Cửa ô này nằm ở đầu phố Hàng Chiếu - cửa ô Đông Hà xây năm 1749, sửa lại năm 1817, trên vòm cổng đắp nổi dòng chữ Hán "Đông Hà Môn".
Vì sao cửa ô Đông Hà lại được gọi là là "Cửa Ô Quan Chưởng"? Quan Chưởng là chức quan chỉ huy vệ binh. Ngày 20.11.1873, thực dân Pháp mở cuộc tấn công Hà Nội lần thứ nhất. Từng đoàn tàu chiến, tàu đổ bộ ngược sông Hồng, đổ quân ào ạt tiến vào Hà Nội qua cửa ô Đông Hà. Quan Chưởng cùng trên 100 vệ binh đã dàn trận dọc theo bờ sông, tại đây đã nổ ra cuộc chiến ác liệt và không cân sức, quân ta anh dũng chiến đấu tới người cuối cùng...
Từ đó cửa ô Đông Hà được gọi là "Cửa ô Quan Chưởng". Đến năm 1906, thực dân Pháp đã phá bỏ 15 cửa ô của Hà Nội, định phá nốt cửa Ô Quan Chưởng,nhưng dân chúng địa phương cực lực phản đối, họ coi Quan Chưởng như một vị thần linh - Để xoa dịu dân chúng, Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp đã can thiệp để cửa ô Quan Chưởng được giữ nguyên. Trên tường cửa chính có gắn một tấm bia cấm lính gác cửa ô không được sách nhiễu người qua lại và phải ưu tiên cho các đám tang khi qua cửa ô (ảnh 2).
Móng cửa ô bị lún, lẽ nào mấy chục năm qua vẫn cho ôtô tải rậm rịch chạy qua ngày đêm (ảnh 3). So sánh ảnh chụp toàn cảnh cửa ô năm 2006 (ảnh 4) và ảnh chụp năm 2009 (ảnh 5) thấy rõ không gian của cửa ô đã bị lấn chiếm như thế nào. Cửa ô Quan Chưởng thu hút đông khách du lịch (ảnh 6,7,8,), điểm sáng của 36 phố phường Hà Nội.
(Theo Lao động)