Để cuộc gọi tìm đường về nhà
Cuộc sống đi làm xa nhà, có những lúc ốm đau, anh Thò Mí Nô muốn gọi điện về nhà để bố mẹ đỡ lo. Nhưng ở đầu dây bên kia chỉ là tiếng thông báo “thuê bao”. Ngày Thò Mí Nô rời thôn Thào Chừ Lủng, xã Mèo Vạc (Tuyên Quang) xuống phố đi tìm công việc, quê anh vẫn chưa có sóng. “Là người con đi làm xa xứ, rất nhớ gia đình nhưng lúc cầm điện thoại lên gọi về thì không gọi được. Muốn tâm sự hay hỏi chuyện gia đình đều rất khó khăn,” anh Nô chia sẻ.
Rời khỏi bản, chàng trai 20 tuổi lần đầu nhận rõ khoảng cách giữa quê nhà và cuộc sống bên ngoài. Sóng điện thoại và Internet xuất hiện ở mọi nơi như điều hiển nhiên, trong khi tại Thào Chừ Lủng, ngay cả một cuộc gọi vẫn được xem như một điều “xa xỉ”. Sự đối lập ấy khiến anh cảm nhận rõ quê mình vẫn đang chậm và “chưa bắt kịp” với xã hội.
Bản thân anh đã bước ra khỏi vùng lõm, nhưng bố mẹ và gia đình ở đầu dây bên kia thì chưa. Thào Chừ Lủng là một trong 1.856 điểm lõm sóng thuộc Chương trình xóa lõm sóng 2026 mà Viettel triển khai theo chỉ đạo của Chính phủ và nhiệm vụ được Bộ Quốc phòng giao. Theo kế hoạch, Viettel xây dựng 1.337 trạm phát sóng tại 23 tỉnh, thành phố, phủ sóng cho 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư từ 50 người trở lên chưa có sóng di động ổn định. Toàn bộ kế hoạch này dự kiến hoàn thành trong năm 2026.
Để đưa được sóng vào những nơi như Thào Chừ Lủng, khoảng cách địa lý không chỉ là rào cản duy nhất. Tính tới đầu năm 2026, toàn tỉnh Tuyên Quang vận hành 3.107 vị trí trạm phát sóng, những vùng lõm còn lại phần lớn nằm sâu trong địa hình núi cao với đặc thù chia cắt.
Theo anh Vũ Thế Linh, nhân viên Phòng Hạ tầng Viettel Tuyên Quang, những vùng lõm còn lại thường là những điểm khó triển khai nhất. Địa hình núi cao, chia cắt khiến việc tìm được một vị trí vừa bảo đảm vùng phủ, vừa đáp ứng mặt bằng, truyền dẫn và khả năng vận chuyển thiết bị trở thành bài toán phải giải quyết song song.
Nhưng lần trở về gần đây của anh đã khác.
Tới đầu tháng 9, trạm phát sóng Viettel tại thôn Thào Chừ Lủng chính thức hoàn thiện. Song song với việc đưa hạ tầng vào hoạt động, các cán bộ Viettel địa phương đến từng hộ gia đình để hỗ trợ kết nối mạng, làm quen với các thao tác cơ bản trên điện thoại. Ngoài chức năng nghe gọi cơ bản, giờ đây người dân có thể truy cập Internet, cập nhật tin tức và giải trí.
“Từ lúc trở về thấy có sóng, bản thân mình rất mừng. Từ đây mình đi xa nhà không cần phải lo về vấn đề gọi điện về gia đình, không cần lo cái liên lạc qua lại với nhau nữa”.
Một trạm phát sóng có thể chưa khiến một bản làng thay đổi ngay lập tức, nhưng sẽ mở ra những kết nối trước đây còn nằm ngoài tầm với. Với anh Nô, thay đổi với anh chính là có thể kết nối với gia đình qua màn hình điện thoại.
Cuộc “săn sóng” dài 1 km
Hành trình vượt núi xóa lõm sóng đã đưa cuộc gọi của anh Nô về nhà. Cách đó vài trăm km, tại xóm Khên Lền, Cao Bằng, Viettel cũng đang bắt đầu hành trình tương tự. Một cuộc gọi của ông Tạ Luồng Và (60 tuổi) cho con không bắt đầu bằng thao tác bấm số, mà bằng quãng đường hơn 1 km để đi “tìm sóng”.
Mỗi khi gia đình có việc cần báo cho những người con đi làm xa, ông Và phải vội vã cầm điện thoại đi bộ xuống vùng xuôi hơn để tìm tín hiệu sóng. Những hôm trời mưa, đường đất lầy lội, quãng đường ấy trở nên dài hơn rất nhiều.
Nhưng tìm được sóng mới chỉ giúp ông Và có thể gọi đi, còn khi những người con ở xa chủ động gọi về, điện thoại trong nhà lại không thể nhận được cuộc gọi. “Nhà nhiều khi có việc quan trọng muốn thông báo cho các con phải dò chỗ nào có sóng mới gọi được. Mình gọi đi nhưng con gọi về ngồi ở nhà không nghe nổi”, ông Và kể lại.
Ông Và không biết chữ, dùng điện thoại cũng chỉ biết nhấn số gọi cho con. Những thao tác khác như nhắn tin, ông thường phải nhờ đứa cháu nhỏ đang sống cùng ông bà hỗ trợ. Bố mẹ đi làm xa, đứa trẻ ở lại bản – khoảng trống kết nối vì thế không chỉ hiện diện giữa ông Và và các con, mà còn đứa cháu với bố mẹ của mình.
Từ tháng 7/2026, Viettel Cao Bằng đã bắt đầu khảo sát, lựa chọn vị trí giải phóng mặt bằng và đào hố móng để dựng cột. Thời gian dự kiến còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết, tuy nhiên các kỹ sư Viettel dự kiến trạm sẽ hoàn thiện và phát sóng trong tháng 10.
Nhưng dựng được trạm sóng chỉ mới là bước đầu, để duy trì trạm hoạt động mới là bài toán thách thức. Khên Lền là một trong những khu vực khó khăn chưa có điện lưới ổn định. Để duy trì dịch vụ 24/24, trạm phải dựa vào máy phát điện kết hợp với ắc quy dự phòng. Theo ước tính, cứ khoảng 3-4 ngày, đội kỹ thuật sẽ phải tiếp hơn 200 lít nhiên liệu. Đối với địa hình núi cao tại Cao Bằng, đặc biệt những lúc mưa, đường đất sạt lở, cán bộ phải chia dầu vào từng can, vận chuyển từng chặng bằng xe máy.
Với số hộ dân ít ỏi của một xóm vùng cao, và nguồn lực dựng trạm, kéo truyền dẫn hay chở dầu chạy máy phát, Viettel xác định xóa lõm sóng là nhiệm vụ phục vụ người dân. Kết quả được đo bằng số gia đình có thể gọi cho người thân, số lớp học, trạm y tế được kết nối.
Những khó khăn ở Thào Chừ Lủng hay Khên Lền cho thấy xóa các vùng lõm cuối cùng không chỉ là bài toán riêng của doanh nghiệp viễn thông. Bên cạnh kỹ thuật là những vấn đề về mặt bằng, điện và thủ tục triển khai. Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhằm tạo điều kiện để Viettel hoàn thành nhiệm vụ phủ sóng trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã đề nghị UBND các tỉnh, thành phố còn điểm lõm sóng chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền cơ sở phối hợp tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình triển khai.
Những trạm phát sóng như tại Thào Chừ Lủng hay Khên Lền cũng góp phần thực hiện mục tiêu của Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 777/QĐ-TTg. Chương trình đặt mục tiêu phấn đấu 100% thôn đặc biệt khó khăn đã có điện ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi, bãi ngang, ven biển và hải đảo được cung cấp dịch vụ di động và Internet băng rộng. Trong Chương trình xóa lõm sóng 2026, Viettel triển khai tại nhiều khu vực có điều kiện tiếp cận khó khăn, trong đó có những điểm chưa có điện lưới như Khên Lền, nơi trạm phải vận hành bằng máy phát.
Từ những khu vực còn hạn chế về kết nối, Viettel từng bước bổ sung hạ tầng, góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền. Mỗi trạm phát sóng được đưa vào vận hành là thêm một điểm kết nối để người dân có thể tiếp cận các dịch vụ viễn thông và Internet thuận tiện hơn.
Để những người cha, người mẹ không còn phải đi tìm vị trí có sóng để gọi cho con, và những cuộc gọi của người con xa quê có thể kết nối về nhà dễ dàng hơn.
