Nhà báo cần chủ động thúc đẩy quyền tiếp cận thông tin trong tác nghiệp

(CLO) Mặc dù các quy định công khai thông tin được đưa vào luật báo chí, tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn những khoảng trống trong việc thực hiện các quy định, khiến nhà báo, phóng viên vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thông tin tác nghiệp.

Báo chí vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận thông tin

Đó là một trong những vấn đề quan trọng được đặt ra tại đề tài nghiên cứu: "Thực tiễn thực thi quyền tiếp cận thông tin của báo chí trong phòng, chống tham nhũng tại Việt Nam" của  nhà báo Lê Nghiêm, Nguyên Cục trưởng Cục Thông tin đối ngoại. Đề tài vừa được giới thiệu tới các nhà báo và cơ quan báo chí cũng như công chúng vào ngày đầu tháng 10/2019. Với việc nghiên cứu, khảo sát các vụ việc từ 2009-2019, đề án chủ yếu tập trung về kiến thức, nhận thức và hành vi liên quan đến pháp luật tiếp cận thông tin của nhà báo và người phát ngôn. Nhưng những vấn đề ông đặt ra cũng chính là thực tế khó khăn mà các nhà báo đang gặp phải trong quá trình tác nghiệp.

Nhà báo Lê Nghiêm giới thiệu đề tài nghiên cứu về quyền tiếp cận thông tin của báo chí đặc biệt là trong điều tra tham nhũng ở Việt Nam.

Nhà báo Lê Nghiêm giới thiệu đề tài nghiên cứu về quyền tiếp cận thông tin của báo chí đặc biệt là trong điều tra tham nhũng ở Việt Nam.

Nghiên cứu của nhà báo Lê Nghiêm cho thấy, mặc dù các quy định minh bạch, công khai thông tin được đưa vào luật báo chí, tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn những khoảng trống trong việc thực hiện các quy định, khiến công chúng nói chung và báo chí nói riêng vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thông tin.

Theo nhà báo Lê Nghiêm: “Nhiều nhà báo đánh giá tỷ lệ cơ quan Nhà nước cung cấp thông tin để làm rõ, đáp ứng nhu cầu thông tin của nhà báo còn ít. Bên cạnh đó, thủ tục tiếp cận thông tin của nhà báo cũng gặp nhiều khó khăn. Luật Tiếp cận thông tin cho báo chí đã ban hành được gần 2 năm nhưng thực tế, phóng viên khi tác nghiệp vẫn phải tiếp cận công chức chuyên môn để “xin” thông tin”.

Luật tiếp cận thông tin là luật đầu tiên ở Việt Nam đảm bảo quyền được biết cho 96 triệu người dân Việt Nam. Luật có hiệu lực từ 1/7/2018 nhưng từ đó đến lúc này vẫn chưa có cơ quan nhà nước nào thực hiện quyền được biết của dân theo luật cung cấp thông tin bởi chưa có một cơ quan nào giám sát đôn đốc và có chế tài.

“Chúng tôi phát hiện ra một điểm hạn chế rất lớn hiện nay đó là báo chí được bảo đảm, được hưởng đặc quyền tiếp cận thông tin nhưng quyền này không có cơ chế nào giám sát người phát ngôn và người cung cấp thông tin. Người phát ngôn có quyền ban phát thông tin. Không có chế tài, không có giám sát, không có ai đôn đốc, không có ai xử lý những người từ chối trách nhiệm phát ngôn  không cung cấp thông tin hay cản trở cung cấp thông tin cho báo chí tác nghiệp. Chưa có bất cứ ai bị xử lý việc thực hiện trách nhiệm phát ngôn và cung cấp thông tin này”, nhà báo Lê Nghiêm đánh giá cơ chế bảo đảm thực hiện quyền tiếp cận thông tin của nhà báo còn yếu.

Hình ảnh được nhà báo Nguyễn Hoài Nam, báo Pháp luật TP HCM bí mật ghi âm, ghi hình trong vụ

Hình ảnh được nhà báo Nguyễn Hoài Nam, báo Pháp luật TP HCM bí mật ghi âm, ghi hình trong vụ "quỹ đen" tại Cục đường thủy.

Nhà báo phải vượt qua giới hạn thông thường thì mới có thể thực hiện thành công bài điều tra

Trước thực tế cơ quan nhà nước còn lúng túng, né tránh, trì hoãn, từ chối phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, nhà báo buộc phải vượt qua giới hạn thông thường thì mới có thể thực hiện thành công bài điều tra, đặc biệt là các vụ việc tham ô tham nhũng. “Do đó, nhà báo điều tra thường không tiếp cận thông tin theo quy trình bình thường. 20,4% người phát ngôn và 59,3% nhà báo xác nhận quen biết có thể bỏ qua quy trình, thủ tục theo quy định; 43,7% nhà báo xác nhận được tiếp nhận thông tin đầy đủ hơn nếu quen biết người phát ngôn và 17,6% nhà báo xác nhận có được thông tin không thuộc danh mục công khai”-  Nhà báo Lê Nghiêm cho biết con số mà ông và nhóm khảo sát đã thống kê được.

Nhà báo Bùi Lan Anh và ê kíp đã cùng ngư dân tiến hành lặn xuống tận đáy biển để ghi lại hình ảnh về đường ống xả thải ra môi trường của nhà máy Formosa trong một phóng sự điều tra.

Nhà báo Bùi Lan Anh và ê kíp đã cùng ngư dân tiến hành lặn xuống tận đáy biển để ghi lại hình ảnh về đường ống xả thải ra môi trường của nhà máy Formosa trong một phóng sự điều tra.

Những nhà báo điều tra này, trong quá trình tác nghiệp đã phải có kỹ năng tiếp cận thông tin đặc biệt. Dẫn chứng từ đề tài nghiên cứu cho thấy, điển hình như nhà báo Hoàng Thiên Nga trong quá trình triển khai bài điều tra chống tham nhũng đã trực tiếp làm việc với các cơ quan trung ương để có sự hậu thuẫn, ủng hộ và thúc đẩy cơ quan nhà nước; nhà báo Nguyễn Hoài Nam của Báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh đã tổ chức bí mật ghi âm, ghi hình để có được thông tin trong vụ "quỹ đen" của Cục đường thủy; một số nhà báo tranh thủ sự lan tỏa của mạng xã hội như nhà báo Bùi Lan Anh, kênh VTC 14 đã xác minh bằng cách cùng ê kíp lặn xuống đáy biển cùng ngư dân quay lại cảnh đường ống xả thải ra môi trường của Formosa, sau đó các nhà báo khác đã đồng thời kết nối các bài viết trên mạng xã hội, lan tỏa các tác phẩm báo chí điều tra…

Có thể thấy rằng, báo chí được đáp ứng quyền tiếp cận thông tin là một trong những phương thức quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước, phòng, chống tham nhũng. Vì thế, nhà báo Lê Nghiêm một lần nữa nhấn mạnh: “Các nhà báo cần nâng cao kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ thúc đẩy quyền tiếp cận thông tin. Các nhà báo cần phải thấy được mình có đặc quyền tiếp cận thông tin và phải tự mình chủ động thúc đẩy quyền tiếp cận thông tin. Có như vậy việc tác nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực điều tra chống tham nhũng mới được tiến hành một cách thuận lợi và hiệu quả hơn”.

Minh Khuê

Xem thêm

Dữ liệu, sản phẩm số và AI mở rộng không gian phát triển của báo chí

Dữ liệu, sản phẩm số và AI mở rộng không gian phát triển của báo chí

(NB&CL) Theo ông Lê Phan Anh, Phó Vụ trưởng, Phó Trưởng ban Công nghệ Báo Nhân Dân, không gian phát triển mới của báo chí được hình thành từ ba yếu tố: dữ liệu, sản phẩm số và trí tuệ nhân tạo. Đây không phải ba hướng ứng dụng công nghệ tách rời, mà có mối quan hệ chặt chẽ, tác động đến cách tòa soạn tổ chức nguồn lực, sản xuất nội dung, tiếp cận công chúng và tạo nguồn thu. Trong đó, dữ liệu là nền tảng, sản phẩm số là phương thức tạo ra và chuyển tải giá trị thông tin, còn AI mở rộng khả năng khai thác các nguồn lực ấy.

Báo chí trong môi trường số: Những ranh giới pháp lý cần nhận diện

Báo chí trong môi trường số: Những ranh giới pháp lý cần nhận diện

(CLO) Sự phát triển của báo chí đa nền tảng và việc ứng dụng AI khiến ranh giới pháp lý trong tác nghiệp ngày càng phức tạp. Từ nguy cơ vi phạm bản quyền, quyền riêng tư đến sai sót trong kiểm chứng thông tin, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao năng lực pháp lý cho phóng viên và chuyển từ xử lý vi phạm sang chủ động quản trị rủi ro trong tòa soạn.

Báo chí cần gì để thu hút độc giả mới hiệu quả?

Báo chí cần gì để thu hút độc giả mới hiệu quả?

(CLO) Độc giả trung thành đang trở thành ưu tiên của nhiều cơ quan báo chí. Tuy nhiên, giữ chân độc giả hiện tại là chưa đủ. Các tòa soạn cần mở rộng kênh phân phối, thu hút công chúng mới và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tập trung vào những nội dung khác biệt.

Phát hiện tin giả, tin sai sự thật, người dân có thể phản ánh qua VNeID

Phát hiện tin giả, tin sai sự thật, người dân có thể phản ánh qua VNeID

(CLO) Khi phát hiện thông tin có dấu hiệu giả, sai sự thật trên môi trường mạng, người dân có thể phản ánh, tố giác tới cơ quan có thẩm quyền thông qua nhiều kênh, trong đó có ứng dụng VNeID. Đây là một trong những quy định đáng chú ý tại Nghị định 328/2026/NĐ-CP về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật.

Nút xuất bản không còn là điểm kết thúc của quy trình nội dung

Nút xuất bản không còn là điểm kết thúc của quy trình nội dung

(NB&CL) Nút xuất bản từng được xem là điểm kết thúc của một quy trình làm báo. Nhưng trong môi trường số, đó có thể chỉ là điểm bắt đầu của một vòng đời khác của tác phẩm. Một nội dung có thể được chia sẻ, cắt ghép, tách khỏi ngữ cảnh và mang theo cả tên tuổi, logo của cơ quan báo chí. Tại Báo và Phát thanh, Truyền hình Hưng Yên, từng có nội dung bị cắt ghép nhưng vẫn giữ logo của Báo, khiến người tiếp nhận hiểu nhầm về nguồn đăng tải. Từ câu chuyện này, một vấn đề được đặt ra: trách nhiệm của tòa soạn sẽ đi đến đâu sau khi tác phẩm được xuất bản?

Qua những trang báo, thấy một Hà Nội ngày giải phóng

Qua những trang báo, thấy một Hà Nội ngày giải phóng

(CLO) Những tư liệu báo chí giai đoạn 1945–1954 được lưu giữ tại Bảo tàng Báo chí Việt Nam cho thấy báo chí đã đồng hành và ghi lại từng bước của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, từ những năm tháng chiến đấu, chiến thắng Điện Biên Phủ, Hiệp định Giơ-ne-vơ đến 80 ngày đấu tranh và chuẩn bị tiếp quản Hà Nội.

Báo Nhân Dân ra mắt chương trình nghệ thuật 'Chắp cánh tuổi thơ'

Báo Nhân Dân ra mắt chương trình nghệ thuật 'Chắp cánh tuổi thơ'

(CLO) Lấy hình tượng "Trang giấy diệu kỳ" làm ngôn ngữ xuyên suốt, chương trình nghệ thuật "Chắp cánh tuổi thơ" do Báo Nhân Dân tổ chức là một món quà tinh thần ý nghĩa dành tặng các em nhỏ Thủ đô. Sự kết hợp giữa âm nhạc, xiếc, vũ đạo cùng dàn nghệ sĩ nổi tiếng không chỉ tạo ra một không gian tương tác bùng nổ cảm xúc, mà còn sâu xa gửi gắm thông điệp nuôi dưỡng tâm hồn và tình yêu quê hương, đất nước.

Tôn vinh những trang viết về Hà Nội qua cuộc thi “Hà Nội & Tôi”

Tôn vinh những trang viết về Hà Nội qua cuộc thi “Hà Nội & Tôi”

(CLO) Cuộc thi viết “Hà Nội & Tôi” lần thứ II do Tạp chí Người Hà Nội tổ chức đã chính thức khép lại với giải Nhất thuộc về tác phẩm “Yêu một Hà Nội”. Nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, sự kiện đã tôn vinh những góc nhìn mới mẻ về văn hóa, con người Hà Nội, đồng thời phát động mùa giải thứ III với chủ đề “Ký ức và ước vọng”.

Luật Báo chí 2025: Quản trị rủi ro pháp lý từ nguồn tin đến xuất bản

Luật Báo chí 2025: Quản trị rủi ro pháp lý từ nguồn tin đến xuất bản

(CLO) Luật Báo chí 2025 đặt hoạt động báo chí trong một không gian pháp lý mới, gắn chặt hơn với môi trường số, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh đó, rủi ro pháp lý của một tác phẩm báo chí không còn chỉ nằm ở nội dung bài viết, mà có thể xuất hiện ở nhiều khâu, từ thu thập thông tin, xác minh, biên tập, sử dụng AI đến xuất bản, phân phối, chỉnh sửa và cải chính.

Cỡ chữ bài viết: