Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 50/2014/NĐ-CP về Quản lý dự trữ ngoại hối Nhà nước.
Theo báo cáo của NHNN, từ khi Nghị định 50 được ban hành năm 2014 đến nay, dự trữ ngoại hối Nhà nước đã đóng vai trò quan trọng trong việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, điều hành tỷ giá và thị trường ngoại hối, đảm bảo khả năng thanh toán quốc tế và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.
Trong những giai đoạn điều kiện thị trường thuận lợi, NHNN đã mua ngoại tệ bổ sung quy mô dự trữ ngoại hối, tạo bộ đệm vững chắc để thực thi chính sách tiền tệ quốc gia, tăng cường uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế và tạo niềm tin với các nhà đầu tư nước ngoài.
Nhờ đó, quy mô dự trữ ngoại hối đã tăng một cách đáng kể từ mức 34,3 tỷ USD cuối năm 2014 lên mức kỷ lục là hơn 111,8 tỷ USD vào tháng 1/2022.
Tuy nhiên, quá trình thực thi Nghị định 50 cũng cho thấy một số vướng mắc, bất cập cần được nghiên cứu, hoàn thiện
Loại trừ khỏi nguyên tắc sinh lời
Điều 9 Nghị định 50 quy định hoạt động đầu tư dự trữ ngoại hối phải bảo đảm nguyên tắc sinh lời. Tuy nhiên, quy định này gây vướng mắc khi đầu tư dự trữ ngoại hối nhà nước vào vàng.
Vàng là tài sản quan trọng trong dự trữ ngoại hối, có vai trò dự phòng cho các tình huống khẩn cấp, hỗ trợ thanh khoản, bảo vệ giá trị đồng nội tệ và đa dạng hóa danh mục đầu tư.
Khác với cổ phiếu, trái phiếu hay các tài sản tài chính rủi ro, giá vàng thường biến động ngược chiều. Khi kinh tế, tài chính toàn cầu ổn định, vàng ít tăng giá; ngược lại, trong bối cảnh chiến tranh, dịch bệnh hoặc khủng hoảng, nhu cầu nắm giữ vàng tăng mạnh, đẩy giá lên cao.
Vì vậy, các ngân hàng trung ương nắm giữ vàng chủ yếu nhằm phòng ngừa rủi ro, bảo đảm thanh khoản và ổn định kinh tế vĩ mô, chứ không đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
Đặc biệt, vàng không tạo ra lãi suất định kỳ (coupon), giá trị chỉ được phản ánh khi đánh giá lại hoặc khi thực hiện mua, bán.
Theo quy định hiện hành, chênh lệch giá phát sinh từ giao dịch vàng vẫn được tính vào thu nhập hoặc chi phí đầu tư, dẫn đến việc áp dụng nguyên tắc sinh lời đối với vàng trở nên thiếu phù hợp và khó khả thi.
Để tháo gỡ vướng mắc này, Dự thảo nghị định sửa đổi quy định về nguyên tắc sinh lời theo hướng loại trừ thu nhập và chi phí liên quan đến hoạt động đầu tư vàng khỏi việc tính toán hiệu quả đầu tư dự trữ ngoại hối.
Theo đó, “sinh lời” được xác định là có chênh lệch dương giữa tổng thu nhập và tổng chi phí đầu tư của toàn bộ dự trữ ngoại hối trong năm tài khóa, không bao gồm thu nhập và chi phí từ hoạt động đầu tư vàng.
Quy định mới phản ánh đúng bản chất của vàng là tài sản trú ẩn an toàn, phục vụ mục tiêu bảo đảm an ninh tài chính quốc gia thay vì theo đuổi lợi nhuận ngắn hạn.
Dự thảo Nghị định bổ sung quy định cụ thể cho phép sử dụng Quỹ Bình ổn tỷ giá và quản lý thị trường vàng để bán hoặc tạm ứng ngoại tệ phục vụ trực tiếp các nhu cầu ngoại hối phát sinh từ nghiệp vụ tác nghiệp và quản lý của NHNN.
Đây là một quỹ thành phần thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, do NHNN quản lý và điều hành.
Dự thảo Nghị định cũng sửa đổi bổ sung quy định cho phép sử dụng Quỹ để "thực hiện các nghiệp vụ khác theo quy định của Thống đốc NHNN".
Hỗ trợ thanh khoản khi bị rút tiền hàng loạt
Theo quy định hiện hành tại Nghị định 50, can thiệp thị trường trong nước chưa bao gồm hoạt động quyền chọn ngoại tệ. Do đó, NHNN đề xuất mở rộng hình thức can thiệp thị trường, chuyển từ cơ chế can thiệp cố định sang phương án can thiệp linh hoạt do Thống đốc NHNN quyết định tùy tình hình thực tế.
Điểm đ Khoản 1 Điều 1 Dự thảo Nghị định quy định “can thiệp thị trường trong nước là hoạt động mua, bán, hoán đổi, quyền chọn ngoại tệ và vàng hoặc các hình thức can thiệp khác của Ngân hàng Nhà nước trên thị trường trong nước nhằm mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia”.
NHNN cũng đề xuất bổ sung quy định giao dịch ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức với tổ chức tín dụng bị rút tiền hàng loạt để hỗ trợ thanh khoản được thực hiện theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (khoản 7 Điều 1 Dự thảo Nghị định).
Quy định này giúp NHNN đóng vai trò là người cho vay cuối cùng bằng ngoại tệ, sẵn sàng ứng cứu hệ thống, ngăn chặn rủi ro dây chuyền và bảo vệ an toàn tiền gửi của người dân, doanh nghiệp.
