Vĩnh biệt nhà báo Mai Cương - nữ học viên trường dạy làm báo 70 năm trước…

(CLO) Nhà báo Phạm Thị Mai Cương sinh năm 1930 tại Hà Nội, là một trong ba nữ học viên 70 năm trước của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, và là nguyên Thứ trưởng Bộ Tài chính. Bà ra đi để lại niềm kính trọng và những ấn tượng sâu sắc cho người thân và đồng nghiệp làm báo các thế hệ.

Năm 2017, lần đầu gặp gỡ và tiếp chuyện các cán bộ Bảo tàng Báo chí Việt Nam, trả lời câu hỏi về “duyên cớ” có mặt tại trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, bà Mai Cương đã kể lại rất chi tiết câu chuyện của ngày bà mới 19 tuổi. Đó là năm 1949, bà vừa được kết nạp vào Đảng và đang công tác tại Ninh Bình, đảm đương nhiệm vụ Thường vụ Thanh niên tỉnh. Tỉnh ủy Ninh Bình đã cử nữ đảng viên trẻ xông xáo, hoạt bát lên An toàn khu Việt Bắc để học tại Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng với mục đích chuẩn bị người làm báo cho Đảng bộ địa phương sau này.

Nhà báo Mai Cương tại gia đình, ngày 20/2/2019.

Nhà báo Mai Cương tại gia đình, ngày 20/2/2019.

Nhà báo Phạm Thị Mai Cương (tên khai sinh là Phạm Thị Ngọc Tuyết), sinh năm 1930 tại Hà Nội, là một trong ba nữ học viên 70 năm trước của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng (Thái Nguyên, 1949), nguyên Thứ trưởng Bộ Tài chính. Ngày 20/6/2019, lễ tang của bà đã diễn ra trọng thể tại Nhà tang lễ số 5 Lê Thánh Tông, Hà Nội.

Bà Mai Cương nhớ lại: "Khi đi lên Chiến khu để học, qua Hưng Yên thì địch càn, tôi vừa đi vừa chiến đấu cùng chính quyền xã. Có lúc phải nằm ở hầm, địch thì cứ đi rầm rầm bên trên phải nín thở, không dám ho kẻo bị lộ. Sau đó tôi gặp đoàn quân sự của ông Bang Cơ (sau này là chồng bà) và theo đoàn lên Chiến khu Việt Bắc".

Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đặt tại Thái Nguyên, do Tổng bộ Việt Minh mở ra, các giảng viên gồm các đồng chí: Trường Chinh, Xuân Thủy và các văn nghệ sĩ nổi tiếng khác: Nguyễn Đình Thi, Tố Hữu, Đồ Phồn (Bùi Huy Phồn), Tú Mỡ. Vào học, ban đầu bà rất bỡ ngỡ vì trước đó chưa từng viết báo, chỉ hoạt động thanh niên ở địa phương. Nhưng bà đã nhanh chóng hòa nhập vào không khí chung và đặc biệt đã cảm nhận được “niềm vinh dự lớn nhất” của mình và các học viên trong khóa học là “được các nhà chỉ đạo chính trị, những nhà báo, nhà văn nhà thơ nổi tiếng lên lớp”!.

Bao nhiêu năm trôi qua, bà vẫn có thể nhớ rất rõ về trường dạy làm báo ngày ấy. Một khu vực hoàn toàn khép kín, được khoanh vùng riêng, trong quá trình học không tiếp xúc với bên ngoài. Mọi nhu cầu về ăn uống, sinh hoạt đều do Tổng bộ Việt Minh tiếp tế để đảm bảo luôn an toàn, do vậy suốt quá trình học không xảy ra vấn đề gì.

Bà kể về cơ sở vật chất của nhà trường, với khu hội trường, nhà ở và bếp. Khu nhà ở rất đơn giản, phân biệt thành khu dành riêng cho học viên nam và học viên nữ. Có bếp ăn riêng, cạnh hội trường. Hội trường khá rộng, bàn ghế trong lớp đóng bằng tre, gồm 3 dãy, sắp xếp theo chiều từ thấp đến cao.

Các học viên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng trong giờ học. Nguồn: Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Các học viên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng trong giờ học. Nguồn: Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Khi được hỏi về những kỷ niệm đáng nhớ trong quá trình học, nhà báo Mai Cương vui vẻ cho biết: "Trong lớp, chỉ có 3 nữ học viên đó là: Chị Phương Lâm, Lý Thị Trung và tôi. Cả 3 được ưu tiên ngồi bàn đầu ngay cửa ra vào. Chúng tôi rất thích được ngồi ở đây vì khi bắt đầu các giờ học, chúng tôi thường được các giảng viên bắt tay".

Trong suốt quá trình học, khi học xong mỗi học phần thì phải làm bài kiểm tra. Một bữa, bà Mai Cương bạo dạn đề nghị Nhà báo Xuân Thủy cho bà viết bài Xã luận mặc dù khi đó cô học viên trẻ hầu như chưa rõ tầm quan trọng và độ khó của Xã luận như thế nào. Nhà báo Xuân Thủy giải thích cho bà hiểu điều đó và khuyên bà tập viết phóng sự. Sau đó, bà Mai Cương được phân công viết phóng sự về chè Tân Cương. Trước khi viết phải đi thực tế, bà tranh thủ đọc những bài phóng sự trên báo để học cách viết, sau đó đến gặp Nhà báo Như Phong, khi đó là Ủy viên Ban Giám đốc nhà trường, người lên lớp dạy về phóng sự, để hỏi thêm và nhờ ông phụ đạo thêm cách viết. Khi hoàn thành bài phóng sự về chè Tân Cương, bà đã được Nhà báo Xuân Thủy khen ngợi.

Ngoài giờ học, các học viên đều có các hoạt động sinh hoạt khác như: múa sạp, hát chơi bóng, nhảy dây.

Học xong khóa thứ nhất tại Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, Nhà báo Mai Cương được điều về làm báo Lao động cùng với các Nhà báo: Ngô Tùng (sau là Tổng Biên tập), Du Viết... Những năm sau đó, bà được chuyển sang Bộ Tài chính, phụ trách Nội san Công tác Thuế. Thế rồi, bà nghỉ hưu với hàm Thứ trưởng Bộ Tài chính.

Nhóm học viên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, năm 1949 (Nhà báo Mai Cương đứng ngoài cùng bên phải). Nguồn: Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Nhóm học viên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, năm 1949 (Nhà báo Mai Cương đứng ngoài cùng bên phải). Nguồn: Bảo tàng Báo chí Việt Nam.

Trước dịp kỷ niệm 70 năm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng (4/4/1949 - 4/4/2019) và Lễ khánh thành Bia Di tích địa điểm Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng tại xã Tân Thái, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Bảo tàng Báo chí Việt Nam có tới thăm gia đình bà và quay phim, hỏi thêm thông tin về ngôi trường năm xưa mà nhà báo Mai Cương từng là học viên. Mặc dù sức khỏe yếu, không thể đi lại nhưng bà Mai Cương vẫn nhiệt tình tiếp đoàn, sẵn sàng trả lời những câu hỏi của các cán bộ nghiệp vụ, quay phim của Bảo tàng. Khi được gợi lại những kỷ niệm về trường xưa, ánh mắt bà ánh lên những niềm xúc động xen lẫn tự hào vì được là một trong "đội quân tiên phong" được đào tạo bài bản, phục vụ cho nền Báo chí Cách mạng Việt Nam. Bà say sưa kể lại những kỷ niệm đáng nhớ của buổi đầu đi bộ lên Chiến khu Việt Bắc tham gia khóa học, gian khổ ra sao "đi đến đâu có giặc càn là cùng dân quân của xã đánh trả" rồi được các giảng viên - toàn là các nhà hoạt động chính trị, nhà báo, văn nghệ sĩ nổi tiếng -  bắt tay vì được ưu ái là nữ học viên...

Ngày kỷ niệm và đặt Bia Di tích của Trường, vì điều kiện sức khỏe, nhà báo Mai Cương không thể tới dự, theo chia sẻ của nhà báo Bang Cơ (chồng nhà báo Mai Cương): "Đó là điều mà bà ấy rất tiếc nuối" bởi trước đó khi được hỏi về mong muốn điều gì ở di tích Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng sau khi được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia, nhà báo Mai Cương cho biết: "Cần phải dựng bia và làm nhà lưu niệm, nếu có thể thì làm đàng hoàng một chút, đừng quá tiết kiệm bởi vì lớp học này do Tổng Bộ Việt Minh lập ra, cần lưu ý để xây dựng".

Trong những ngày của tháng 6 này, khi cả nước đang hướng tới Kỷ niệm  94 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2019), các cán bộ chuyên viên của Bảo tàng Báo chí Việt Nam rất bàng hoàng khi nhà báo Lý Thị Trung, học viên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng thông báo về sự ra đi của nhà báo Mai Cương. Vậy là thêm một chiến sĩ trong "trung đội 42 chiến sĩ" về với đồng đội ở bên kia thế giới. Từ một học viên của Trường dạy làm báo năm xưa, bà đã trọn đời vì sự nghiệp báo chí cách mạng và sự nghiệp xây dựng đất nước, để lại niềm kính trọng và những ấn tượng sâu sắc cho người thân và đồng nghiệp làm báo các thế hệ. Xin kính cẩn từ biệt một bông mai sắc sảo, giàu bản lĩnh của trường dạy làm báo đầu tiên trong kháng chiến chống Pháp…

         Nguyễn Ba

Xem thêm

Giao thoa Báo với Văn mãi trường tồn và phát triển

Giao thoa Báo với Văn mãi trường tồn và phát triển

(CLO) Làm báo và viết văn - hai phạm trù tưởng chừng riêng biệt nhưng luôn hòa quyện, bổ trợ cho nhau trong hành trình phản ánh hiện thực và tôn vinh cái đẹp, cái mới, cái hay. Điều đó khẳng định mối giao thoa bền chặt giữa báo chí và văn học sẽ mãi trường tồn cùng thời đại.

Bài học từ RTL News

Bài học từ RTL News

(NB&CL) Trong nhiều năm, các tòa soạn báo chí trên thế giới phải đối mặt với bài toán khó: Lượng thông tin cần xử lý ngày càng lớn trong khi doanh thu truyền thống liên tục suy giảm. Áp lực cắt giảm chi phí khiến nhiều cơ quan báo chí buộc phải tinh gọn bộ máy nhưng vẫn phải duy trì tốc độ cập nhật tin tức liên tục.

Tổng Biên tập Nguyễn Bá Kiên: Báo chí cần tạo giá trị cho cộng đồng, thay vì chỉ chạy đua lượt truy cập

Tổng Biên tập Nguyễn Bá Kiên: Báo chí cần tạo giá trị cho cộng đồng, thay vì chỉ chạy đua lượt truy cập

(CLO) Độc giả ngày nay không chỉ cần thông tin nhanh mà còn mong muốn được tiếp cận những câu chuyện tích cực, tử tế và có ích cho xã hội. Bởi vậy, các cơ quan báo chí cần đo lường hiệu quả nội dung dựa trên mục tiêu phục vụ cộng đồng và giá trị mang lại, thay vì chỉ nhìn vào lượng truy cập.

Viết về bộ máy, nhưng câu chuyện nằm ở sự phát triển

Viết về bộ máy, nhưng câu chuyện nằm ở sự phát triển

(NB&CL) Ngày 1/7/2025, 34 tỉnh, thành phố chính thức vận hành bộ máy mới và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đằng sau sự kiện được xem là cuộc cải cách hành chính sâu rộng nhất trong nhiều thập kỷ là những câu hỏi lớn về tổ chức bộ máy, không gian phát triển và năng lực cạnh tranh quốc gia. Loạt bài “Sắp xếp giang sơn, kiến tạo động lực phát triển quốc gia” của Báo Nhân Dân lựa chọn tiếp cận những câu hỏi ấy từ cả chiều dài lịch sử, thực tiễn vận hành và tầm nhìn phát triển tương lai.

Khi mỗi tòa soạn trở thành... “siêu KOL”

Khi mỗi tòa soạn trở thành... “siêu KOL”

(NB&CL) Chỉ vài năm trước, nhiều tòa soạn vẫn còn xem TikTok là một “sân chơi phụ” dành cho video giải trí. Podcast bị coi là sản phẩm bên lề. Tin gửi qua email chỉ là công cụ kéo traffic. Nhà báo càng không được khuyến khích xây dựng thương hiệu cá nhân quá mạnh, bởi không ít tòa soạn lo ngại phóng viên sẽ nổi tiếng hơn chính tờ báo mình làm việc.

Hành trình 80 năm Công an nhân dân: Lý giải lịch sử bằng ngôn ngữ báo chí hiện đại

Hành trình 80 năm Công an nhân dân: Lý giải lịch sử bằng ngôn ngữ báo chí hiện đại

(NB&CL) Một cú vuốt màn hình - một đoạn video hiện ra - bức ảnh tư liệu của lực lượng Công an nhân dân xuất hiện giữa nền đồ họa chuyển động. Lại vuốt tiếp. Một cuộc đối thoại giữa các tướng lĩnh, chuyên gia và những người trong cuộc bắt đầu. Rồi những lớp dữ liệu, hình ảnh, trích dẫn, tư liệu lịch sử lần lượt nối tiếp nhau trên cùng một hành trình.

Báo chí thời AI: Sự độc đáo trở thành “vũ khí sinh tồn”

Báo chí thời AI: Sự độc đáo trở thành “vũ khí sinh tồn”

(NB&CL) Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, các chatbot đã có thể tạo ra một bài báo hoàn chỉnh từ hàng chục nguồn dữ liệu khác nhau. Điều đó khiến ngành báo chí toàn cầu đối diện câu hỏi: Nếu AI có thể làm phần “thông tin cơ bản”, các tòa soạn sẽ cạnh tranh bằng điều gì?

Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ: Vén màn những 'giấc mơ nghỉ dưỡng'

Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ: Vén màn những 'giấc mơ nghỉ dưỡng'

(CLO) Những ngày qua, "Bẫy 2 - Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ" trở thành tâm điểm chú ý trên nhiều diễn đàn và mạng xã hội. Bộ phim tài liệu điều tra của Đài Truyền hình Việt Nam không chỉ phản ánh những tranh chấp kéo dài liên quan đến mô hình sở hữu kỳ nghỉ, mà còn bóc tách cách nhiều khách hàng từng bị cuốn vào một "giấc mơ nghỉ dưỡng" được thiết kế rất bài bản.

Giữa cơn lốc công nghệ, nghề báo phải giữ lại điều gì

Giữa cơn lốc công nghệ, nghề báo phải giữ lại điều gì

(NB&CL) Chưa bao giờ báo chí nói nhiều về công nghệ như hôm nay. Hội thảo nào cũng nhắc đến trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thuật toán, tòa soạn hội tụ, báo chí đa nền tảng, đa phương tiện. Các cơ quan báo chí chạy đua chuyển đổi số. Nhiều người tin rằng tương lai của báo chí nằm ở công nghệ.

Những tháng ngày băng rừng tìm sự thật

Những tháng ngày băng rừng tìm sự thật

(NB&CL) Có những đêm giữa rừng sâu Bình Gia, trong cái lạnh cắt da của miền núi phía Bắc, nhóm phóng viên phải nín thở quan sát những đoàn xe tải chở đầy gỗ lậu lặng lẽ rời rừng. Có những ngày băng qua những cánh rừng tự nhiên bị cưa hạ nham nhở, tận mắt chứng kiến những thân cây lớn nằm ngổn ngang giữa núi sâu. Và cũng có những tháng trời rong ruổi từ Lạng Sơn đến Thái Nguyên, Phú Thọ, Hà Nội để lần theo dấu vết của những tấm ván gỗ tưởng chừng vô tri nhưng lại ẩn chứa phía sau cả một đường dây khai thác, vận chuyển và hợp thức hóa lâm sản trái phép.

Đi tìm sự thật phía sau những luận điệu nhân danh tự do ngôn luận

Đi tìm sự thật phía sau những luận điệu nhân danh tự do ngôn luận

(NB&CL) Mỗi ngày, hàng triệu thông tin được tạo ra, chia sẻ và lan truyền trên không gian mạng. Giữa dòng chảy ấy, có những thông tin sai lệch không xuất hiện dưới dạng những lời công kích trực diện. Chúng được khoác lên những cái tên nghe có vẻ quen thuộc như “báo chí độc lập”, “tự do ngôn luận” hay “phản biện xã hội”.

Từ những vùng đất tan hoang đến niềm tin được dựng lại

Từ những vùng đất tan hoang đến niềm tin được dựng lại

(NB&CL) Từ những vùng đất còn ngổn ngang dấu tích bão lũ đến những mái nhà mới sáng đèn, bộ ảnh “Chiến dịch Quang Trung - Dấu ấn Bộ đội Cụ Hồ giữa vùng thiên tai” của Báo Quân đội nhân dân ghi lại một hành trình đặc biệt. Đó không chỉ là câu chuyện về tốc độ dựng nhà sau thiên tai, mà còn là câu chuyện về tình quân dân, về hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ được khắc họa qua những việc làm cụ thể giữa lúc người dân cần điểm tựa nhất.

AI Tác nhân: Cuộc cách mạng “tự động hóa” ngành truyền thông

AI Tác nhân: Cuộc cách mạng “tự động hóa” ngành truyền thông

(NB&CL) Khi ngành truyền thông - báo chí vẫn còn chưa hết ngỡ ngàng trước khả năng xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) của chatbot hay các công cụ trợ lý AI, thì một bước ngoặt mới đã lại xảy ra trong thế giới công nghệ: Sự xuất hiện của AI Tác nhân (Agentic AI) - khái niệm chỉ các tác nhân AI (AI agents) có thể tự động làm báo!

Giải Báo chí Quốc gia trong giai đoạn phát triển mới

Giải Báo chí Quốc gia trong giai đoạn phát triển mới

(NB&CL) Giải Báo chí Quốc gia (GBCQG) lần thứ 20 năm nay được tổ chức trong lúc cả nước tập trung cao độ thực hiện các quyết sách của Đảng đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, hiện thực hóa khát vọng phồn vinh, hùng cường của dân tộc thông qua cuộc cách mạng về thể chế, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp lại giang sơn. Báo chí của chúng ta cũng vào cuộc với khí thế đó, tinh gọn bộ máy, giảm số lượng cơ quan báo chí, nâng cao chất lượng để giữ vững và nâng cao phẩm chất của nền Báo chí Cách mạng trong giai đoạn mới.

Hành trình nhận diện những giá trị báo chí đích thực

Hành trình nhận diện những giá trị báo chí đích thực

(NB&CL) Trước khi được xướng tên tại lễ trao giải Báo chí Quốc gia, mỗi tác phẩm phải trải qua nhiều vòng tuyển chọn nghiêm ngặt, từ cơ sở đến sơ khảo, chung khảo. Đằng sau những tác phẩm được vinh danh là quá trình sàng lọc công phu, góp phần tạo nên uy tín của giải thưởng.

Nhà báo Nhật Hoa: Nội dung giáo dục vẫn có thể 'viral', nếu chạm đúng cộng đồng khán giả

Nhà báo Nhật Hoa: Nội dung giáo dục vẫn có thể 'viral', nếu chạm đúng cộng đồng khán giả

(CLO) Tại phiên thảo luận với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, diễn ra ngày 20/6 tại Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn thành phố Hải Phòng, nhà báo Nhật Hoa - Phó Trưởng ban Chuyên đề - Khoa giáo, Đài Truyền hình Việt Nam đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về sản xuất nội dung giáo dục đa nền tảng.

Cỡ chữ bài viết: