Cột đá bí ẩn nhất Việt Nam

(CLO) Cột đá chùa Dạm (xã Nam Sơn, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh) là một tuyệt tác không chỉ của thời Lý mà trong cả lịch sử nền mỹ thuật Việt. Suốt nhiều năm qua, vấn đề giải mã ý nghĩa biểu tượng cột đá này đã diễn ra rất sôi nổi.

Nằm trên cấp nền thứ hai bên trái của chùa Dạm, được xây dựng vào thế kỷ thứ 11, cột đá này được coi là hiện vật điêu khắc hoành tráng, hoàn mỹ nhất của nhà Lý còn tồn tại đến nay.

Cột có chiều cao hơn 5m (chưa tính phần chìm dưới lòng đất), nặng trên 40 tấn, gồm hai phần: phần cột và phần bệ đá.

Phần bệ đá gồm hai cấp cao 0,80m, đường kính chân bệ khoảng 4,5 m, được chạm hoa văn sóng nước thời Lý. Phần cột được chia thành 3 phần. Phần dưới là khối hộp vuông 1,35m x 1,60m có những vết đục nhám thô phác. Trụ tròn phía trên có đường kính 1,35m.

Phần trụ tròn là nơi tập trung tinh hoa mỹ thuật của cột đá, được chạm nổi đôi rồng theo đồ án “lưỡng long hiến châu”. Đây chính là điểm nhấn của phần thân cột đá, và cũng là nét đặc trưng mỹ thuật thời Lý.

Đầu rồng nhô cao chầu nhau, miệng ngậm ngọc, được chạm khắc với những hoa văn vô cùng tinh xảo. Chân trước cặp rồng chụm lại dâng một viên ngọc cùng cỡ với viên ngọc ngậm ở miệng.

Toàn thân rồng có vẩy khép, uốn lượn nhịp nhàng, mềm mại. Chân rồng có 5 móng, cong và nhọn sắc như móng chim.

Đôi rồng ngoắc đuôi vào nhau, uốn quanh thân cột.

Ở những khe trống, người thợ xưa còn dùng những chi tiết hoa văn cúc dây để “trám” vào những chỗ trống cho thêm phần hài hòa, sinh động.

Phần trên cùng trụ tròn có những lỗ mộng, có thể là kết cấu đảm bảo cho vấn đề chịu lực của hệ thống dầm cho hệ thống công trình phía trên đỉnh cột mà nay đã mất đi.

Suốt nhiều năm qua, vấn đề giải mã ý nghĩa biểu tượng cột đá này đã diễn ra sôi nổi. Trong số các ý kiến đưa ra thì có hai giả thuyết chủ yếu.

Thứ nhất, cột đá chùa Dạm là một chiếc linga (dương vật) mang tinh thần của tín ngưỡng phồn thực của người Việt trong sự giao thoa với văn hóa Chămpa - Ấn Độ. Thứ hai, cột đá chùa Dạm là một phế tích còn lại của kiến trúc Liên hoa đài của chùa Dạm thuở ban đầu.

Dù ý nghĩa thực sự của cột đá chùa Dạm chưa được làm sáng tỏ, vẫn phải khẳng định đây là một tuyệt tác không chỉ của thời Lý mà trong cả lịch sử nền mỹ thuật Việt.

Việc nghiên cứu cột đá chùa Dạm dưới góc độ mỹ thuật sẽ cho ta hiểu được sâu sắc nghệ thuật Phật giáo thời Lý trong tiến trình lịch sử mỹ thuật Phật giáo Việt Nam.

Với những giá trị lịch sử và mỹ thuật hiếm có, vào tháng 12/2017, cột đá chùa Dạm đã được công nhận là Bảo vật quốc gia của Việt Nam.


N.N (Ảnh: kienthuc.net.vn)

Xem thêm

'Tử chiến trên không' giành hai giải thưởng tại DANAFF IV

'Tử chiến trên không' giành hai giải thưởng tại DANAFF IV

(CLO) Liên hoan Phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV) đã khép lại với việc vinh danh những tác phẩm, nghệ sĩ xuất sắc của điện ảnh Việt Nam và châu Á. Trong đó, "Tử chiến trên không" được vinh danh 2 giải thưởng ở hạng mục Phim Việt Nam dự thi.

Hưng Yên: Trang nghiêm Đại lễ cầu siêu và tri ân các anh hùng liệt sĩ

Hưng Yên: Trang nghiêm Đại lễ cầu siêu và tri ân các anh hùng liệt sĩ

(CLO) Sáng ngày 4/7, tại chùa Chuông thuộc phường Hiến Nam, thành phố Hưng Yên, Ban Thường trực Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Hưng Yên đã trang trọng tổ chức Đại lễ cầu quốc thái dân an và cầu siêu, tưởng niệm, tri ân các anh hùng liệt sĩ năm 2026. Đây là một hoạt động văn hóa tâm linh ý nghĩa, hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).

Đà Nẵng lần đầu tổ chức Lễ hội Hương quế Trà Leng

Đà Nẵng lần đầu tổ chức Lễ hội Hương quế Trà Leng

(CLO) Lễ hội Hương quế Trà Leng hướng tới mục tiêu gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Ca Dong, Mơ Nông, Xơ Đăng gắn với cây quế; hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm và không gian sinh hoạt cộng đồng.

'Dòng chảy sáng tạo' kết nối di sản truyền thống với đời sống đương đại

'Dòng chảy sáng tạo' kết nối di sản truyền thống với đời sống đương đại

(CLO) Hàng trăm đồ án, tác phẩm của sinh viên Khoa Nghệ thuật và Thiết kế, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) đã được giới thiệu tới công chúng trong triển lãm "Dòng chảy sáng tạo" tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Hà Nội (22 Hàng Buồm) và Trung tâm Giao lưu văn hóa Phố cổ Hà Nội (50 Đào Duy Từ). Không chỉ trưng bày những thành quả học tập, triển lãm còn phản ánh tư duy sáng tạo, tinh thần đổi mới và sự kết nối giữa nghệ thuật với đời sống đương đại.

Khán giả Việt có cơ hội thưởng thức giọng ca của diva Diana Damrau

Khán giả Việt có cơ hội thưởng thức giọng ca của diva Diana Damrau

(CLO) Nhân kỷ niệm 3 năm khánh thành Nhà hát Hồ Gươm (9/7/2023 - 9/7/2026), chương trình hòa nhạc đặc biệt "The Symphony of Time" sẽ quy tụ nhiều nghệ sĩ opera hàng đầu thế giới, trong đó có diva Diana Damrau, mang đến cơ hội hiếm có để khán giả Việt Nam thưởng thức giọng ca đỉnh cao.

Kể chuyện di sản áo dài Huế bên dòng Hương Giang

Kể chuyện di sản áo dài Huế bên dòng Hương Giang

(CLO) Tuần lễ Áo dài Huế 2026 là sự kiện văn hóa - du lịch thường niên, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị áo dài Việt Nam, khẳng định vai trò tiên phong của Huế trong xây dựng và lan tỏa thương hiệu “Huế - Kinh đô Áo dài”.

Tái định vị ngành xuất bản thành lĩnh vực kinh tế - công nghệ

Tái định vị ngành xuất bản thành lĩnh vực kinh tế - công nghệ

(CLO) Hoạt động xuất bản đang được định hướng phát triển thành lĩnh vực kinh tế - công nghệ và là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa. Đây được xem là bước chuyển đáng chú ý trong tư duy phát triển ngành xuất bản, nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng nền tảng tri thức quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Cỡ chữ bài viết: