Nhà báo Trần Thanh Phương – người cả đời say nghề quý bạn

(CLO) Nhà văn, nhà báo, nhà sưu tập Trần Thanh Phương - nguyên là phóng viên báo Nhân Dân, Phó tổng biên tập báo Đại Đoàn kết vừa trút hơi thở cuối cùng vào ngày 7/2. Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, người có hơn nửa thế kỷ gắn bó với ông, đã kể lại nhiều kỉ niệm về cây bút tài hoa ấy.
Nhà báo Trần Thanh Phương

Nhà báo Trần Thanh Phương

Tôi có một thời gian ở cùng một khu tập thể báo Nhân Dân với ông từ thời Mỹ ném bom miền Bắc. Rồi làm đồng nghiệp với ông suốt những năm sau này. Hơn thế nữa tôi được ông tin tưởng mời viết lời giới thiệu mỗi khi ông in một cuốn sách mới. Tựa sách Ngòi bút và Cây kéo của ông cũng được đặt từ tựa đề một bài viết của tôi về ông. Nghe tin ông mất thật đau buồn và ân hận vì Tết này tôi chưa kịp đến thăm ông....

Hồi Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại ở miền Bắc nhà báo Trần Thanh Phương công tác cùng báo Nhân Dân với ba mẹ tôi nên tôi gọi bằng chú, dù ông chỉ hơn tôi 15 tuổi, còn cô Hương vợ ông hơn tôi 11 tuổi. Sau này ông về Nam làm Phó Tổng biên tập báo Đại Đoàn Kết cho tới khi nghỉ hưu.

Nhưng nghỉ hưu trên giấy tờ vậy thôi chứ ông vẫn viết rất khỏe. Ông cũng là kỷ lục gia được ghi nhận bởi Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam (VietBooks) với 3 kỷ lục, gồm “Người có bộ sưu tập bài báo nhiều nhất Việt Nam”, “Người có quyển sách sưu tập các bài báo có kích thước lớn nhất Việt Nam” và “Người có bộ sưu tập chân dung và bút tích nhà văn Việt Nam nhiều nhất Việt Nam”.

Bà Phan Thu Hương vợ ông, quê ở Thanh Chương (Nghệ An) cũng là một nhà giáo, nhà báo đã nghỉ hưu, bà vừa chăm sóc ông vừa là cộng sự tích cực của ông. Trong nửa thế kỷ qua, nhà báo Trần Thanh Phương cùng với vợ đã thực hiện sưu tầm 150 hình ảnh, bút tích các nhà thơ, nhà văn, được trích chọn trong 700 chân dung và bút tích nhà văn Việt Nam, và cắt báo dán hơn 120 tập tư liệu báo chí. Trong hơn 38 năm trực tiếp làm báo, nhà báo Trần Thanh Phương viết hơn 1.000 bài báo và xuất bản 33 cuốn sách về văn học nghệ thuật, khảo cứu, hồi ký và sưu tầm biên soạn.

Tác phẩm của cả hai vợ chồng nhà báo Trần Thanh Phương

Tác phẩm của cả hai vợ chồng nhà báo Trần Thanh Phương

Cách đây 5 năm, nhà báo Trần Thanh Phương đã đưa tất cả gia sản tài liệu của mình ra triển lãm lần đầu tiên sau 40 năm dày công sưu tập. Cuộc triển lãm diễn ra tại Thư viện Khoa học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh (69 Lý Tự Trọng, Quận 1) kéo dài trong suốt tháng 6 năm đó. Thư viện Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh cũng đã tổ chức một hội đồng nghiệm thu đánh giá chất lượng để bảo tồn các công trình này, thẩm định giá trị và đề ra mức chi phí hàng trăm triệu đồng đền đáp công sức lao động của vợ chồng ông bấy lâu. Đặc biệt trong Triển lãm này có những bài báo viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trước đến nay đã được ông Trần Thanh Phương lưu giữ cẩn thận thành 5 tập dày cộp. Ngoài ra những bài báo viết về danh nhân, nguyên thủ quốc gia như Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Thủ tướng Võ Văn Kiệt… đều được ông Trần Thanh Phương hệ thống thành sách.

Tôi thích ông ví von căn nhà ông chất chứa tài liệu sưu tầm, kho tàng tích lũy kiến thức của mình là thư viện không cần thẻ. Ai cũng có thể vào xem được. Tôi cũng thích cái ý niệm “kiến tha lâu đầy tổ” của ông và cái cách ông thân thương gọi người vợ, người đồng nghiệp của mình là “con kiến thứ hai” đã cùng ông – “con kiến thứ nhất” – bao năm trời chuyên chở vun đắp kiến thức vào trong cái tổ ấy. Hai vợ chồng ông không giàu, không có con, và cũng chả nhậu nhẹt mà chỉ chuyên tâm đi tìm nhân vật, tìm báo chí để sưu tầm.

Không phải vợ chồng ông “dị ứng” với vi tính mà vì cắt dán sưu tầm những trang tư liệu ấy có vẻ như có hồn hơn, tình cảm hơn. Công việc ấy truyền cho ông một thú vui đam mê để sống. Xưa kia con gái Các Mác hỏi: “Niềm vui của cha là gì”. Các Mác đã trả lời: “Là lục tìm trong thư viện”. Nhà báo Trần Thanh Phương và người bạn đời của ông đang thực hiện niềm vui ấy trong cuộc đời mình. Bà Phan Thu Hương cũng đã biên soạn cuốn sách “Chân dung bằng chữ” như một món quà vô giá để tặng chồng, đó là cuốn sách sưu tầm lại những bài báo người khác đã viết về ông.

Nhà văn - nhà báo Trần Thanh Phương còn có các bút danh: Trần Thanh, Minh Hải. Ông sinh ngày 23.9.1940 tại Cà Mau và nguyên là phóng viên báo Nhân Dân, Phó tổng biên tập báo Đại Đoàn kết. Ông là hội viên Hội Nhà báo Việt Nam, hội viên Hội Nhà văn TP.HCM”.

Khi về hưu, nhà báo Trần Thanh Phương cũng dành riêng cho mình một chút riêng tư, đó là cho in một cuốn sách tập hợp các bài báo các tác giả viết về cuộc đời làm báo và sưu tầm của mình có tên là “ngòi bút và cây kéo”. Bên cạnh cái chất nghệ sĩ, nhà báo, nhà văn (ngòi bút) thì cái chất nhà sưu tầm (cây kéo) của ông càng về sau càng nổi trội.

Cái công trình sưu tầm “cho vui” như ông nói là cả tấn sách báo cắt dán làm tư liệu. Nhà báo Trần Thanh Phương đã kể lại: “Năm 15 tuổi tôi từ Cà Mau tập kết ra Bắc, sau đó tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội, tôi được phân công về báo Nhân Dân năm 1967. Thực sự vốn liếng về miền Nam tôi đâu có nhiều, vì ra Bắc lúc còn nhỏ, nên tôi phải đi sưu tầm tư liệu cho mình, cứ thế tư liệu nhiều dần lên. Khi quân ta giải phóng miền Nam, ta đánh đến tỉnh nào, ông Hoàng Tùng – Tổng biên tập báo Nhân Dân – lại bảo tôi viết giới thiệu tỉnh đó, vậy là tôi lại có dịp sử dụng kho tư liệu riêng mình, mà thời đó toàn cắt từ sách báo, làm gì có vi tính như bây giờ…”.

Sau khi cắt dán tư liệu đã thành cái nghiệp, ông lại chuyển sang sưu tầm bút ký chân dung các nhân vật nổi tiếng. Sau đó nhà báo Trần Thanh Phương cũng ra mắt tập sách “Còn là tinh anh”, một công trình sưu tầm, biên soạn tư liệu về những phút lâm chung và chia tay cuộc đời của các nhân vật nổi tiếng mà lâu nay không phải ai cũng có thể biết rõ…Sức viết và sức sưu tầm biên soạn của ông thật đáng nể. Chỉ trong hai năm 2016 và 2017 ông cho ra đời 4 cuốn sách: “Sài Gòn tầng cao tầng thấp”, “Hổ phụ sinh hổ tử”, “Rượu với văn chương” (được trao Tặng thưởng 2017 của Hội nhà văn TP. Hồ Chí Minh), “Lời cuối với nhà văn đã đi xa”.

Gần đây, khi ông bắt đầu cảm thấy mình đau yếu nhiều, ông đã quyết định đi xuyên Việt một chuyến và về thăm quê vợ ở Thanh Chương, sau đó ông đã bàn với vợ quyết định tặng tất cả sách báo và các công trình sưu tập lưu trữ của mình cho Thư viện, và Thư viện đã cho xe đến chở hai ngày mới hết số sách báo đó.

Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, người có hơn nửa thế kỷ gắn bó với nhà báo Trần Thanh Phương

Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, người có hơn nửa thế kỷ gắn bó với nhà báo Trần Thanh Phương

Tháng 5/2018, tôi được ông mời đến dự tiệc kỷ niệm Đám Cưới Vàng – 50 năm ngày cưới – của ông. Và một lần nữa tôi được chứng kiến một câu chuyện cảm động của một đôi vợ chồng nhà báo nhà giáo suốt 50 năm, họ đã vượt qua “một thời đạn bom một thời hòa bình” từ những năm 1960 của thế kỷ trước đến hôm nay đã vào tuổi 80, 70... họ đã chiến thắng bệnh tật, sống lạc quan yêu đời, hạnh phúc và vẫn viết không ngưng nghỉ...

Và cũng trong dịp này, ông lại khiến mọi người bất ngờ và khâm phục khi lại cho ra mắt cuốn sách mới biên soạn “Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê” (tựa sách dựa theo một câu thơ của nhà văn Sơn Nam).Một đôi vợ chồng dành cả cuộc đời để viết và sưu tầm, để lại cho đời, cho thế hệ sau những công trình sưu tầm và những tư liệu quý giá như nhà báo Trần Thanh Phương và bà Phan Thu Hương thì ở Việt Nam xưa nay vẫn hiếm.

Như tôi đã nói, những kỷ niệm về nơi cư ngụ thường có dấu ấn sâu sắc và dai dẳng hơn, đậm đà hơn, da diết hơn trong ký ức của mọi người. Cứ tưởng đã nửa thế kỷ trôi qua rồi, những kỷ niệm chỉ còn phảng phất đâu đó, nhưng không, khi có người hàn huyên tâm sự, ôn nghèo nhớ khổ, thì tất cả ký ức ấy lại ùa về, khiến ngày tháng của nửa thế kỷ trước lại như mới đâu đây ngày hôm qua…Tôi sẽ nhớ mãi tấm gương suốt đời đam mê viết và gương mặt đôn hậu với mái tóc xoăn của ông, và cả cái tật hay nói lắp của ông những khi xúc động nữa...

Xin cúi đầu Vĩnh biệt ông!

Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân

Xem thêm

Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ: Vén màn những 'giấc mơ nghỉ dưỡng'

Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ: Vén màn những 'giấc mơ nghỉ dưỡng'

(CLO) Những ngày qua, "Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ" trở thành tâm điểm chú ý trên nhiều diễn đàn và mạng xã hội. Bộ phim tài liệu điều tra của Đài Truyền hình Việt Nam không chỉ phản ánh những tranh chấp kéo dài liên quan đến mô hình sở hữu kỳ nghỉ, mà còn bóc tách cách nhiều khách hàng từng bị cuốn vào một "giấc mơ nghỉ dưỡng" được thiết kế rất bài bản.

Giữa cơn lốc công nghệ, nghề báo phải giữ lại điều gì

Giữa cơn lốc công nghệ, nghề báo phải giữ lại điều gì

(NB&CL) Chưa bao giờ báo chí nói nhiều về công nghệ như hôm nay. Hội thảo nào cũng nhắc đến trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thuật toán, tòa soạn hội tụ, báo chí đa nền tảng, đa phương tiện. Các cơ quan báo chí chạy đua chuyển đổi số. Nhiều người tin rằng tương lai của báo chí nằm ở công nghệ.

Những tháng ngày băng rừng tìm sự thật

Những tháng ngày băng rừng tìm sự thật

(NB&CL) Có những đêm giữa rừng sâu Bình Gia, trong cái lạnh cắt da của miền núi phía Bắc, nhóm phóng viên phải nín thở quan sát những đoàn xe tải chở đầy gỗ lậu lặng lẽ rời rừng. Có những ngày băng qua những cánh rừng tự nhiên bị cưa hạ nham nhở, tận mắt chứng kiến những thân cây lớn nằm ngổn ngang giữa núi sâu. Và cũng có những tháng trời rong ruổi từ Lạng Sơn đến Thái Nguyên, Phú Thọ, Hà Nội để lần theo dấu vết của những tấm ván gỗ tưởng chừng vô tri nhưng lại ẩn chứa phía sau cả một đường dây khai thác, vận chuyển và hợp thức hóa lâm sản trái phép.

Đi tìm sự thật phía sau những luận điệu nhân danh tự do ngôn luận

Đi tìm sự thật phía sau những luận điệu nhân danh tự do ngôn luận

(NB&CL) Mỗi ngày, hàng triệu thông tin được tạo ra, chia sẻ và lan truyền trên không gian mạng. Giữa dòng chảy ấy, có những thông tin sai lệch không xuất hiện dưới dạng những lời công kích trực diện. Chúng được khoác lên những cái tên nghe có vẻ quen thuộc như “báo chí độc lập”, “tự do ngôn luận” hay “phản biện xã hội”.

Từ những vùng đất tan hoang đến niềm tin được dựng lại

Từ những vùng đất tan hoang đến niềm tin được dựng lại

(NB&CL) Từ những vùng đất còn ngổn ngang dấu tích bão lũ đến những mái nhà mới sáng đèn, bộ ảnh “Chiến dịch Quang Trung - Dấu ấn Bộ đội Cụ Hồ giữa vùng thiên tai” của Báo Quân đội nhân dân ghi lại một hành trình đặc biệt. Đó không chỉ là câu chuyện về tốc độ dựng nhà sau thiên tai, mà còn là câu chuyện về tình quân dân, về hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ được khắc họa qua những việc làm cụ thể giữa lúc người dân cần điểm tựa nhất.

AI Tác nhân: Cuộc cách mạng “tự động hóa” ngành truyền thông

AI Tác nhân: Cuộc cách mạng “tự động hóa” ngành truyền thông

(NB&CL) Khi ngành truyền thông - báo chí vẫn còn chưa hết ngỡ ngàng trước khả năng xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) của chatbot hay các công cụ trợ lý AI, thì một bước ngoặt mới đã lại xảy ra trong thế giới công nghệ: Sự xuất hiện của AI Tác nhân (Agentic AI) - khái niệm chỉ các tác nhân AI (AI agents) có thể tự động làm báo!

Giải Báo chí Quốc gia trong giai đoạn phát triển mới

Giải Báo chí Quốc gia trong giai đoạn phát triển mới

(NB&CL) Giải Báo chí Quốc gia (GBCQG) lần thứ 20 năm nay được tổ chức trong lúc cả nước tập trung cao độ thực hiện các quyết sách của Đảng đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, hiện thực hóa khát vọng phồn vinh, hùng cường của dân tộc thông qua cuộc cách mạng về thể chế, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp lại giang sơn. Báo chí của chúng ta cũng vào cuộc với khí thế đó, tinh gọn bộ máy, giảm số lượng cơ quan báo chí, nâng cao chất lượng để giữ vững và nâng cao phẩm chất của nền Báo chí Cách mạng trong giai đoạn mới.

Hành trình nhận diện những giá trị báo chí đích thực

Hành trình nhận diện những giá trị báo chí đích thực

(NB&CL) Trước khi được xướng tên tại lễ trao giải Báo chí Quốc gia, mỗi tác phẩm phải trải qua nhiều vòng tuyển chọn nghiêm ngặt, từ cơ sở đến sơ khảo, chung khảo. Đằng sau những tác phẩm được vinh danh là quá trình sàng lọc công phu, góp phần tạo nên uy tín của giải thưởng.

Nhà báo Nhật Hoa: Nội dung giáo dục vẫn có thể 'viral', nếu chạm đúng cộng đồng khán giả

Nhà báo Nhật Hoa: Nội dung giáo dục vẫn có thể 'viral', nếu chạm đúng cộng đồng khán giả

(CLO) Tại phiên thảo luận với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, diễn ra ngày 20/6 tại Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn thành phố Hải Phòng, nhà báo Nhật Hoa - Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về sản xuất nội dung giáo dục đa nền tảng.

Giải Báo chí Quốc gia – Nơi nuôi dưỡng niềm tin nghề nghiệp, khơi dậy khát vọng cống hiến

Giải Báo chí Quốc gia – Nơi nuôi dưỡng niềm tin nghề nghiệp, khơi dậy khát vọng cống hiến

(NB&CL) “Có thể nói, giá trị lớn nhất mà Giải Báo chí Quốc gia tạo dựng trong suốt hai thập kỷ qua không chỉ nằm ở những giải thưởng được trao, mà còn ở việc nuôi dưỡng niềm tin nghề nghiệp, khơi dậy khát vọng cống hiến và góp phần gìn giữ những giá trị cốt lõi của Báo chí cách mạng Việt Nam. Đó chính là nền tảng để giải thưởng tiếp tục đồng hành cùng các thế hệ người làm báo trong chặng đường phía trước. Chúng tôi luôn tin vào giá trị của sự thật, tin vào tiếng nói bảo vệ sự thật, tin vào những người làm báo dấn thân trên tuyến đầu và tin vào những "trái tim thắp lửa"..." – nhà báo Nguyễn Đức Lợi chia sẻ trước thềm Lễ trao Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX.

Những hạt giống đỏ của báo chí cách mạng buổi đầu

Những hạt giống đỏ của báo chí cách mạng buổi đầu

(CLO) Báo chí cách mạng đã góp phần tích cực chuẩn bị về mặt lý luận chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Sự khai mở của Thanh Niên và sự ra đời của nhiều tờ báo sau đó là minh chứng sống động cho điều đó. Búa liềm, Lao động, Công hội đỏ, Báo Đỏ… đã là những hạt giống đỏ tiêu biểu của nền báo chí cách mạng buổi đầu.

Giữ vững giá trị cốt lõi, làm mới phương thức phụng sự nhân dân

Giữ vững giá trị cốt lõi, làm mới phương thức phụng sự nhân dân

(NB&CL) Trong môi trường số, khi thông tin lan truyền với tốc độ chưa từng có, Báo chí cách mạng càng phải khẳng định vai trò cốt lõi của mình: phụng sự nhân dân, đồng hành với sự nghiệp cách mạng, kiến tạo niềm tin xã hội và dẫn dắt khát vọng phát triển quốc gia.

Báo chí - Địa chỉ của niềm tin

Báo chí - Địa chỉ của niềm tin

(NB&CL) Có một nghịch lý của thời đại số, con người chưa bao giờ được bao quanh bởi nhiều thông tin như hôm nay, nhưng cũng chưa bao giờ lại phân vân, thậm chí hoang mang trước các thông tin vừa ập đến như thế. Sau phiên trực bận rộn, có vị tổng biên tập nói rằng cả ngày “không kịp ngẩng mặt”, thử nghĩ lại, đã có biết bao nhiêu “dòng trạng thái”, video clip ngắn, cùng những thông tin nửa hư nửa thực cuồn cuộn trôi qua màn hình điện thoại.

Các cơ quan báo chí phải có chiến lược để sản xuất ra nội dung mà AI không thể tạo được

Các cơ quan báo chí phải có chiến lược để sản xuất ra nội dung mà AI không thể tạo được

(NB&CL) “Báo chí chính thống vừa phải làm chủ công nghệ để không chậm nhịp, vừa phải giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp để không bị cuốn vào nhiễu loạn của không gian mạng - chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình mà là tái cấu trúc cách báo chí xác thực, phân tích và trình bày thông tin”- đó là nhấn mạnh của nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, trong cuộc trò chuyện cùng Báo Nhà báo và Công luận xung quanh vấn đề: “Báo chí ứng phó như thế nào trong kỷ nguyên AI?”.

Báo chí cách mạng Việt Nam: Từ bước tập dượt mang tên Le Paria

Báo chí cách mạng Việt Nam: Từ bước tập dượt mang tên Le Paria

(NB&CL) Những năm 1917 - 1918, đặt chân lên đất Pháp, cũng là những tháng ngày nhà cách mạng trẻ Nguyễn Ái Quốc lần đầu tiên thực sự có cơ hội tiếp cận với hoạt động báo chí. Rất nhanh chóng, Người hiểu rằng, báo chí sẽ là một trong những vũ khí hỗ trợ đắc lực cho mục tiêu tìm kiếm con đường cứu nước của mình. Từ quan điểm ấy, Nguyễn Ái Quốc đã nỗ lực cho sự ra đời của Le Paria - Người cùng khổ - với mong muốn mang “một luồng gió mới thổi đến nhân dân các nước bị áp bức”.

Cỡ chữ bài viết: