Văn hóa Việt Nam - Thông điệp từ những ngày đầu cách mạng

(NB&CL) “Dân tộc chúng ta đã bước sang một giai đoạn mới tất nhiên phải có một chính thể mới và một văn hóa mới. Khi chúng ta còn bị nô lệ thì văn hóa của chúng ta cũng mang nặng những dấu tích nô lệ. Bây giờ độc lập, văn hóa cũng phải có những dấu tích độc lập”- Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đó là lời nhắn nhủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại cuộc gặp với các đại biểu ban quản trị lâm thời đoàn văn hóa Bắc Bộ tháng 9/1945 cũng chính là hướng đi mà nền văn hóa Việt Nam, ngay sau những ngày đầu lập nước, hướng tới.

Từ Đề cương văn hóa Việt Nam 1943

Để chống lại chính sách văn hóa phản động của phát xít Pháp - Nhật và tay sai của chúng, chống lại trào lưu lãng mạn có khuynh hướng cải lương, bi quan, bế tắc,... năm 1943, Đảng ta đưa ra bản Đề cương văn hóa Việt Nam do đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh soạn thảo và được thông qua trong Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương họp ở Võng La (Đông Anh, Phúc Yên) vào tháng 2/1943.

van hoa viet nam thong diep tu nhung ngay dau cach mang hinh 1

Các văn nghệ sĩ cách mạng tiêu biểu trong kháng chiến chống Pháp. Từ phải qua trái: Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng, Hoàng Trung Thông, Chế Lan Viên, Nguyễn Xuân Sanh, Học Phi, Nguyễn Đỗ Cung (hàng trên); Nam Cao, Nguyên Hồng, Kim Lân, Nguyễn Đình Thi (hàng dưới). Ảnh tư liệu

Bản Đề cương văn hoá Việt Nam được trình bày theo cấu trúc 5 phần: Phần thứ nhất: “Cách đặt vấn đề”; Phần thứ hai: “Lịch sử và tính chất văn hóa Việt Nam”; Phần thứ ba: “Nguy cơ của văn hóa Việt Nam dưới ách phát xít Nhật, Pháp”; Phần thứ tư: “Vấn đề cách mạng văn hóa Việt Nam” và Phần thứ năm: “Nhiệm vụ cần kíp của những nhà văn hóa mác xít Đông Dương và nhất là những nhà văn hóa mác xít Việt Nam”. 

Đề cương nêu ba nguyên tắc lớn trong cuộc vận động xây dựng nền văn hóa Việt Nam: dân tộc hóa (chống mọi ảnh hưởng nô dịch và thuộc địa khiến cho văn hóa Việt Nam phát triển độc lập), đại chúng hóa (chống mọi chủ trương hành động làm cho văn hóa phản lại đông đảo quần chúng hoặc xa đông đảo quần chúng) và khoa học hóa (chống lại tất cả những cái gì làm cho văn hóa trái khoa học, phản tiến bộ). 

Theo nhìn nhận của các nhà nghiên cứu, Đề cương về văn hóa Việt Nam 1943 được coi là một sự kiện chính trị quan trọng, là cương lĩnh văn hóa đầu tiên của Đảng, tạo nền tảng ban đầu cho xây dựng nền văn hóa Việt Nam mới.

Ngay sau khi Đề cương văn hóa Việt Nam ra đời, Hội văn hóa cứu quốc - một tổ chức văn hóa, văn nghệ rộng rãi thu hút, tập hợp, động viên những trí thức, văn nghệ sĩ yêu nước và cách mạng - được thành lập.

Tới “Nhiệm vụ văn hóa Việt Nam trong công cuộc cứu nước và xây dựng nước”

3 năm sau đó, cũng chính Tổng Bí thư Trường Chinh - người soạn thảo bản Đề cương văn hóa Việt Nam, đã trình Chủ tịch Hồ Chí Minh bản thuyết trình về Nhiệm vụ văn hóa Việt Nam trong công cuộc cứu nước và xây dựng nước.

Theo ghi nhận từ cuốn Lịch sử biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam. bản thuyết trình nêu rõ: trước cuộc cách mạng, văn hóa cách mạng đóng một vai trò khá quan trọng là tuyên truyền giác ngộ, cổ động nhân dân khởi nghĩa giành độc lập. Trong cuộc cách mạng, văn hóa cách mạng phải kích thích tinh thần khởi nghĩa, làm sôi nổi nhiệt huyết cách mạng của nhân dân, thôi thúc nhân dân nổi dậy tất cả giành lấy chủ quyền; kháng chiến giữ vững chủ quyền ấy. Sau cuộc cách mạng, văn hóa cách mạng phải động viên mọi lực lượng văn hóa của dân tộc, hăng hái tham gia kiến quốc; gây đời sống mới, gột rửa những tư tưởng, tập quán hủ bại, giáo dục nhân dân, làm cho dân tộc có một nền văn hóa tiến bộ.

Bản thuyết trình của Tổng Bí thư đặc biệt nhấn mạnh thái độ các nhà văn hóa Việt Nam lúc này là phải tích cực tham gia mặt trận dân tộc, giành thống nhất và giành độc lập cho Tổ quốc. Phải đem hết năng lực ra cứu nước và xây dựng nước; lập trường của các nhà văn hóa Việt Nam lúc này phải là dân tộc và dân chủ, nghĩa là yêu nước và tiến bộ.

Cũng trong bản thuyết trình này, Tổng Bí thư nêu ra bốn nhiệm vụ cụ thể của văn hóa Việt Nam giai đoạn này: 1. Phát triển tinh thần đoàn kết và yêu nước của dân tộc, củng cố đức tin của dân tộc ở sự nghiệp dân tộc giải phóng. 2. Phát triển những cái hay, cái đẹp trong văn hóa cổ truyền của dân tộc; đồng thời bài trừ những cái xấu xa hủ bại. 3. Ngăn ngừa sức thâm nhập và tấn công của văn hóa phản động, văn hóa thực dân; đồng thời học những cái hay, cái tốt của văn hóa thế giới, nhất là văn hóa Tàu và Pháp. 4. Kiến thiết một nền văn hóa mới cho nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, bao gồm: giáo dục nhân dân, gây đời sống mới, phát triển tư tưởng khoa học và học thuật tiến bộ, phát triển văn nghệ đại chúng.

Và thông điệp: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”

Nếu ngày 16/11/1946, bản thuyết trình về Nhiệm vụ văn hóa Việt Nam trong công cuộc cứu nước và xây dựng nước được gửi tới Chủ tịch Hồ Chí Minh thì chỉ hơn một tuần sau đó, ngày 24/11, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất khai mạc tại Nhà hát thành phố Hà Nội. Hơn 200 nhà hoạt động văn hóa đại diện cho phong trào văn hóa toàn quốc và đại diện Chính phủ, Uỷ ban Thường trực Quốc hội đã đến dự.

Tại Hội nghị, thu hút và chứa đựng nhiều thông điệp ý nghĩa với nền văn hóa của nước Việt Nam vừa giành được độc lập là bài Diễn văn khai mạc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Toàn văn của bài diễn văn quan trọng này, đáng tiếc, cho đến nay vẫn chưa được tìm thấy, nhưng từ bản tin tường thuật của Báo Cứu quốc số 416 ra ngày 25/11/1946 và một số tài liệu, có thể thấy thông điệp quan trọng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi gắm tại Hội nghị là việc: nền văn hóa mới phải kế thừa những giá trị tốt đẹp của văn hóa truyền thống và mang những tính chất dân tộc, khoa học, đại chúng  đã được xác định từ Đề cương Văn hóa Việt Nam (1943).

 Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ: “Nền văn hóa mới của Việt Nam phải lấy hạnh phúc của nhân dân, của dân tộc làm cơ sở, phải học lấy những điều tốt đẹp của văn hóa nước ngoài, tạo ra nền văn hóa Việt Nam, sao cho văn hóa mới phải sửa đổi được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ, phải làm cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, độc lập”... Đặc biệt, Người nhấn mạnh: “Số phận dân ta là ở trong tay dân ta. Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Theo Người, trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cần được coi trọng ngang nhau, đó là chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa. Người khẳng định, “chính trị nghĩ rộng cũng là văn hóa và văn hóa nghĩ sâu cũng là chính trị”. “Văn hóa cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị”.

Thông điệp ấy, quan điểm ấy, đã được Đảng ta liên tục kế thừa, bổ sung, phát triển phù hợp với từng giai đoạn. “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội” - Đảng ta khẳng định.

Hà Anh

Xem thêm

Phát triển công nghiệp vật liệu gắn với tự chủ công nghệ

Phát triển công nghiệp vật liệu gắn với tự chủ công nghệ

(CLO) Đây là nội dung được Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh tại Hội thảo về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, do Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tổ chức ngày 22/6/2026.

Luật Luật sư (sửa đổi): Hài hòa quản lý nhà nước và quyền tự quản nghề nghiệp

Luật Luật sư (sửa đổi): Hài hòa quản lý nhà nước và quyền tự quản nghề nghiệp

(CLO) Chủ trì cuộc họp rà soát các nội dung của Dự án Luật Luật sư (sửa đổi) vào ngày 22/6, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu Luật phải xử lý hài hòa hai yêu cầu là tăng cường quản lý nhà nước, kỷ luật, kỷ cương trong hành nghề luật sư; đồng thời phát huy vai trò tự quản nghề nghiệp của tổ chức luật sư, tạo điều kiện cho nghề luật sư phát triển chuyên nghiệp, minh bạch, hiện đại.

Chuyển đổi tư duy phát triển đô thị: Từ 'phân lô bán nền' sang chung cư cao tầng

Chuyển đổi tư duy phát triển đô thị: Từ 'phân lô bán nền' sang chung cư cao tầng

(CLO) Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh quan tâm phát triển thị trường tín chỉ carbon, thúc đẩy mô hình phát triển đô thị và nhà ở theo hướng sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả; Cần từng bước thay đổi tư duy phát triển từ "phân lô bán nền" sang phát triển các khu nhà ở cao tầng, chung cư nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị hiện đại.

Từ phòng thủ bị động đến thế trận an ninh mạng chủ động

Từ phòng thủ bị động đến thế trận an ninh mạng chủ động

(NB&CL) Chỉ thị số 57-CT/TW cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng: từ ứng phó thụ động sang chủ động kiến tạo “lá chắn số” quốc gia, xây dựng thế trận an ninh mạng toàn dân, toàn diện, từ sớm, từ xa. Xung quanh định hướng này, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã trao đổi với Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia.

20 năm Giải Báo chí Quốc gia: Tôn vinh những người làm báo không ngừng sáng tạo, đổi mới và cống hiến

20 năm Giải Báo chí Quốc gia: Tôn vinh những người làm báo không ngừng sáng tạo, đổi mới và cống hiến

(CLO) Theo ông Lê Quốc Minh - Chủ tịch Hội đồng Giải báo chí Quốc gia: Giải báo chí Quốc gia – giải thưởng uy tín nhất của những người làm báo đã bước sang mùa thứ 20, một chặng đường không hề ngắn. Hai mươi năm ghi nhận sự trưởng thành của nền báo chí nước nhà, hai mươi năm tôn vinh những người làm báo đã không ngừng sáng tạo, đổi mới và cống hiến. 

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham quan gian trưng bày tại Hội Báo toàn quốc năm 2026

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham quan gian trưng bày tại Hội Báo toàn quốc năm 2026

(CLO) Ngày 21/6/2026, tại Trung tâm Hội nghị và Biểu diễn TP Hải Phòng diễn ra Lễ trao Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX - năm 2025 với chủ đề “Tâm sáng để phụng sự - Giữ lửa để tiên phong” trong khuôn khổ chuỗi hoạt động kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026). Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự buổi lễ và tham quan không gian trưng bày tại Hội Báo toàn quốc năm 2026.

Hội Báo toàn quốc 2026 lan toả thông điệp, giá trị 'Trung thành, Sáng tạo, Trách nhiệm'

Hội Báo toàn quốc 2026 lan toả thông điệp, giá trị 'Trung thành, Sáng tạo, Trách nhiệm'

(CLO) Nhà báo Nguyễn Đức Lợi – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, Trưởng Ban tổ chức Hội báo Toàn quốc năm 2026 khẳng định: Hội Báo toàn quốc 2026 khép lại, nhưng những thông điệp, giá trị và tinh thần của chủ đề 'Trung thành, Sáng tạo, Trách nhiệm' sẽ tiếp tục lan tỏa, là kim chỉ nam cho hành động của mỗi người làm báo trong chặng đường phía trước.

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa động viên, tặng quà các lực lượng đang thi công dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh.

Khi ai cũng có thể viết

(CLO) Cách đây vài năm, một doanh nghiệp muốn có bài giới thiệu sản phẩm thường phải thuê người viết. Một cơ quan muốn ra bản tin nội bộ phải giao cán bộ tổng hợp thông tin, sửa nhiều lần rồi mới phát hành. Ngay cả một bài phát biểu ngắn cũng cần người chuẩn bị đề cương, gom số liệu, viết dự thảo và rà câu chữ trước khi trình lãnh đạo.

Không gian mạng – “lãnh thổ chiến lược” mới của quốc gia

Không gian mạng – “lãnh thổ chiến lược” mới của quốc gia

(NB&CL) Từ tư duy “phòng thủ chủ động” được xác lập trong Chỉ thị số 57-CT/TW, yêu cầu đặt ra hiện nay là xây dựng một “lá chắn số” đủ mạnh để bảo vệ dữ liệu quốc gia, giữ vững niềm tin xã hội và nâng cao năng lực tự chủ của đất nước trong kỷ nguyên số. Xung quanh nội dung này, phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã có cuộc trao đổi với Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội.

Hệ sinh thái số báo chí - nền tảng mới cho bảo vệ tư tưởng của Đảng

Hệ sinh thái số báo chí - nền tảng mới cho bảo vệ tư tưởng của Đảng

(CLO) Không gian mạng nay đã trở thành "không gian tác chiến mới", nơi báo chí cách mạng phải đảm nhận vai trò tuyến đầu. Việc chỉ dừng lại ở "số hóa tác phẩm" đơn thuần đã trở thành tư duy thụ động, thiếu sức cạnh tranh. Đã đến lúc cần kiến tạo một hệ sinh thái số toàn diện để báo chí giành lại quyền làm chủ dòng chảy thông tin và bảo vệ chủ quyền quốc gia từ sớm, từ xa. Phóng viên đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Trần Quang Diệu - Giám đốc Trung tâm và Chuyển đổi số, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh để làm rõ nội dung này.

Phát triển Bệnh viện Trường Đại học Y - Dược Huế đạt chuẩn các bệnh viện tiên tiến khu vực Đông Nam Á

Phát triển Bệnh viện Trường Đại học Y - Dược Huế đạt chuẩn các bệnh viện tiên tiến khu vực Đông Nam Á

(CLO) Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký Quyết định số 1096/QĐ-TTg ngày 19/6/2026 phê duyệt Đề án phát triển Bệnh viện Trường Đại học Y - Dược Huế thuộc Trường Đại học Y - Dược Huế, Đại học Huế đạt chuẩn các bệnh viện tiên tiến khu vực Đông Nam Á, tiến tới đạt chuẩn quốc tế (Đề án).

Cỡ chữ bài viết: