“Giữa đời sống đang đảo lộn vì đại dịch Covid-19, nhà báo cần cái nhìn tỉnh thức”

(NB&CL) Loạt 5 bài “ Đại dịch Covid-19 - thách thức và cơ hội” của nhà báo Nguyễn Hữu Phùng Nguyên - Báo Nhân Dân được Hội đồng Chung khảo Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XV - năm 2020 đánh giá cao. Nhà báo & Công luận đã có cuộc trò chuyện cùng anh về loạt bài này.

Bài liên quan

Giải Báo chí Quốc gia: 15 năm đãi cát tìm vàng!

“Giải Báo chí Quốc gia - Giải thưởng danh giá được chờ đợi nhất của giới báo chí cả nước”

Góp “lời vàng” cho những mùa giải mới!

Giải Báo chí Quốc gia: Để mãi là “điểm hẹn” của tinh thần sáng tạo, cống hiến

Bước phát triển mới của Giải Báo chí Quốc gia

“Phải lao tâm, khổ tứ, dũng cảm, sẵn sàng đối đầu với các thế lực thù địch”

“Tôi cho rằng lựa chọn nhân vật là một yếu tố quan trọng hàng đầu của thể loại phỏng vấn. Đặc biệt, với loạt bài này… những nhân vật mà tôi phỏng vấn phải có uy tín cao, phải thành công trong lĩnh vực của họ, tiếng nói của họ thực sự có “thẩm quyền” và được lắng nghe. Loạt bài triển khai trong đại dịch, có những thời điểm giãn cách xã hội nên tiếp cận nhân vật để phỏng vấn không dễ...”, nhà báo Nguyễn Hữu Phùng Nguyên - Báo Nhân Dân nhấn mạnh trong cuộc trò chuyện xung quanh loạt 5 bài “Đại dịch Covid-19 - thách thức và cơ hội” được Hội đồng Chung khảo Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XV - năm 2020 đánh giá cao.

Cần sự luận giải khoa học với tinh thần “trong nguy có cơ”

+ Những khó khăn, thách thức mà đất nước và người dân phải đối mặt trong thời kỳ Covid-19 đã được loạt bài thể hiện rất rõ nét. Vì sao anh lại lựa chọn chủ đề này giữa biển thông tin về Covid-19 lúc nào cũng ngập tràn trên dòng chảy thời sự của báo chí?

- Thời điểm đầu năm 2020, Việt Nam vẫn đang trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19, chúng ta bước vào “trạng thái bình thường mới”. Trong bối cảnh đó, Việt Nam là một điểm sáng về phòng chống dịch bệnh khi số ca lây nhiễm và tử vong vào loại ít nhất thế giới. Nhưng chúng ta hiểu, đó mới là “khúc dạo đầu” của đại dịch, khó khăn đang ở phía trước, trong đó làm thế nào thực hiện mục tiêu kép: Vừa chống dịch, vừa phát triển kinh tế là một nhiệm vụ rất nặng nề.

NBPhungNguyen

Trước thực tế đó, người làm báo sẽ viết gì? Đó là câu hỏi mà tôi đặt ra với nhiều trăn trở. Làm sao để “bắt mạch” được thời cuộc, làm thế nào để có những thông tin bạn đọc cần đọc, muốn đọc về một đời sống đang bị đảo lộn. Tôi cho rằng hiện thực đó không chỉ cần sự mô tả mà cần nhiều hơn sự phân tích, luận giải ở nhiều góc độ khác nhau để nhận diện rõ những thách thức và cơ hội. Khi bóng tối do đại dịch đang che phủ, không thể chỉ hoang mang lo sợ mà cần những cái nhìn tỉnh thức, cần sự luận giải khoa học với tinh thần “trong nguy có cơ”. Từ suy nghĩ đó, tôi đã có ý tưởng phỏng vấn các chính khách, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân về chủ đề: Đại dịch Covid-19 - cơ hội và thách thức.

Ý tưởng này được lãnh đạo Ban Nhân Dân Hằng tháng ủng hộ, tạo điều kiện để tôi thực hiện một loạt 5 bài phỏng vấn trên chuyên mục Đối thoại - nhân vật của Báo Nhân Dân Hằng tháng. Lãnh đạo Ban quyết định để tôi thực hiện loạt bài dài hơi về một chủ đề khó là sự tin tưởng nhưng đồng thời cũng đặt ra những kỳ vọng có thể tạo được dấu ấn riêng với bạn đọc khi mà thông tin về Covid-19 lúc nào cũng ngập tràn trên dòng chảy thời sự của báo chí.

+ Loạt bài được thực hiện có tính thời sự, thậm chí đến thời điểm này cũng rất thiết thực, cách đặt vấn đề có nét riêng, có sự đầu tư... Đặc biệt, những nhân vật anh lựa chọn là những người, có thể nói là “chọn mặt gửi vàng”. Với người làm báo, lựa chọn, tiếp cận các nhân vật tầm vóc như thế để trò chuyện thật chẳng dễ, thưa anh?

- Tôi cho rằng lựa chọn nhân vật là một yếu tố quan trọng hàng đầu của thể loại phỏng vấn. Đặc biệt, với loạt bài này, ý tưởng ban đầu, xuyên suốt của tôi là vấn đề thách thức và cơ hội mà đại dịch Covid-19 đặt ra phải được phân tích - luận giải ở nhiều góc độ. Đó là những góc độ gì? Góc độ đời sống - xã hội, góc độ kinh tế, góc độ nghiên cứu - lý luận…

Những nhân vật mà tôi phỏng vấn phải có uy tín cao, phải thành công trong lĩnh vực của họ, tiếng nói của họ thực sự có “thẩm quyền” và được lắng nghe. Loạt bài triển khai trong đại dịch, có những thời điểm giãn cách xã hội nên tiếp cận nhân vật để phỏng vấn không dễ.

May mắn, những nhân vật tôi “chọn mặt gửi vàng” đều nhận lời trả lời phỏng vấn trực tiếp, trừ giáo sư Nguyễn Văn Thọ đang ở Nhật Bản thì trả lời qua mail. GS Trần Đình Thiên khi tôi đặt vấn đề, mặc dù vào ngày nghỉ ông đã lên cơ quan và dành cả một buổi chiều để trò chuyện.

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan tuổi cao sức yếu và rất bận nhưng đã dành cho tôi cuộc gặp ở nhà riêng, ông nói “nể cậu lắm” mới trả lời vì thời điểm đó gần như ông không tiếp xúc với báo chí. Khi tôi gửi bài phỏng vấn để ông xem lại, mắt ông mờ không đọc được nhưng vẫn nhờ người khác đọc giúp để góp ý.

GS Trần Văn Thọ ở Nhật Bản đã trao đổi với tôi qua mail nhiều lần về nội dung bài phỏng vấn. Ông dặn tôi gửi cho ông bản điện tử để ông gửi cho Thủ tướng đọc, lúc đó ông đang là thành viên tổ Tư vấn của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc.

GS. Phùng Hữu Phú – Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương người chủ trì soạn thảo dự thảo văn kiện Đại hội Đảng lần thứ 13 đang rất bận rộn vì thời điểm đó sắp diễn ra Đại hội Đảng Toàn quốc, nhưng ông vẫn dành cho tôi cuộc trò chuyện cởi mở ngoài giờ tại phòng làm việc, đồng thời cung cấp nhiều tài liệu cho bài phỏng vấn.

Điều đó cho thấy những nhân vật tôi phỏng vấn đều hết sức tâm huyết và nhận thấy rõ trách nhiệm cần góp tiếng nói của mình về một vấn đề mới và hệ trọng phải có sự phân tích, luận giải, đó là: thách thức và cơ hội mà Covid-19 đặt ra đối với đất nước chúng ta.

Đại dịch là cơ hội để thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế số

+ Loạt bài này không chỉ là phản ánh mà còn mang tính trao đổi, phản biện, phân tích, luận giải sâu sắc đa chiều... Vai trò của người phỏng vấn là phải gợi mở, làm sao để cuộc trò chuyện hấp dẫn nhất. Anh làm thế nào để xây dựng được các câu hỏi chất lượng không chỉ thu hút được người đối diện mà còn thu hút công chúng?

- Dĩ nhiên cần chuẩn bị kỹ vấn đề mình phỏng vấn, người mình sẽ phỏng vấn… Nhưng tôi thích một cuộc phỏng vấn diễn ra tự nhiên như đang trò chuyện, không nhìn sổ để đọc câu hỏi, không hỏi một cách trịnh trọng, mà càng thân mật, càng gần gũi thì càng dễ “kích hoạt” người đối diện với mình. Tôi và các nhân vật cũng như tất cả mọi người, có thể nói đều là “nạn nhân” của Covid-19 khi mà đại dịch tác động tới tất cả, vì thế mà có những cái chung trong câu chuyện để cuộc phỏng vấn trở nên đời thường, sinh động hơn.

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan tâm sự, sau giãn cách xã hội, ông đi ăn nhà hàng ở khu vực phố cổ, thấy không ngon như trước nữa, vì đại dịch đã khiến chủ nhà hàng phải cắt giảm nhân sự, đầu bếp giỏi cũng đã ra đi. Một chi tiết nhỏ nhưng nói lên nhiều điều. Hay GS. Phùng Hữu Phú mời tôi ăn kẹo lạc uống nước chè và xuýt xoa nói: Đại dịch Covid-19 cho thấy cuộc sống bình yên là quý giá nhất.

+ Các bài phỏng vấn đã gợi mở những đổi mới về tư duy và thể chế, chỉ ra con đường vượt qua thách thức và tận dụng cơ hội để đưa đất nước phát triển hùng cường... Tôi quan tâm rằng, những gợi mở từ loạt bài này đã có sức lan tỏa, ứng dụng được gì trong thực tiễn, thưa anh? 

- Các nhân vật tôi phỏng vấn đã nhấn mạnh về đổi mới tư duy và thể chế, luận giải và gợi mở nhiều điều mà nếu thực hiện, tôi cho rằng Việt Nam sẽ “biến nguy thành cơ”. Họ đều nhấn mạnh đại dịch là cơ hội để thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế số. GS. Trần Đình Thiên cho rằng sau đại dịch nền kinh tế VN phải có một chân dung khác, nền kinh tế số đang thay thế nền kinh tế vật thể, trong đó ông cho rằng cuộc cách mạng 4.0 thực chất là một cuộc cách mạng về thể chế.

Ở góc nhìn khác, doanh nhân Phạm Đình Đoàn cho rằng doanh nghiệp VN phải có tư duy ở thị trường toàn cầu chứ không thể quanh quẩn ở “ao làng”, nhưng muốn ra biển lớn không thể đi thuyền thúng, mà cần tập hợp lại tạo nên sức mạnh của sự liên kết.

GS. Trần Văn Thọ - một thành viên chuyên môn trong Hội đồng tư vấn kinh tế của nhiều đời thủ tướng Nhật đã cho rằng để thoát ra khỏi bẫy thu nhập trung bình và phát triển giàu mạnh cần học hỏi kinh nghiệm của Nhật Bản: Nhà nước phải kiến tạo môi trường đầu tư thuận lợi để doanh nghiệp tư nhân tích cực cách tân công nghệ, đầu tư sản xuất theo tín hiệu của thị trường trong và ngoài nước.

Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan cảm giác thế giới đang bước sang một trang mới chứ không phải cục diện mới, trạng thái mới. Đây là một sự chuyển mình mang tính thời đại chứ không phải cục bộ. Cách sống, cách giao tiếp, cách học, cách làm việc đều thay đổi, cơ cấu lao động, cơ cấu sản xuất thay đổi, phương pháp quản lý thay đổi, an ninh quốc phòng thay đổi... Đứng trước bối cảnh đó, ông cho rằng cần thấy sâu hơn những thách thức sẽ nảy sinh trong những năm tới, như dân số sẽ già, kỷ nguyên dân số vàng sắp qua, biến đổi khí hậu ngày càng dữ dội mà chúng ta đang cảm nhận được rất rõ rệt...

Trước những vấn đề mà đại dịch Covid-19 đặt ra, GS. Phùng Hữu Phú nhận định, phải coi trọng môi trường sống chứ không chỉ đổ xô phát triển kinh tế và thực tiễn đòi hỏi đổi mới trên cơ sở phải sáng tạo ra các giá trị mới trên tất cả các lĩnh vực, trở thành tư duy của một thời đại mới, phương thức của một thời đại mới.

+ Xin cảm ơn anh!

Empty

Vân Hà(Thực hiện) 

Xem thêm

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Việc tổ chức ra mắt phiên bản tiếng Nga là dấu mốc mới trong tiến trình hiện đại hóa Báo Điện tử Công an nhân dân (CAND), là bước đổi mới về tư duy làm báo trên môi trường số, thể hiện trách nhiệm của Báo CAND trong việc cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, có chiều sâu; góp phần giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng hơn về đất nước, con người Việt Nam và những nỗ lực giữ gìn an ninh, trật tự (ANTT), vì cuộc sống bình yên của nhân dân.

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

(NB&CL) Nhận diện sớm những vấn đề tư tưởng, dư luận có nguy cơ phát sinh; thông tin sớm bằng nguồn tin chính xác, có tính giải thích, định hướng; xử lý sớm những thông tin sai lệch, cách hiểu chưa đúng – quy trình “3 sớm” được Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng xác định là yêu cầu trong đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

(NB&CL) Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông đa chiều đòi hỏi báo chí địa phương không chỉ phản bác thông tin sai lệch mà còn phải chủ động tạo lập dòng thông tin chính xác, có căn cứ. Lợi thế gần dân, sát cơ sở, am hiểu địa bàn chính là điểm tựa để báo chí phát hiện vấn đề từ sớm, đưa thông tin đến công chúng kịp thời và định hướng dư luận.

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

(CLO) Trước sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận tin tức của độc giả, thương hiệu báo chí GZH tại miền nam Brazil đã chuyển YouTube từ một kênh phân phối nội dung thành nền tảng sản xuất báo chí chủ lực. Chiến lược này giúp đơn vị đạt 167 triệu lượt xem và thu hút 869.000 người đăng ký trong năm 2025.

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

(CLO) Mediacorp, đơn vị sở hữu kênh tin tức CNA của Singapore, đã thiết kế lại ứng dụng và website theo hướng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, giúp độc giả khám phá nhiều nội dung hơn và tương tác sâu hơn. Những thay đổi này mang lại kết quả tích cực, trong đó lượt nghe podcast trung bình hằng tháng tăng 84%, số lần nhấp vào trang chủ trên ứng dụng tăng 54%.

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

Tờ báo Na Uy đưa phóng viên lên TikTok, giành lại vị trí số một

(CLO) Trước sự cạnh tranh từ những người sáng tạo nội dung và làn sóng thông tin do AI tạo ra trên TikTok, tờ VG của Na Uy lựa chọn đặt nhà báo và uy tín báo chí làm trọng tâm chiến lược tiếp cận độc giả trẻ. Cách làm này giúp lượt xem trung bình mỗi video tăng 74% trong một năm.

Mở đường cho kinh tế số vùng cao: Cách Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai đồng hành cùng bản làng

Mở đường cho kinh tế số vùng cao: Cách Báo và Phát thanh, Truyền hình Lào Cai đồng hành cùng bản làng

(CLO) Chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số được thể hiện qua những việc làm cụ thể như người dân livestream bán nông sản, hợp tác xã đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử hay hỗ trợ bà con tiếp cận dịch vụ số. Đây cũng là những câu chuyện được Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai chú trọng phản ánh từ thực tiễn cơ sở.

Khánh Hòa: Phát huy vai trò báo chí trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

Khánh Hòa: Phát huy vai trò báo chí trong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số

(CLO) Sáng 30/10, Hội Nhà báo tỉnh Khánh Hòa tổ chức Hội thảo báo chí lần thứ XIII – 2026, tập trung thảo luận vai trò của báo chí trong tuyên truyền, triển khai Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Hơn 800 tin, bài của báo chí Trung ương đưa tin về Ninh Bình trong tháng 10

Hơn 800 tin, bài của báo chí Trung ương đưa tin về Ninh Bình trong tháng 10

(CLO) Ghi nhận sự đồng hành của các cơ quan truyền thông trước điểm sáng tăng trưởng GRDP 11,31% (đứng thứ 5 toàn quốc), Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Ninh Bình đề nghị báo chí tiếp tục bám sát các quyết sách lớn trong tháng 11/2026. Trong đó, trọng tâm là quá trình vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các giải pháp giữ vững đà tăng trưởng kinh tế hai con số.

Video dọc và yêu cầu “đứng lên” của báo chí truyền hình

Video dọc và yêu cầu “đứng lên” của báo chí truyền hình

(NB&CL) Video dọc không đơn thuần là video ngang được cắt lại cho vừa màn hình điện thoại. Định dạng này đặt ra yêu cầu mới đối với cách tổ chức hình ảnh, xây dựng câu chuyện và tiếp cận công chúng của báo chí truyền hình. Muốn “đứng lên” trong không gian đa nền tảng, người làm báo cần làm chủ ngôn ngữ video dọc, chủ động đổi mới phương thức sản xuất nhưng không đánh mất những giá trị cốt lõi của báo chí.

Cỡ chữ bài viết: