Điều chỉnh kích thước chữ

Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch: Người mang duyên nợ với hát Xoan

(CLO) Với niềm đam mê và tình yêu sâu sắc dành cho văn hóa dân tộc, bao năm qua, nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch đã dành nhiều tâm huyết trong việc lưu giữ, bảo tồn, thậm chí là lan tỏa đến bạn bè quốc tế làn điệu hát Xoan nổi tiếng của vùng đất Tổ Hùng Vương.

Audio

Trả “nợ” cho mối duyên gắn với câu hát

"Đào" Lịch sinh ra và lớn lên trong một gia đình có 5 đời hát Xoan ở An Thái (xã Phượng Lâu, Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ) - cái nôi của nghệ thuật hát Xoan - Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Ông nội và cha của bà đều là những nghệ nhân, trùm Xoan nổi tiếng. Có lẽ bởi thế mà chất xoan đã "ngấm" vào người nghệ nhân ấy tự bao giờ.

Từ nhỏ, tôi đã theo gánh hát của ông nội đi khắp nơi biểu diễn, thức cùng những canh hát thâu đêm suốt sáng, để rồi đến năm 13 tuổi, gần như tôi đã thuộc hết 14 quả cách (làn điệu) và trở thành đào nương trẻ tuổi nhất của làng”, nghệ nhân chia sẻ.

nghe nhan nguyen thi lich nguoi mang duyen no voi hat xoan hinh 1

Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là nữ trùm phường xoan duy nhất của đất Tổ (Ảnh NVCC).

Theo lời nghệ nhân, thời đó, người biết hát Xoan rất ít nên ngoài vai trò đào Xoan, bà còn phải đảm nhiệm cả kép trống và dẫn cách khi trình diễn tại các lễ hội đình.

Khi đất nước có chiến tranh, lễ hội nhiều nơi không được tổ chức nhưng mạch nguồn hát Xoan ở An Thái vẫn được duy trì. Nghệ nhân Lịch cùng mọi người trong phường Xoan vẫn truyền dạy cho nhau khi thì bên giếng nước, lúc thì trên cánh đồng.

Bởi đối với bà “Lời ca tiếng hát dù trong hoàn cảnh nào vẫn có ý nghĩa của nó, đặc biệt với hát Xoan - đứa con tinh thần do chính những người dân An Thái đã chung sức tạo nên”. 

Việc một người phụ nữ đảm đương vị trí kế thừa đầy cao quý và tôn kính này, chưa hề có tiền lệ. Bởi theo quy chế đã tồn tại lâu đời của phường Xoan, chỉ người đàn ông mới được kế thừa chức trùm phường.

Mong nhanh hết dịch bệnh để được biểu diễn

Với mong muốn những làn điệu dân ca không bị mai một, đều đặn vào các ngày thứ bảy, chủ nhật hàng tuần, bà Lịch lên lớp truyền dạy hát Xoan cho các thế hệ. Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi, không chỉ có các em thiếu nhi mà còn có cả những người trung và cao tuổi. Hòa mình vào điệu Xoan, trong lớp học mỗi cuối tuần của bà gần như không còn khoảng cách tuổi tác. 

Như nhiều nghệ nhân khác, cách truyền dạy hát Xoan của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cũng theo lối truyền khẩu. Nghĩa là, nghệ nhân sẽ hát, múa từng nhịp Xoan làm mẫu trước, học trò xem và tập theo.

Theo bà Lịch chia sẻ, hát Xoan vừa dễ lại vừa khó học. Dễ là bởi giai điệu hát Xoan mộc mạc, giản dị và dễ thể hiện... Thế nhưng cái khó ở chỗ, hát Xoan vốn là một nghệ thuật cổ, ca từ đa số theo văn Hán Nôm, động tác tay và chân phải kết hợp nhịp nhàng với lời hát. Đặc biệt, nếu không thật sự yêu thích, say mê và chăm chỉ luyện tập thì sẽ rất khó để học được.

Tuy nhiên, năm nay do ảnh hưởng của dịch COVID-19, các lớp học hát Xoan tạm nghỉ, bà Lịch tuy buồn nhưng vẫn tập luyện và dạy hát Xoan cho các con, cháu trong gia đình. Bà chia sẻ: “Mặc dù có lúc gặp khó khăn nhưng mọi người trong trùm Xoan vẫn động viên nhau, giúp đỡ nhau có thêm động lực và niềm tin để tiếp tục vun đắp tình yêu và đam mê của mình. Tôi mong chóng dịch bệnh sớm qua đi để câu Xoan lại được vang lên ở các sân đình”.

X

Bằng tình yêu Xoan, bà Lịch đã dành cả cuộc đời, tâm huyết để duy trì, bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật hát Xoan. Và cũng bởi hát Xoan mà bà chèo lái con thuyền cho cả phường Xoan cổ của Phú Thọ đến bến đỗ. 

Được biết, tỉnh Phú Thọ đã có 66 nghệ nhân đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Hát Xoan Phú Thọ”, trong đó có 20 Nghệ nhân được Chủ tịch nước phong tặng, truy tặng danh hiệu “Nghệ nhân ưu tú”. (Phú Thọ 17 nghệ nhân, Vĩnh Phúc 03 nghệ nhân).

Ngày 8/12/2017, di sản hát Xoan Phú Thọ đã chính thức được UNESCO đưa ra khỏi Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và ghi danh tại Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. 

Nguyễn Thúy

Bình Luận
 
 
Tin mới
Mưa xối xả kéo dài, nhiều tuyến đường ở thành phố Hà Tĩnh ngập sâu trong nước

(CLO) Mưa lớn từ đêm qua đến sáng nay khiến nhiều tuyến phố ở thành phố Hà Tĩnh ngập nặng. Trong sáng nay (16/10), nhiều phương tiện di chuyển rất khó khăn vì đường ngập khá sâu.

Ấn Độ tiết lộ kế hoạch cơ sở hạ tầng khổng lồ trị giá 1,3 tỷ USD trong 25 năm tới

(CLO) Thủ tướng Modi nói rằng: “Với quyết tâm của một Ấn Độ tự cường, nền tảng của Ấn Độ trong 25 năm tới đang được đặt ra”.

Thanh tra Chính phủ phát hiện sai phạm về kinh tế gần 7.000 tỷ đồng

(CLO) Toàn ngành đã triển khai 6.712 cuộc thanh tra hành chính, riêng Thanh tra Chính phủ phát hiện sai phạm về kinh tế 6.750 tỷ đồng, 1.205 ha đất.

Roger Federer khó bình phục chấn thương để tham dự Australian Open 2022

(CLO) Tommy Haas, cựu tay vợt nổi tiếng đã có những chia sẻ về đồng nghiệp Roger Federer sẽ quyết định giải nghệ hay không vào tháng 3 năm 2021, đồng thời tiết lộ Federer khó có thể tham dự Australian Open 2022 do chấn thương chưa hồi phục.

Tìm người tới 3 quán cơm trên cao tốc Hà Nội-Lào Cai, liên quan đến bệnh nhân Covid-19

(CLO) Tỉnh Lào Cai thông báo tìm những người có mặt ở 3 quán cơm và một số địa điểm liên quan bệnh nhân Covid-19. Người dân tới một trong những địa điểm này cần báo ngay với cơ quan y tế.

Huyện Phúc Thọ (Hà Nội): Cận cảnh dầu thải xả trộm ra ruộng nhuộm 1 màu đen kịt, mùi khét lẹt

(CLO) Dầu thải nghi bị đổ trộm theo dòng nước trôi lênh láng, tràn lan khắp cánh đồng ở xã Tích Giang, huyện Phúc Thọ, Hà Nội. Khiến cho nhiều người dân không thể canh tác được ruộng, nguồn nước bị ô nhiễm, nhiều vùng bị nhuộm một màu đen kịt.

Man Utd nhận được tin cực vui trước trận gặp Atalanta ở Champions League

(CLO) Trước khi bước vào cuộc đối đầu với Atalanta tại Champions League, Man Utd vừa nhận được tin cực vui khi Liên đoàn bóng đá châu Âu (UEFA) giảm án phạt từ 2 trận xuống còn 1 trận cho hậu vệ Aaron Wan Bissaka, người phải nhận thẻ đỏ trong trận thua 1-2 trước Young Boys tại lượt trận đầu vòng bảng.

An Giang: Ngang nhiên sản xuất mỹ phẩm, se khít lỗ chân lông dù phiếu công bố đã hết hiệu lực

(CLO) Tối 15/10, Cục Quản lý thị trường An Giang cho biết, đơn vị này vừa phát hiện 1 doanh nghiệp trong tỉnh đang sản xuất trên 1.700 hộp mỹ phẩm dù phiếu công bố đã hết hiệu lực.

Tỉnh Thái Bình không tiếp nhận người từ vùng đỏ, vùng cam

(CLO) Tỉnh Thái Bình không tiếp nhận người đến hoặc về tính từ vùng dịch cấp độ 3 (vùng cam) và cấp độ 4 (vùng đỏ) và các vùng đang phong toả để chống dịch COVID-19.