu liên tục lập đỉnh trong thời gian qua. Việt Nam còn có dư địa để "hạ nhiệt" giá xăng dầu hay không? Nên quản lý xăng dầu theo hướng nào để đảm bảo cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân?

Man City vô địch Ngoại hạng Anh 2021/22

(CLO) Trên sân Etihad đêm qua (22/5), Man City đã có 90 phút nghẹt thở trước đội khách Aston Villa. Bằng bản lĩnh, cuối cùng Man City đã giành chiến thắng với tỷ số 3-2, qua đó bảo vệ thành công chức vô địch Ngoại hạng Anh.

Những thống kê có một không hai của U23 Việt Nam tại SEA Games 31

(CLO) Với chiến dịch SEA Games 31 thành công, U23 Việt Nam đã làm nên một đêm không ngủ cho người hâm mộ nước nhà. Và đội bóng của HLV Park Hang Seo cũng làm nên những cột mốc mà lịch sử mà có lẽ khó có thể phá vỡ được.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu Quốc hội vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh

(CLO) Sáng 23/5/2022 tại Hà Nội, trước giờ khai mạc Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XV, các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng các vị đại biểu Quốc hội đã tới đặt vòng hoa và vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Giá xăng chiều nay có thể thiết lập mức giá cao kỷ lục

(CLO) Một doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu nhận định, có thể, trong kỳ điều chỉnh chiều nay (23/5), giá xăng sẽ tăng lên ngưỡng 31.000 đồng/lít. Đây là mức giá cao kỷ lục được ghi nhận từ trước tới nay.

Người dân Hà Nội đi

(CLO) Một bầu trời đỏ rực đã xuất hiện ở mọi con đường của Thủ Đô Hà Nội sau chiến thắng vang dội của ĐT U23 Việt Nam trước đối thủ "sừng sỏ" U23 Thái Lan tại trận Chung kết bóng đá nam SEA Games 31, rất nhiều cổ động viên đã tràn ra đường "đi bão" tấp nập trong niềm phấn khích.

Đại hội thường niên WHO có 'danh sách dài các vấn đề khẩn cấp'

(CLO) Cuộc chiến tại Ukraine, dịch bệnh và nhiều cuộc khủng hoảng có sức tàn phá ghê gớm đã tạo ra một danh sách dài các vấn đề cấp bách trong Đại hội thường niên của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa bắt đầu vào Chủ nhật (22/5).