Ngay từ lâu, làng nghề bánh phồng tại thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân (tỉnh An Giang) là một trong những làng nghề lâu đời nhất. Người dân nơi dân thường gọi với cái tên thân thương là “Xóm bánh phồng”. Trải qua hơn 100 năm, làng nghề ngày càng phát triển với hàng trăm lao động, truyền từ đời này sang đời kế tiếp, cùng với nhiều máy móc hiện đại phối hợp tạo nên hàng trăm nghìn chiếc bánh phồng thơm ngon.
Bài liên quan
Hà Nội triển khai phần mềm chăm sóc sức khỏe F0 tại nhà trong dịp Tết Nguyên đán
Không được từ chối bệnh nhân dịp Tết Nguyên đán
Người dân đổ ra đường mua sắm đồ trang trí Tết
Những bí quyết giúp giảm nỗi lo tăng cân dịp Tết
Khởi nguyên của nghề làm bánh phồng là từ những người trồng nếp trong xóm. Thuở ấy, năm bảy nhà mới có một cái cối đá (hoặc gỗ). Sau mùa vụ, người trong xóm hùn hạp nếp lại, cùng nhau quết bánh phồng rồi chia nhau để cúng lễ và ăn chơi trong những ngày lễ Tết.
Sau thấy bánh có thể bán được nên một số hộ đứng ra sản xuất đem đi bán. Lúc thịnh nhất, làng nghề cũng có hơn 60 - 70 hộ làm bánh phồng với 300 - 500 lao động.
Có 7 công đoạn để làm ra một chiếc bánh phồng, gồm: ngâm nếp, xôi nếp, quết bánh, cán bánh, phơi nắng, áo đường, phơi khô.
Đúng 0h, người thợ làm bánh sẽ thức dậy để chuẩn bị cho công đoạn đốt lò - xôi nếp. Nếp được chưng cách thủy, người làm bánh phải canh nồi nếp, chờ cho nếp đặc, dẻo rồi mới đem xuống.
Ông Dũng - một trong những người thợ tại đây cho biết, nếp phải được lựa kỹ, rửa sạch không lẫn với gạo, sạn và các tạp chất khác. Từ đó, khi nấu nếp mới dẻo, bánh mới ngon. Trung bình một đêm có thể nấu 7-8 nồi nếp, đủ làm ra hàng nghìn cái bánh phồng.
Công đoạn kế tiếp là quết bánh. Công đoạn này cần một thùng nước đậu nành để bôi vào máy, giúp dễ quết nếp hơn. Tiếng đập của máy quết như một âm vang giữa không gian yên tĩnh của một vùng quê.
Cơ giới hóa đã thay thế phần nào sức người trong khâu quết bánh, giúp rút ngắn thời gian. Đồng thời, nó giúp giảm cho phí và tạo ra những cái bánh đều hơn.
Công đoạn cán bánh cần đến 5 người thợ, phối hợp làm từng phân đoạn sao cho bánh làm ra phải mỏng, tròn, dẻo, không quá khô và phải thẩm mỹ.
Đổ nếp vào máy cán bánh là phân đoạn quan trọng nhất. Người làm phân đoạn này như một người "đầu tàu", phải biết cách đổ sao cho máy không bị kẹt, giữ cho nếp được cán đều, không đổ ra ngoài.
Người thợ tạo hình cho bánh phải luôn tập trung, bởi máy sẽ cán bánh liên tục. Nếu lơ là, nếp sẽ khô, bánh hỏng sẽ không thể đem cán lại được nữa.
Người thợ sau khi tạo hình cho bánh trên chiếu sẽ đem phơi lên giàn. Đây là lí do cho việc người thợ phải thức khuya để thực hiện những công đoạn này. Họ phải làm thật sớm để nếp khô, sáng đem phơi cho kịp nắng.
Trong màn đêm, những người thợ cứ thế làm việc liên tục không ngừng nghỉ. Đôi lúc họ trò chuyện cho quên đi mệt nhọc, những chiếc bánh cứ thế ra lò.
Đối với những hộ gia đình có máy cán bánh, người thợ chỉ làm đến 1-2h là xong việc. Song, những hộ gia đình vẫn còn làm thủ công thì thời gian thực hiện lâu hơn, công sức bỏ ra cũng đáng kể.
Khác với cán bánh bằng máy, làm thủ công thì người thợ phải thực hiện thêm 4 phân đoạn: nhào nếp, cán bánh, trải bánh lên chiếu, phơi khô.
Những người thợ nơi đây phải làm việc đến 3h sáng mới xong việc. Vừa tranh thủ chợp mắt để tiếp tục công việc lúc 11h, bà Nguyễn Thị Lệ Xuân chia sẻ: "Nhiều khi làm cũng mệt lắm nhưng rồi cũng thành quen. Nghề này có truyền cho đời sau được không thì tôi không biết, tùy vào con cháu có muốn hay không thôi".
Bánh phồng được người dân mang đi phơi. Trung bình một ngày làm từ 10-15 ổ bánh.
Sau khi phơi khô, bánh được đem đi nhúng với nước đường cho có vị, sau đó được đem đi phơi khô chờ ra thành phẩm.
Một số người thợ dùng xe đạp để chở bánh đi phơi khô.
Được biết, người dân nơi đây sẽ làm bánh đến 27, 28 âm lịch mới nghỉ để ăn Tết.
"Nhiều lúc cũng tủi lắm. Thấy Tết nhà ai cũng sắm sửa, còn mình thì quần quật ngày đêm. Nhưng nghề này là nghề truyền thống, được ông bà truyền lại nên phải cố gìn giữ", một người thợ nói.
Bánh phồng được bày bán bởi những gian hàng nhỏ dọc những con đường ở huyện Phú Tân. Trung bình mỗi tháng làng nghề cho ra lò khoảng 750.000 cái bánh, riêng dịp Tết sẽ được làm gấp 2, gấp 3. Bánh làm ra được cung ứng cho thị trường các tỉnh thành như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Tiền Giang, TP. HCM,... thậm chí là xuất khẩu sang Campuchia.
