Cụ thể, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quyết định số 3097/QĐ-BKHCN nhằm công bố danh mục thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực an toàn bức xạ và hạt nhân thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ. Động thái này được giới chuyên gia đánh giá là hết sức cần thiết đối với một lĩnh vực mang tính đặc thù cao và đòi hỏi các tiêu chuẩn an toàn khắt khe nhất.
Thay vì quy định chung chung, cơ quan quản lý đã cụ thể hóa và chia nhỏ lộ trình giám sát thành 12 thủ tục riêng biệt, bám sát từng giai đoạn phát triển của hai nhóm cơ sở hạt nhân trọng yếu.
Đối với nhóm các dự án nhà máy điện hạt nhân, cơ quan quản lý nhà nước sẽ kiểm soát nghiêm ngặt thông qua sáu bước thủ tục mang tính bắt buộc. Trước tiên, các đơn vị triển khai phải thực hiện thủ tục xin phê duyệt địa điểm xây dựng nhà máy, tiếp đó là bước xin cấp giấy phép xây dựng cơ sở hạ tầng. Khi bước vào giai đoạn thử nghiệm, dự án bắt buộc phải đệ trình để được phê duyệt chương trình vận hành thử, sau đó mới tiến tới việc xin cấp giấy phép vận hành thử tổ máy.
Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn trong quá trình thử nghiệm, nhà máy mới được cấp giấy phép vận hành chính thức. Đặc biệt, để đảm bảo an toàn môi trường và cộng đồng khi nhà máy hết niên hạn, khâu đóng cửa cũng được quản lý chặt chẽ thông qua thủ tục cấp giấy phép chấm dứt hoạt động nhà máy điện hạt nhân.
Song song với đó, sáu thủ tục hành chính còn lại được thiết kế chuyên biệt để áp dụng cho đối tượng là các lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu. Tương tự như nhà máy điện, quy trình quản lý lò phản ứng nghiên cứu cũng trải dài qua sáu giai đoạn tương ứng.
Các tổ chức liên quan phải lần lượt thực hiện các thủ tục xin phê duyệt địa điểm và cấp giấy phép xây dựng lò phản ứng. Tiếp nối là các quy trình khắt khe để được phê duyệt chương trình vận hành thử và cấp phép vận hành thử nghiệm. Cuối cùng, dự án phải hoàn thiện thủ tục cấp giấy phép vận hành chính thức và khi kết thúc sứ mệnh nghiên cứu, cơ sở phải xin cấp giấy phép chấm dứt hoạt động. Sự phân định rạch ròi này giúp ngăn chặn mọi rủi ro tiềm ẩn ở từng khâu nhỏ nhất.
Một điểm sáng đáng chú ý của bộ thủ tục mới này là tính đồng bộ cao trong thực thi pháp luật, khắc phục được tình trạng chờ đợi văn bản hướng dẫn. Cụ thể, Quyết định số 3097/QĐ-BKHCN được quy định sẽ chính thức có hiệu lực thi hành đồng thời với thời điểm có hiệu lực của ba văn bản quy phạm pháp luật nền tảng khác. Đó là Nghị định số 316/2025/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 10/12/2025, cùng với hai thông tư của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ bao gồm Thông tư số 60/2025/TT-BKHCN (ký ngày 31/12/2025) và Thông tư số 07/2026/TT-BKHCN (ký ngày 31/3/2026).
Việc quy định 12 thủ tục hành chính dưới dạng một lộ trình xuyên suốt không chỉ tạo điều kiện thuận lợi, rõ ràng cho các nhà đầu tư và cơ quan triển khai dự án, mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ về năng lực quản lý nhà nước của Việt Nam.
Đây sẽ là bộ cẩm nang pháp lý thiết yếu, đảm bảo mọi hoạt động nghiên cứu, xây dựng và ứng dụng năng lượng nguyên tử trong tương lai đều được đặt dưới lăng kính giám sát toàn diện, hướng tới mục tiêu phát triển hòa bình, an toàn và bền vững.
