Công trình nghiên cứu lịch sử của GS Phan Huy Lê nhận giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V

Công trình “Lịch sử và văn hóa Việt Nam – Tiếp cận bộ phận” của GS. Phan Huy Lê là trường hợp duy nhất thuộc lĩnh vực sử học được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh lần V.

(CLO) Công trình “Lịch sử và văn hóa Việt Nam – Tiếp cận bộ phận” của GS. Phan Huy Lê là trường hợp duy nhất thuộc lĩnh vực sử học được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh lần V.

Công trình "Lịch sử và văn hóa Việt Nam – Tiếp cận bộ phận" gồm 9 chương, tập hợp nhiều bài báo, nhiều công trình nghiên cứu  của GS Phan Huy Lê trong thời gian 10 năm kể từ 1998 (cả trong nước và ngoài nước).

GS Phan Huy Lê.
GS Phan Huy Lê.

Điểm đặc biệt nhất ở công trình này là cách tiếp cận đa tuyến và toàn diện, mở rộng cả về không gian và thời gian trong lịch sử Việt Nam. Chẳng hạn, trước đó, những công trình nghiên cứu khác thường nhìn nhận lịch sử văn hóa Việt Nam theo góc độ phát triển về lãnh thổ của người Việt đơn thuần. Do vậy, một phần lớn thông tin về lịch sử, văn hóa các vùng đất Nam Bộ, Nam Trung Bộ đã chưa được đề cập tới nhiều.

Ngược lại, theo cách tiếp cận của GS Phan Huy Lê,  lịch sử Việt Nam bao gồm lịch sử và văn hóa các cộng đồng cư dân sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam. Điển hình, lịch sử cổ đại Việt Nam không chỉ có lịch sử của nhà nước Văn Lang, Âu Lạc mà bao gồm nhà nước Chăm Pa và nền văn hóa Sa Huỳnh ở miền Trung, văn hóa Ốc Eo và nhà nước Phù Nam ở Nam Bộ.

Ngoài ra, công trình cũng tập trung phân tích nhiều giai đoạn có tính chất “bước ngoặt” trong lịch sử Việt Nam, chẳng hạn như giai đoạn nửa đầu thế kỷ X (thời điểm kết thúc thời kỳ Bắc thuộc để mở ra thời kỳ phong kiến độc lập đầu tiên của Việt Nam với sự đóng góp lần lượt của cha con Khúc Thừa Dụ, Dương Đình Nghệ, Ngô Quyền) hay giai đoạn cuối thế kỷ XIV tới cuối thế kỷ XIV (thời kỳ mô hình quân chủ tập quyền có nhiều thay đổi đặc biệt).

Theo GS.TS. Nguyễn Văn Kim, thành viên Hội đồng xét tặng Giải thưởng chuyên ngành cấp Nhà nước, công trình đã trình bày những nhận thức toàn diện về lịch sử của cộng đồng dân cư, dân tộc và cộng đồng quốc gia trên lãnh thổ Việt Nam ở tất cả các lĩnh vực như: kinh tế, chính trị, văn hóa,…Trong quá trình nghiên cứu, tác giả luôn đặt Lịch sử, Văn hóa Việt Nam trong bối cảnh Lịch sử khu vực và thế giới. Đặc biệt, công trình là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho việc biên soạn giáo trình, sách giáo khoa và biên soạn bộ Lịch sử Việt Nam 25 tập đang tiến hành hiện nay.

Đồng thời, lần đầu tiên có một công trình tổng kết khá toàn diện về Lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập, chủ quyền của dân tộc Việt Nam, ý thức về việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, thống nhất đất nước và chủ quyền của Việt Nam ở quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Điều này góp phần nhận diện một cách sâu sắc về Lịch sử, Văn hóa Thủ đô Thăng Long – Hà Nội từ thời Long Biên, Đại La, thời Lý – Trần đến thời Nguyễn.

Nhận định về ý nghĩa công trình, GS.TS. Nguyễn Chí Bền, thành viên Hội đồng xét tặng giải thưởng chuyên ngành cấp Nhà nước - Ủy viên phản biện cho rằng, ngoài nguồn giá trị cao trong công tác nghiên cứu khoa học, công trình còn góp phần bồi dưỡng chủ nghĩa yêu nước, khối đại đoàn kết dân tộc, cung cấp những luận cứ khoa học cho việc bảo vệ chủ quyền dân tộc, tính thống nhất và đa dạng của văn hóa Việt Nam.

Đây cũng là công trình đặc biệt xuất sắc về nguồn tư liệu, xử lý tư liệu, phương pháp nghiên cứu, nội dung nghiên cứu đạt chuẩn mực quốc tế và được giới nghiên cứu quốc tế thừa nhận, đánh giá cao.

Công trình của GS Phan Huy Lê.
Công trình "Lịch sử và văn hóa Việt Nam – Tiếp cận bộ phận" của GS Phan Huy Lê.

Ngoài "Lịch sử và văn hóa Việt Nam – Tiếp cận bộ phận", lĩnh vực khoa học – công nghệ còn có 8 công trình khác được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh đợt V. Ngoài ra, 7 công trình khác thuộc lĩnh vực này được nhận giải thưởng nhà nước, trong đó có công trình sử học Lịch sử tư tưởng Việt Nam của nhóm tác giả GS Nguyễn Tài Thư, Hà Văn Tấn, Phan Đại Doãn… Lễ trao giải sẽ diễn ra vào tối 15/1.

P.V

Xem thêm

Nhà hát Kịch Hà Nội cho ra mắt sản phẩm công nghiệp văn hóa 'Thời khắc'

Nhà hát Kịch Hà Nội cho ra mắt sản phẩm công nghiệp văn hóa 'Thời khắc'

(CLO) Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, tối 8/10, tại Rạp Công Nhân, Nhà hát Kịch Hà Nội cho ra mắt “Thời khắc” - sản phẩm công nghiệp văn hóa kết hợp lịch sử, di sản, nghệ thuật sân khấu và công nghệ. Sự kiện cũng đánh dấu thời điểm Rạp Công Nhân sáng đèn trở lại sau quá trình tu sửa, nâng cấp cơ sở vật chất.

Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát: ‘Hãy để người dân được sống cùng văn hóa, thay vì chỉ đến xem’

Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát: ‘Hãy để người dân được sống cùng văn hóa, thay vì chỉ đến xem’

(CLO) Theo nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát, muốn văn hóa hiện diện thường xuyên trong đời sống, trước hết cần thay đổi tư duy “chỉ tổ chức sự kiện”. Văn hóa không thể chỉ xuất hiện trong một vài lễ hội, mà cần được tạo dựng và duy trì bằng những hoạt động gần gũi, thiết thực mỗi ngày.

Đưa di sản văn hóa vào nền kinh tế sáng tạo bằng AI

Đưa di sản văn hóa vào nền kinh tế sáng tạo bằng AI

(CLO) Diễn đàn “Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo - Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia” mở ra những góc nhìn mới về việc ứng dụng công nghệ để bảo tồn, phát huy và thương mại hóa các giá trị văn hóa Việt Nam.

Dấu ấn 50 năm Việt Nam kiến tạo tương lai di sản

Dấu ấn 50 năm Việt Nam kiến tạo tương lai di sản

(NB&CL) Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực được tổ chức từ ngày 27/9 đến ngày 1/10/2026 tại Hà Nội và Ninh Bình không chỉ mở ra những cách nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh đương đại, mà còn cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong vị thế của Việt Nam: Từ quốc gia tiếp nhận tri thức bảo tồn đến chủ động đóng góp, khởi xướng và tham gia định hình các định hướng, chính sách di sản ở khu vực và trên thế giới.

Từ Quốc Tử Giám Thăng Long đến truyền thống hiếu học xứ Nghệ

Từ Quốc Tử Giám Thăng Long đến truyền thống hiếu học xứ Nghệ

(CLO) Mới đây, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phối hợp với Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh tổ chức trưng bày chuyên đề “Quốc Tử Giám Thăng Long với truyền thống hiếu học tỉnh Nghệ An”, nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026).

Triển lãm ảnh kể chuyện Thủ đô sau chính quyền địa phương hai cấp

Triển lãm ảnh kể chuyện Thủ đô sau chính quyền địa phương hai cấp

(CLO) Sáng 7/10, tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, triển lãm ảnh "Hà Nội trong tôi" lần thứ 21 năm 2026 chính thức khai mạc, giới thiệu gần 80 tác phẩm phản ánh những chuyển động của Thủ đô sau hơn một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Cỡ chữ bài viết: