Bảo đảm tự nguyện, tránh nguy cơ gây áp lực hiến mô, tạng
Sáng 21/10, trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban nhận thấy đây là dự án luật quan trọng, mang ý nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc, liên quan trực tiếp đến quyền con người, với nhiều nội dung phức tạp, nhạy cảm. Vì vậy, Ủy ban đề nghị Chính phủ đặc biệt quan tâm công tác truyền thông chính sách nhằm tăng cường sự đồng thuận, ủng hộ của nhân dân.
Ủy ban đánh giá Chính phủ đã tiếp thu, giải trình hầu hết ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và ý kiến thẩm tra sơ bộ; dự thảo cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục đánh giá tác động đối với những nội dung mới, rà soát tính thống nhất với hệ thống pháp luật và các dự án luật trình Quốc hội tại kỳ họp thứ hai, trong đó có Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi, Luật Chăn nuôi; đồng thời bổ sung đánh giá thủ tục hành chính tại khoản 4 và khoản 5 Điều 19 của dự thảo.
Đối với quy định cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác, Ủy ban ghi nhận đây là chính sách mới so với luật hiện hành, có thể tạo thêm cơ hội cứu chữa người bệnh, nhất là bệnh nhi cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp. Chính sách cũng thể hiện sự tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình.
Tuy nhiên, do người chưa thành niên là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt, Ủy ban đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ các hệ lụy về tâm lý, đạo đức xã hội và nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để gây áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể.
Trên cơ sở đó, cần nghiên cứu các quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm ý nghĩa nhân văn của chính sách; cân nhắc thận trọng phạm vi thành viên gia đình được nhận hiến, đồng thời làm rõ căn cứ bổ sung một số trường hợp được quy định tại dự thảo so với hồ sơ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Với quy định về người là thành viên gia đình, Ủy ban cũng đề nghị rà soát kỹ phạm vi xác định thành viên gia đình trong các trường hợp hiến, nhận hoặc đồng ý cho hiến, nhằm vừa bảo đảm ý nghĩa nhân đạo, vừa phòng ngừa việc lợi dụng chính sách, vi phạm pháp luật. Đặc biệt, cần có cơ chế chặt chẽ bảo đảm ý chí tự nguyện của người hiến trong phạm vi gia đình, nhất là người dưới 18 tuổi.
Kiểm soát hoạt động thương mại, bảo đảm minh bạch trong ghép tạng
Về các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại, Ủy ban cơ bản tán thành đề xuất của Chính phủ nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý đối với huyết tương, tế bào và sản phẩm từ tế bào, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ trong y học.
Dù vậy, Ủy ban đề nghị tiếp tục tham khảo, chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đánh giá kỹ cơ chế và năng lực quản lý, kiểm soát; phân loại rõ từng nhóm đối tượng để quy định phù hợp với tính chất, mức độ thương mại hóa. Đặc biệt, cần xem xét thận trọng đối với máu và các sản phẩm có nguồn gốc từ hiến tặng nhân đạo, tự nguyện, đồng thời nghiên cứu cơ chế kiểm soát giá, nhất là đối với huyết tương.
Đối với việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người, Ủy ban cơ bản tán thành các điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên, quy định bổ sung về lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn, nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình và nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất trên toàn quốc.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết làm căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn. Các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép cũng cần được rà soát để bảo đảm rõ ràng, hợp lý.
Trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, cần đặc biệt lưu ý cách tính điểm xác định thứ tự ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán nhằm bảo đảm việc điều phối minh bạch, khách quan. Đối với cơ quan điều phối quốc gia về ghép mô, bộ phận cơ thể người, Ủy ban đề nghị nghiên cứu quy định bao quát trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế trong công tác điều phối.
Ngoài ra, về phạm vi điều chỉnh, Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng sang máu, tế bào và các sản phẩm từ mô, tế bào; đồng thời đề nghị cân nhắc kỹ quy định loại trừ hoạt động kinh doanh sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo Luật Dược, tránh chồng chéo hoặc phát sinh khoảng trống pháp lý.
