Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương diễn ra chiều 7/10, cơ chế quản lý và điều hành giá xăng dầu tiếp tục nhận được sự quan tâm của báo chí, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến cách tính giá và điều hành thị trường theo dự thảo Nghị định mới.
Doanh nghiệp được quyết định giá bán dựa trên công thức do Nhà nước quản lý
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết: Theo dự thảo Nghị định đang được Bộ Công Thương xây dựng, doanh nghiệp sẽ được chủ động quyết định giá, tuy nhiên phải tuân thủ công thức, nguyên tắc hình thành giá và kê khai, giải trình với cơ quan quản lý.
“Doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá bán, nhưng việc tính toán giá phải dựa trên công thức do Nhà nước quy định”, bà nói.
Một trong những công cụ quản lý được thiết kế là cơ chế kê khai giá. Khi tính toán và quyết định giá bán, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá cũng như giải trình nguyên nhân khi giá thay đổi với cơ quan nhà nước.
Việc kê khai sẽ được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng. Hệ thống này được định hướng hoàn chỉnh và áp dụng trên phạm vi cả nước, qua đó tạo cơ sở để cơ quan quản lý theo dõi diễn biến giá và các yếu tố hình thành giá của doanh nghiệp.
“Phần mềm này cũng sẽ có những cảnh báo đối với các yếu tố bất thường để các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Công Thương, Bộ Công Thương giám sát thường xuyên khi doanh nghiệp quyết định giá và khi doanh nghiệp thay đổi giá bán”, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết.
Theo bà, hệ thống cảnh báo cũng sẽ giúp các Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường nhận diện những trường hợp doanh nghiệp kê khai nhưng chưa giải trình đầy đủ các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá.
Cùng với công cụ dữ liệu, dự thảo cũng đặt ra nguyên tắc đối với việc doanh nghiệp thay đổi giá. Doanh nghiệp không thể tùy ý điều chỉnh giá mà phải có căn cứ từ các yếu tố hình thành giá.
Theo lãnh đạo Cục, thay vì Nhà nước điều hành giá theo chu kỳ hàng tuần như hiện nay, doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí kinh doanh, các lô hàng mua bán thực tế và hoạt động kinh doanh của mình để xác định giá. Khi thay đổi giá, doanh nghiệp phải kê khai và có căn cứ giải trình.
“Ví dụ, một trong các yếu tố hình thành giá có sự thay đổi, như chi phí đầu vào thay đổi, lợi nhuận thay đổi hay chi phí định mức thay đổi, doanh nghiệp phải giải trình được”, bà Nguyễn Thúy Hiền nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, chi phí định mức vẫn là một trong những yếu tố do Nhà nước quy định để doanh nghiệp đưa vào công thức tính giá. Trường hợp Nhà nước sử dụng công cụ bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào cơ chế này khi quyết định giá.
Tự quyết giá xăng dầu nhưng phải bám sát thị trường
Một vấn đề được các phóng viên đặc biệt quan tâm là khi trao quyền tự quyết giá cho doanh nghiệp, liệu giá xăng dầu trong nước có bám sát diễn biến thị trường thế giới, hay có thể phát sinh tình trạng doanh nghiệp “mua cao, bán cao” hoặc “mua thấp, bán thấp”.
Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, không thể quy định cứng nhắc giá bán phải vận động theo từng lô hàng mà doanh nghiệp mua vào. Đặc thù xăng dầu là mặt hàng dạng lỏng, được lưu trữ trong hệ thống kho và có thể được tiếp tục bổ sung các lô hàng khác trong quá trình kinh doanh.
“Trong suốt thời gian nắm giữ hàng hóa, không có nghĩa giá bán phải vận động theo từng lô hàng. Cái này rất khó xác định. Cho nên việc quy định giá này cũng phải tiếp cận hướng tới một cơ chế giá có tính thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp được chủ động và chịu trách nhiệm về quyết định giá này, tuân thủ nguyên tắc minh bạch, sát với thị trường và cạnh tranh”, bà Nguyễn Thúy Hiền nói.
Theo đó, mục tiêu đặt ra không phải là buộc giá trong nước phải máy móc biến động theo từng ngày của giá thế giới, mà là bảo đảm giá bán của doanh nghiệp bám sát tín hiệu thị trường, đồng thời tạo cơ chế để cơ quan quản lý có thể phát hiện những biến động bất thường.
“Mục tiêu của chúng tôi trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp cũng phải bám sát tín hiệu của thị trường. Mục tiêu cao nhất là làm thế nào để đảm bảo nguồn cung và an ninh năng lượng”, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết.
