Lời Bác từ một lễ khai giảng giữa chiến khu
Tháng 9/1949, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào những năm tháng cam go. Giữa núi rừng ATK Định Hóa, Làng Luông được chọn làm nơi đứng chân của Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc.
Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc được thành lập vào tháng 2/1949. Trong điều kiện kháng chiến còn muôn vàn khó khăn, việc mở một trường đào tạo cán bộ ngay giữa chiến khu mang một ý nghĩa đặc biệt. Những học viên tìm về đây không chỉ để học lý luận, mà còn để chuẩn bị kiến thức, bản lĩnh và phẩm chất cho những nhiệm vụ của cách mạng đang chờ phía trước.
Tháng 9 năm ấy, lớp lý luận dài hạn khóa II khai giảng tại Làng Luông với 175 học viên, sau tăng lên khoảng 200 người. Trong số học viên có cán bộ đến từ nhiều địa phương, có cả những cán bộ người dân tộc thiểu số từ Sơn La, Hòa Bình, Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn...
Lễ khai giảng giữa chiến khu ấy trở nên đặc biệt bởi Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm nhà trường.
Trong “Sổ vàng Trường Nguyễn Ái Quốc (1949-1950)”, Người để lại những dòng chữ về mục đích của việc học, Người viết: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ. Học để phụng sự đoàn thể, phụng sự giai cấp và nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân loại. Muốn đạt mục đích, thì phải: cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư”.
Cuốn Sổ vàng lưu giữ bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện được bảo quản tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Tháng 2/2026, Sổ vàng Trường Nguyễn Ái Quốc (1949-1950) được công nhận là Bảo vật quốc gia. Cuốn sổ gồm 72 trang, lưu giữ bút tích của 29 lãnh đạo, lão thành cách mạng.
Giữa những năm tháng đất nước còn chiến tranh, lời căn dặn ấy đã đặt ra một câu hỏi tưởng như giản dị nhưng có ý nghĩa lâu dài: Học để làm gì?
Với những học viên của Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc khi ấy, học không phải để tìm kiếm một tấm bằng. Rời lớp học giữa chiến khu, họ sẽ trở lại các địa phương, đơn vị, trở lại với cuộc kháng chiến đang diễn ra. Kiến thức được học phải trở thành hành động, thành năng lực giải quyết công việc và phục vụ nhân dân.
Có lẽ bởi vậy, trong lời căn dặn của mình, trước “làm cán bộ”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt “làm việc” và “làm người”. Việc học được Người gắn với công việc, với nhân cách, trách nhiệm và cao hơn nữa là sự phụng sự nhân dân, Tổ quốc.
Làng Luông sau đó còn thêm một lần đón Bác. Tháng 4/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở lại Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc. Trong nhiều giờ, Người nói chuyện với cán bộ, học viên về học tập, công tác và rèn luyện.
Trường Đảng sau này rời Làng Luông. Những lớp học giữa núi rừng chiến khu năm nào cũng dần trở thành ký ức. Địa điểm Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc tại Làng Luông ngày nay trở thành di tích lịch sử, một địa chỉ lưu giữ dấu ấn về những ngày đầu đào tạo cán bộ của Đảng trong kháng chiến.
Nhưng những dòng chữ Bác Hồ viết trong Sổ vàng từ mùa thu năm 1949 vẫn còn đó. Và đúng 77 năm sau, câu chuyện “học để làm gì” lại có một cách để được nhắc nhớ, khi một mùa khai trường mới bắt đầu trên chính vùng đất Bình Thành.
Mùa khai trường trên đất Bình Thành hôm nay
Sáng 5/9/2026, Bình Thành bước vào ngày khai giảng năm học mới. Từ sáng sớm, trên những tuyến đường dẫn về các trường học, từng tốp học sinh trong bộ đồng phục mới theo cha mẹ đến trường. Sau những ngày hè, sân trường lại đầy tiếng nói cười, cờ hoa và những gương mặt háo hức chờ tiếng trống khai trường.
Tại Trường Tiểu học Bình Thành, từ hơn 6 giờ 30 phút sáng, học sinh đã có mặt khá đông. Những học sinh đầu cấp còn đôi chút bỡ ngỡ khi bước vào một môi trường mới, trong khi các anh chị lớp trên ríu rít gọi nhau. Phía ngoài cổng trường, nhiều phụ huynh vẫn đứng lại nhìn theo con cho tới khi các em ổn định chỗ ngồi.
Các em học sinh của trường cho biết, mong muốn mình sẽ học được nhiều kiến thức mới, tự tin và chăm chỉ hơn. Các em cũng muốn được thầy cô dạy cho nhiều điều không chỉ trong sách vở, để sau này trở thành một người có ích, như lời dạy của Bác năm xưa.
Đó có thể chỉ là câu trả lời hồn nhiên của một đứa trẻ trong ngày đầu năm học. Nhưng trên vùng đất mà 77 năm trước Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết về mục đích của việc học, câu trả lời ấy tạo nên một sự gặp gỡ thú vị giữa hai thế hệ cách nhau gần tám thập kỷ.
Nếu 77 năm trước, những học viên Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc học tập giữa chiến khu để trở về phục vụ cuộc kháng chiến và kiến thiết đất nước, thì những đứa trẻ Bình Thành hôm nay được lớn lên, học tập trong hòa bình. Những ước mơ cũng khác. Có em muốn trở thành giáo viên, bác sĩ, kỹ sư, chiến sĩ; có em chỉ giản dị mong học thật tốt để sau này có một công việc ổn định, giúp đỡ cha mẹ.
Bình Thành hôm nay cũng đã đổi khác rất nhiều so với vùng đất ATK năm xưa. Sau khi sáp nhập toàn bộ xã Sơn Phú và xã Bình Thành, quy mô địa phương được mở rộng, hệ thống đường liên thôn, liên xã năm xưa nay đã được trải bê tông, nhựa hóa phẳng lỳ. Những lớp học giữa núi rừng chiến khu đã lùi vào lịch sử, nhường chỗ cho những mái trường của một thế hệ sinh ra khi đất nước đã hòa bình.
Khi tiếng trống khai trường vang lên, học sinh vỗ tay rồi lần lượt trở về lớp. Một năm học mới bắt đầu với những bài giảng, trang vở và những ước mơ còn ở phía trước.
Thời gian có thể làm thay đổi những mái trường, những con đường và cả cách con người học tập. Nhưng giữa tiếng trống khai trường hôm nay, lời căn dặn được Người viết tại Làng Luông năm ấy vẫn gợi lên một giá trị giản dị mà bền lâu: “Học để làm việc, làm người…”.
Và có lẽ, đó cũng là điều đẹp nhất còn vang vọng từ một lễ khai giảng đặc biệt trên đất Bình Thành 77 năm về trước.
