Năm 2026, ngành du lịch đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế, phục vụ khoảng 150 triệu lượt khách nội địa, tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 1.125 nghìn tỷ đồng. Đây là mục tiêu cao, đòi hỏi ngành không chỉ mở rộng quy mô mà còn phải đổi mới mô hình quản trị, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh.
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng, ngành du lịch không thể chỉ mở rộng số lượng sản phẩm hay thị trường mà cần đổi mới phương thức quản lý, vận hành và phục vụ du khách. Trong đó, chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực tạo đột phá, giúp nâng cao hiệu quả, chất lượng và sức cạnh tranh của điểm đến Việt Nam.
Từ quản lý bằng báo cáo đến điều hành dựa trên dữ liệu
Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh cho rằng, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là yêu cầu cấp thiết nhằm đổi mới công tác quản trị du lịch từ Trung ương đến địa phương, nâng cao hiệu quả kinh doanh và gia tăng trải nghiệm cho du khách.
Công nghệ đang làm thay đổi toàn bộ hành trình du lịch, từ tìm kiếm thông tin, lựa chọn điểm đến, đặt dịch vụ, thanh toán đến đánh giá và chia sẻ trải nghiệm. Đối với cơ quan quản lý, dữ liệu giúp theo dõi luồng khách, nhận diện xu hướng thị trường, dự báo nhu cầu và điều phối hoạt động tại điểm đến. Với doanh nghiệp, dữ liệu là cơ sở để xây dựng sản phẩm phù hợp, tối ưu chi phí và tiếp cận khách hàng chính xác hơn.
Thời gian qua, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã triển khai một số nền tảng số dùng chung, gồm hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch; hệ thống thông tin về doanh nghiệp lữ hành, hướng dẫn viên, khu và điểm du lịch; nền tảng quản trị, kinh doanh du lịch; ứng dụng Du lịch Việt Nam - Vietnam Travel tích hợp nhiều tiện ích phục vụ người dùng.
Định hướng tiếp theo là chuyển dần từ phương thức quản trị dựa trên báo cáo sang quản trị bằng dữ liệu theo thời gian thực hoặc gần thời gian thực. Trí tuệ nhân tạo có thể được sử dụng để phân tích, dự báo thị trường, hỗ trợ điều hành và quản trị điểm đến.
Mô hình kết nối dữ liệu được định hướng theo cấu trúc “1+1+34+N”. Trong đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giữ vai trò xây dựng thể chế, tiêu chuẩn, nền tảng và điều phối dữ liệu ngành; Bộ Công an phối hợp kết nối những dữ liệu liên quan theo quy định, nhất là dữ liệu về dân cư, định danh, xuất nhập cảnh và bảo đảm an toàn, an ninh.
Cùng với đó, 34 tỉnh, thành phố có trách nhiệm hình thành, cập nhật và khai thác dữ liệu du lịch trên địa bàn; các bộ, ngành, doanh nghiệp và đơn vị liên quan tham gia kết nối, làm giàu và khai thác dữ liệu.
Cách tiếp cận này hướng tới hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, hạn chế tình trạng mỗi địa phương hoặc doanh nghiệp phát triển một hệ thống riêng, thiếu khả năng kết nối và gây lãng phí nguồn lực.
Theo Cục trưởng Nguyễn Trùng Khánh, tinh thần chung là kết nối dữ liệu, dùng chung nền tảng và cùng tạo giá trị. Kết nối nhằm xóa bỏ các “ốc đảo” thông tin; dùng chung nền tảng để tránh đầu tư trùng lặp; còn việc cùng tạo giá trị giúp các bên tham gia đều có thể khai thác và hưởng lợi từ dữ liệu.
Doanh nghiệp phải làm chủ dữ liệu trước khi làm chủ AI
Với doanh nghiệp du lịch, chuyển đổi số không chỉ là đưa quy trình truyền thống lên môi trường trực tuyến hoặc đầu tư thêm phần mềm. Giá trị lớn hơn nằm ở việc tổ chức lại quy trình vận hành, xây dựng hệ thống dữ liệu và điều chỉnh mô hình kinh doanh phù hợp với thị trường số.
Trí tuệ nhân tạo đang mở ra khả năng tự động hóa nhiều công đoạn, từ tư vấn hành trình, chăm sóc khách hàng đến phân tích hành vi, dự báo nhu cầu và cá nhân hóa sản phẩm. Doanh nghiệp lữ hành có thể dựa trên dữ liệu về độ tuổi, khả năng chi tiêu, lịch sử đặt dịch vụ và sở thích của khách để đề xuất chương trình phù hợp thay vì giới thiệu cùng một sản phẩm cho tất cả thị trường.
Tại các điểm đến, dữ liệu và AI cũng có thể hỗ trợ phân tích lượng khách theo từng thời điểm, cảnh báo nguy cơ quá tải, điều tiết hoạt động, quản lý dịch vụ và tiếp nhận phản ánh. Nếu được khai thác hiệu quả, công nghệ không chỉ nâng cao trải nghiệm mà còn góp phần quản lý tài nguyên và thúc đẩy du lịch phát triển bền vững.
Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể làm chủ AI nếu chưa làm chủ dữ liệu. Nhiều doanh nghiệp du lịch, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn thiếu nguồn lực đầu tư, nhân sự công nghệ và hệ thống dữ liệu có chất lượng. Thông tin về khách hàng còn phân tán; quy trình thu thập, lưu trữ và khai thác dữ liệu chưa thống nhất; yêu cầu về an toàn, bảo mật cần được quan tâm đúng mức.
Bởi vậy, một trong những nhiệm vụ cần ưu tiên là hoàn thiện tiêu chuẩn về kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu; làm giàu cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia; kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành. Song song với đó là phát triển nền tảng dùng chung, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận công nghệ với chi phí phù hợp.
Nguồn nhân lực cũng là yếu tố quyết định. Người lao động trong ngành du lịch không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ, nhưng cần có kỹ năng khai thác dữ liệu, sử dụng AI, bảo đảm an toàn thông tin và thích ứng với quy trình vận hành mới. Nếu chỉ đầu tư nền tảng mà không thay đổi con người và cách thức quản trị, chuyển đổi số khó mang lại hiệu quả thực chất.
Ngoài ra, cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu và cộng đồng khởi nghiệp. Các giải pháp công nghệ phải xuất phát từ bài toán thực tế của điểm đến và doanh nghiệp, thay vì phát triển theo phong trào hoặc chạy theo công nghệ mới.
Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, nền tảng dùng chung được hoàn thiện, doanh nghiệp có đủ năng lực khai thác, du lịch Việt Nam sẽ có điều kiện chuyển từ ứng dụng công nghệ đơn lẻ sang tái cấu trúc toàn diện phương thức phát triển. Đây cũng là cơ sở để nâng cao năng suất, chất lượng dịch vụ và khả năng cạnh tranh của điểm đến Việt Nam trong kinh tế số.
