Nhạc sĩ Lê Thành Trung: Tôn trọng bản quyền nhưng đừng biến âm nhạc thành gánh nặng

Từ ngày 1/7, việc thu phí bản quyền âm nhạc đối với các quán cà phê, nhà hàng tiếp tục trở thành chủ đề thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Trong khi nhiều ý kiến cho rằng đây là bước đi cần thiết để bảo vệ quyền tác giả và tôn trọng công sức sáng tạo, không ít cơ sở kinh doanh vẫn băn khoăn trước áp lực gia tăng chi phí vận hành.

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận về vấn đề trên, nhạc sĩ Lê Thành Trung cho rằng việc trả phí bản quyền trong âm nhạc là xu hướng tất yếu của một nền công nghiệp sáng tạo chuyên nghiệp. Tuy nhiên, theo anh, điều quan trọng là cần xây dựng cơ chế thu minh bạch, linh hoạt và hợp lý, vừa bảo đảm quyền lợi của người sáng tạo, vừa không tạo thêm gánh nặng cho các cơ sở kinh doanh nhỏ.

Bên cạnh đó, anh cũng bày tỏ quan điểm về nguy cơ âm nhạc do AI tạo ra có thể lấn át các sáng tác của con người nếu thị trường chỉ đặt yếu tố chi phí lên hàng đầu.

Trả phí bản quyền là sự tôn trọng dành cho người sáng tạo

Theo nhạc sĩ Lê Thành Trung, bản quyền không chỉ là câu chuyện của riêng ngành âm nhạc mà là nguyên tắc chung của mọi lĩnh vực sáng tạo. Anh cho rằng, mỗi tác phẩm âm nhạc đều được hình thành từ rất nhiều thời gian, công sức, cảm xúc và cả chi phí đầu tư. Từ quá trình học tập, sáng tác, thu âm, phối khí cho đến việc hoàn thiện một bản demo đều đòi hỏi nguồn lực không nhỏ.

"Bản quyền trước hết là sự tôn trọng đối với tác giả và tác phẩm. Người sáng tạo cũng cần được ghi nhận và bảo vệ như bất kỳ ngành nghề nào khác", anh nói. Tuy nhiên, nam nhạc sĩ cũng nhấn mạnh rằng mục tiêu cuối cùng của âm nhạc không phải là trở thành một loại hàng hóa đơn thuần.

Theo anh, giá trị lớn nhất của nghệ thuật nằm ở khả năng kết nối cảm xúc, lan tỏa những giá trị tinh thần đến cộng đồng. Vì thế, việc thu phí bản quyền cần được thực hiện theo hướng hợp lý để không vô tình biến âm nhạc thành rào cản đối với người thưởng thức.

"Nghệ thuật không nên chỉ dành cho những ai có khả năng chi trả. Hãy để âm nhạc lan tỏa một cách tự nhiên nhất. Khoản phí bản quyền trước hết là để người sáng tạo cảm thấy mình được tôn trọng, có thêm động lực tiếp tục sáng tác, chứ không phải biến nghệ thuật thành công cụ kiếm tiền", nhạc sĩ Lê Thành Trung nói.

Một trong những tranh luận lớn hiện nay là nhiều chủ quán cho rằng họ đã trả phí cho các nền tảng nghe nhạc hoặc mua thiết bị phát nhạc nên không cần đóng thêm phí bản quyền. Theo nhạc sĩ, cần phân biệt rõ giữa việc nghe nhạc phục vụ nhu cầu cá nhân và việc sử dụng âm nhạc trong hoạt động kinh doanh.

Anh cho rằng việc mở nhạc trong gia đình, trên xe hơi hay phục vụ sinh hoạt cá nhân hoàn toàn khác với việc phát nhạc trong một không gian kinh doanh, nơi âm nhạc góp phần tạo trải nghiệm cho khách hàng. Dẫu vậy, anh cũng lưu ý không nên đánh đồng tất cả các mô hình kinh doanh.

Theo anh, một quán cà phê nhỏ chỉ mở nhạc nền ở mức vừa phải để tạo không gian sẽ rất khác với quán bar, beer club hay các sự kiện lớn, nơi âm nhạc trở thành yếu tố cốt lõi thu hút khách và tạo doanh thu. "Nếu áp dụng một mức thu giống nhau cho tất cả thì sẽ rất khó tạo được sự đồng thuận", anh nhận định.

Nhạc sĩ Lê Thành Trung cho rằng các cơ quan quản lý cần có những tiêu chí cụ thể để phân loại từng nhóm cơ sở kinh doanh, từ đó xây dựng mức thu phù hợp với quy mô và mức độ sử dụng âm nhạc. Đặc biệt, với các quán cà phê nhỏ hay cửa hàng quy mô gia đình, nơi âm nhạc chỉ đóng vai trò tạo không khí chứ không phải công cụ kinh doanh trực tiếp, cần có chính sách linh hoạt hơn.

Trên thực tế, nhiều cơ sở chỉ mở nhạc ngẫu nhiên từ các nền tảng đã được cấp phép, nên việc áp dụng cơ chế thu phí bổ sung cũng không đơn giản. "Tôi luôn ủng hộ những quán cà phê, nhà hàng quy mô nhỏ không xem âm nhạc là yếu tố quyết định doanh thu. Với nhóm này nên có cách tiếp cận mềm dẻo hơn", anh nói thêm.

Nên có mức phí tượng trưng để tạo ý thức về bản quyền

Theo nam nhạc sĩ, nếu mục tiêu lớn nhất là xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền thì điều quan trọng là để cả người sáng tạo lẫn người sử dụng đều cảm thấy hợp lý. Anh cho rằng với những cơ sở kinh doanh nhỏ, có thể cân nhắc miễn phí trong thời gian đầu hoặc áp dụng mức phí mang tính tượng trưng.

Theo anh, cách làm này vừa giúp người kinh doanh dần hình thành ý thức về bản quyền, vừa tránh tạo thêm áp lực tài chính trong bối cảnh họ đang phải gánh nhiều loại chi phí khác.

Ở góc độ người sáng tác, anh thừa nhận các quán cà phê, nhà hàng cũng là nơi giúp âm nhạc lan tỏa mạnh mẽ hơn. "Mỗi khi ngồi ở một quán cà phê, nghe bài hát của mình vang lên, đó cũng là một niềm vui rất lớn. Điều ấy cho thấy tác phẩm vẫn đang được yêu mến và có sức sống trong đời sống", nhạc sĩ nói.

Theo anh, sự lan tỏa của tác phẩm đôi khi còn mang giá trị tinh thần lớn hơn rất nhiều so với giá trị kinh tế. Một vấn đề khác được nhắc đến nhiều trong thời gian gần đây là khả năng các cơ sở kinh doanh chuyển sang sử dụng nhạc AI nhằm tiết kiệm chi phí bản quyền.

Bởi vậy, AI chắc chắn sẽ tác động đến thị trường âm nhạc và làm thu hẹp "đất sống" của các nhạc sĩ nếu được sử dụng tràn lan. Tuy nhiên, anh tin rằng âm nhạc do AI tạo ra khó có thể thay thế hoàn toàn những tác phẩm được sáng tạo từ cảm xúc thật của con người.

"Nhạc AI có thể hay, có thể tiện lợi, nhưng nghe vài lần sẽ dễ tạo cảm giác lặp lại và thiếu chiều sâu cảm xúc. Nó không thể thay thế âm nhạc của con người", anh cho biết. Theo nhạc sĩ, điều đáng lo hơn là nếu xã hội quá ưu tiên yếu tố chi phí mà xem nhẹ giá trị nghệ thuật, thị hiếu âm nhạc sẽ dần trở nên máy móc và vô cảm.

Một khi công chúng quen với những sản phẩm được tạo ra chủ yếu bằng thuật toán, việc khôi phục thói quen thưởng thức những tác phẩm giàu cảm xúc sẽ khó khăn và tốn nhiều thời gian hơn. Chính vì vậy, anh cho rằng cần tạo sự cân bằng giữa công nghệ và nghệ thuật, để công chúng vẫn có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với các sáng tác của con người.

Giá trị thật là 'lá chắn' quan trọng nhất của người nghệ sĩ

Đề cập đến việc cần có cơ chế bảo vệ tác phẩm trong thời đại AI, nhạc sĩ Lê Thành Trung cho rằng các quy định pháp lý chắc chắn cần được tiếp tục hoàn thiện. Tuy nhiên, trước khi chờ đợi các cơ chế quản lý, chính người nghệ sĩ cũng phải tự khẳng định mình bằng những tác phẩm có giá trị.

"Tất cả cuối cùng vẫn do thị trường quyết định. Khi công nghệ ngày càng rẻ và dễ tiếp cận, nghệ sĩ chỉ còn một con đường là sáng tạo nghiêm túc và tạo ra những tác phẩm thực sự có giá trị", anh bày tỏ và cho rằng đó mới là lợi thế mà AI khó có thể sao chép được.

Khép lại cuộc trò chuyện, nhạc sĩ Lê Thành Trung cho rằng điều người sáng tạo mong muốn không chỉ là khoản thu nhập từ bản quyền, mà còn là sự ghi nhận đối với công sức lao động nghệ thuật.

"Âm nhạc trước hết phải xuất phát từ trái tim thì mới có thể chạm tới trái tim. Chúng tôi cũng sống bằng nghề như mọi ngành nghề khác nên cần được tôn trọng. Sự tôn trọng ấy không chỉ nằm ở tiền bạc, mà còn ở việc công chúng lắng nghe, yêu mến và ghi nhận giá trị của tác phẩm", nhạc sĩ nói.

Theo anh, khi người sáng tạo được bảo vệ, người kinh doanh cảm thấy mức phí hợp lý và công chúng tiếp tục được tiếp cận với những tác phẩm chất lượng, đó mới là nền tảng để xây dựng một môi trường sáng tạo công bằng và phát triển bền vững.