Cột đá bí ẩn nhất Việt Nam

(CLO) Cột đá chùa Dạm (xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh) là một tuyệt tác không chỉ của thời Lý mà trong cả lịch sử nền mỹ thuật Việt. Suốt nhiều năm qua, vấn đề giải mã ý nghĩa biểu tượng cột đá này đã diễn ra rất sôi nổi.

Nằm trên cấp nền thứ hai bên trái của chùa Dạm, được xây dựng vào thế kỷ thứ 11, cột đá này được coi là hiện vật điêu khắc hoành tráng, hoàn mỹ nhất của nhà Lý còn tồn tại đến nay.

Cột có chiều cao hơn 5m (chưa tính phần chìm dưới lòng đất), nặng trên 40 tấn, gồm hai phần: phần cột và phần bệ đá.

Phần bệ đá gồm hai cấp cao 0,80m, đường kính chân bệ khoảng 4,5 m, được chạm hoa văn sóng nước thời Lý. Phần cột được chia thành 3 phần. Phần dưới là khối hộp vuông 1,35m x 1,60m có những vết đục nhám thô phác. Trụ tròn phía trên có đường kính 1,35m.

Phần trụ tròn là nơi tập trung tinh hoa mỹ thuật của cột đá, được chạm nổi đôi rồng theo đồ án “lưỡng long hiến châu”. Đây chính là điểm nhấn của phần thân cột đá, và cũng là nét đặc trưng mỹ thuật thời Lý.

Đầu rồng nhô cao chầu nhau, miệng ngậm ngọc, được chạm khắc với những hoa văn vô cùng tinh xảo. Chân trước cặp rồng chụm lại dâng một viên ngọc cùng cỡ với viên ngọc ngậm ở miệng.

Toàn thân rồng có vẩy khép, uốn lượn nhịp nhàng, mềm mại. Chân rồng có 5 móng, cong và nhọn sắc như móng chim.

Đôi rồng ngoắc đuôi vào nhau, uốn quanh thân cột.

Ở những khe trống, người thợ xưa còn dùng những chi tiết hoa văn cúc dây để “trám” vào những chỗ trống cho thêm phần hài hòa, sinh động.

Phần trên cùng trụ tròn có những lỗ mộng, có thể là kết cấu đảm bảo cho vấn đề chịu lực của hệ thống dầm cho hệ thống công trình phía trên đỉnh cột mà nay đã mất đi.

Suốt nhiều năm qua, vấn đề giải mã ý nghĩa biểu tượng cột đá này đã diễn ra sôi nổi. Trong số các ý kiến đưa ra thì có hai giả thuyết chủ yếu.

Thứ nhất, cột đá chùa Dạm là một chiếc linga (dương vật) mang tinh thần của tín ngưỡng phồn thực của người Việt trong sự giao thoa với văn hóa Chămpa - Ấn Độ. Thứ hai, cột đá chùa Dạm là một phế tích còn lại của kiến trúc Liên hoa đài của chùa Dạm thuở ban đầu.

Dù ý nghĩa thực sự của cột đá chùa Dạm chưa được làm sáng tỏ, vẫn phải khẳng định đây là một tuyệt tác không chỉ của thời Lý mà trong cả lịch sử nền mỹ thuật Việt.

Việc nghiên cứu cột đá chùa Dạm dưới góc độ mỹ thuật sẽ cho ta hiểu được sâu sắc nghệ thuật Phật giáo thời Lý trong tiến trình lịch sử mỹ thuật Phật giáo Việt Nam.

Với những giá trị lịch sử và mỹ thuật hiếm có, vào tháng 12/2017, cột đá chùa Dạm đã được công nhận là Bảo vật quốc gia của Việt Nam.


N.N (Ảnh: kienthuc.net.vn)

Xem thêm

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: 'Văn hóa cần hiện diện mỗi ngày, không chỉ trong một ngày hội'

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: 'Văn hóa cần hiện diện mỗi ngày, không chỉ trong một ngày hội'

(CLO) Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 cần được nhìn nhận như một “cú hích” để hình thành thói quen, nhu cầu và trách nhiệm văn hóa trong đời sống, thay vì chỉ là một sự kiện diễn ra trong một ngày. Muốn vậy, văn hóa phải hiện diện thường xuyên trong cộng đồng, nhà trường, không gian công cộng và cả môi trường số.

Từ trừu tượng đến hiện thực trong ‘Sắc Tâm 2026’

Từ trừu tượng đến hiện thực trong ‘Sắc Tâm 2026’

(CLO) Triển lãm “Sắc Tâm 2026” lần thứ 2 mang đến những cách tiếp cận đa dạng với sơn mài, từ trừu tượng đến hiện thực, từ tinh tế đến mạnh mẽ. Qua ngôn ngữ nghệ thuật riêng, các họa sĩ mở ra những đối thoại về con người, thiên nhiên, thời gian và đời sống đương đại.

Phạm Bình Chương và hành trình lưu giữ ký ức Hà Nội

Phạm Bình Chương và hành trình lưu giữ ký ức Hà Nội

(CLO) Họa sĩ Phạm Bình Chương vừa có buổi giao lưu với công chúng tại Art Talk “Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương”, do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức trong khuôn khổ chuỗi chương trình “Những nẻo đường nghệ thuật”, hướng tới kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô 10/10/1954 – 10/10/2026). 

Sắc màu văn hóa 18 quốc gia hội tụ bên hồ Hoàn Kiếm

Sắc màu văn hóa 18 quốc gia hội tụ bên hồ Hoàn Kiếm

(CLO) Hơn 1.000 nghệ sĩ, nghệ nhân, người mẫu và đại diện cộng đồng quốc tế đã tham gia Lễ hội đường phố “Sắc màu năm châu”, đưa những điệu múa, âm nhạc và trang phục truyền thống của 18 quốc gia đến không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm.

Hà Nội phát động hưởng ứng 'Ngày Văn hóa Việt Nam' năm 2026

Hà Nội phát động hưởng ứng 'Ngày Văn hóa Việt Nam' năm 2026

(CLO) Sáng 3/10, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương, Hà Nội), UBND thành phố Hà Nội tổ chức Lễ phát động hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” tại Hà Nội năm 2026 với thông điệp “Thăng Long Hà Nội, ngàn năm văn hiến - Muôn sắc Việt Nam”.

Thể lệ cuộc thi Nữ hoàng Trang sức Việt Nam năm 2026

Thể lệ cuộc thi Nữ hoàng Trang sức Việt Nam năm 2026

Cuộc thi "Nữ hoàng Trang sức Việt Nam" thuộc bản quyền của Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam (VGJA) nhằm tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ và trí tuệ, bàn tay tài hoa của nghệ nhân kim hoàn Việt Nam. 

Giải thưởng Bùi Xuân Phái lần thứ 19: Tôn vinh những tình yêu với Hà Nội

Giải thưởng Bùi Xuân Phái lần thứ 19: Tôn vinh những tình yêu với Hà Nội

(CLO) Trong dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, chiều 2/10, tại Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Lễ trao Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026 đã diễn ra, tôn vinh những cá nhân, tác phẩm, ý tưởng và việc làm có giá trị, thể hiện tình yêu sâu sắc với Thủ đô.

Hội Sách Hà Nội lần thứ XI khai mạc tối nay 2/10

Hội Sách Hà Nội lần thứ XI khai mạc tối nay 2/10

(CLO) Hội Sách Hà Nội lần thứ XI năm 2026 với chủ đề “Sách mở tri thức - Công nghệ dẫn tương lai” chính thức khai mạc vào tối 2/10 tại sân khấu số 2 Lê Thái Tổ. Sự kiện sẽ diễn ra xuyên suốt đến ngày 4/10 tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm.

Bạn bè quốc tế hòa mình vào không gian văn hóa 54 dân tộc Việt Nam

Bạn bè quốc tế hòa mình vào không gian văn hóa 54 dân tộc Việt Nam

(CLO) Đoàn đại biểu Lễ hội Văn hóa thế giới đã có hành trình trải nghiệm sâu sắc tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam; qua đó trực tiếp khám phá các di sản văn hóa, phong tục và nghệ thuật trình diễn độc đáo của đồng bào Mường, Tà Ôi và Tây Nguyên.

Cỡ chữ bài viết: