Mỹ lên tiếng phản đối Trung Quốc đề xuất ứng viên vào tòa án quốc tế - Ảnh: Getty
“Bầu chọn một quan chức Trung Quốc cho cơ quan này giống như thuê một kẻ chủ mưu để giúp điều hành Sở cứu hỏa”, David Stilwell, trợ lý bộ trưởng ngoại giao Hoa Kỳ về các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương phát biểu tại một diễn đàn trực tuyến do Trung tâm Chiến lược và Quốc tế tổ chức hồi tháng trước.
“Chúng tôi kêu gọi tất cả các quốc gia tham gia cuộc bầu cử Toà án quốc tế sắp tới đánh giá cẩn thận thông tin đăng ký của ứng cử viên Trung Quốc và xem xét liệu một thẩm phán Trung Quốc về Tòa án sẽ giúp đỡ hay cản trở luật hàng hải quốc tế. Với hồ sơ của Bắc Kinh, câu trả lời phải rõ ràng”, ông nói thêm.
Tòa án quốc tế về Luật biển dự kiến sẽ tổ chức một cuộc bầu cử vào tháng 8 hoặc tháng 9 để chọn ra bảy thẩm phán để phục vụ nhiệm kỳ chín năm. Tất cả 168 quốc gia ký kết Công ước Liên hợp quốc về Luật biển, hay UNCLOS, sẽ bỏ phiếu trong cuộc bầu cử.
UNCLOS là một hiệp ước quốc tế phác thảo các quyền và trách nhiệm của các quốc gia trong các đại dương trên thế giới. Nó tạo cơ sở cho cách các tòa án quốc tế, như Tòa án quốc tế về Luật biển, giải quyết tranh chấp trên biển.
Năm 2016, một tòa án tại Tòa án Trọng tài Thường trực đã bác bỏ các yêu sách của Trung Quốc đối với gần 90% Biển Đông là vô căn cứ theo các nguyên tắc của UNCLOS. Trung Quốc, quốc gia đàm phán và phê chuẩn công ước, đã từ chối chấp nhận hoặc công nhận phán quyết.
Trong một phát biểu mới đây, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, Hoa Xuân Oánh đã tranh luận với quân điểm của Stilwell và cho biết Hoa Kỳ không được phép bỏ phiếu trong cuộc bầu cử tòa án vì nước này không phê chuẩn công ước về luật biển.
“Cho đến nay, Hoa Kỳ đã không phê chuẩn UNCLOS, nhưng luôn đặt ra là người bảo vệ nó”, Bà Hoa nói tại một cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Trung Quốc vào tháng trước sau khi được hỏi ý kiến.
“Thẩm phán của Tòa án thực hiện nhiệm vụ trong khả năng cá nhân của mình”, Bà Hoa nói và bảo vệ ứng cử viên của nước mình là một người thành công trong lĩnh vực luật pháp quốc tế và luật biển, dựa theo một bảng điểm chính thức được công bố trên trang web của Bộ.
Mỹ tăng cường tuần tra nhằm đảm bảo tự do hàng hải trên Biển Đông khi chỉ trích Trung Quốc ngày càng hung hăn trên tuyến đường thủy quan trọng của thế giới - Ảnh: Reuters
Hoa Kỳ gây khó khăn đối với Trung Quốc
Đây không phải là lần đầu tiên Trung Quốc đưa ra một ứng cử viên cho cuộc bầu cử các thẩm phán cho Tòa án quốc tế về Luật biển. Trên thực tế, ba thẩm phán Trung Quốc đã phục vụ tại cơ quan tư pháp kể từ cuộc bầu cử đầu tiên được tổ chức vào năm 1996, theo trang web của tòa án quốc tế.
Nhưng Hoa Kỳ đã chú ý đến đề cử mới nhất của Trung Quốc khi họ củng cố lập trường chống lại sự hung hăng của Trung Quốc ở Biển Đông, một tuyến đường thủy giàu tài nguyên và là một tuyến đường vận chuyển quan trọng cho thương mại toàn cầu.
Bình luận của Stilwell tại diễn đàn CSIS được đưa ra một ngày sau khi Ngoại trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo bác bỏ tuyên bố yêu sách của Trung Quốc đối hầu hết khu vực Biển Đông.
Hoa Kỳ từ lâu đã thúc đẩy tự do hàng hải bằng đường hàng không và đường biển qua khu vực này. Tuy nhiên, Trung Quốc tuyên bố gần như toàn bộ Biển Đông, một khu vực bao gồm khoảng 1,4 triệu dặm vuông, trải dài từ Singapore tới eo biển Đài Loan.
Trung Quốc ủng hộ các yêu sách và hoạt động của mình trên biển - bao gồm hoạt động khoan thăm dò dầu khí và cải tạo đảo nhân tạo - với một tuyên bố chủ quyền được gọi là đường 9 đoạn trong các bản đồ cũ.
Tuy nhiên, Đường 9 đoạn, bao gồm những khu vực chồng lấn với yêu sách lãnh thổ của một số bên tại Biển Đông, đã bị bác bỏ trong phán quyết của tòa án năm 2016.
Theo UNCLOS, các quốc gia ven biển có quyền chủ quyền đối với tài nguyên quốc gia trong phạm vi 200 hải lý tính từ bờ biển của họ và có thể thực hiện một số hoạt động kinh tế và nghiên cứu hàng hải trong khu vực đó.
Trong khi đó, khu vực được đánh dấu bằng đường 9 đoạn trải dài vượt xa 200 hải lý từ bờ biển Trung Quốc.
Các nhà phân tích cho rằng lập trường cứng rắn hơn của Washington đối với Bắc Kinh ở Biển Đông có thể khuyến khích các nước có yêu sách khác quyết đoán hơn đối với Bắc Kinh.
Mới đây, trong một công hàm gửi Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, Malaysia đã lên tiếng bác bỏ những yêu sách chủ quyền của Trung Quốc trên biển.
Nguyễn Hoàng (Theo CNBC)
