Sao Thổ hiện có tổng cộng 274 mặt trăng, gần gấp đôi so với tất cả các hành tinh khác trong Hệ Mặt trời. Trước đó, nhóm nghiên cứu đã xác định được 62 mặt trăng của Sao Thổ bằng kính viễn vọng Canada France Hawaii. Nhận thấy dấu hiệu còn nhiều mặt trăng chưa được phát hiện, họ đã tiến hành thêm các quan sát vào năm 2023 và tìm thấy 128 mặt trăng mới.
Một số mặt trăng trước đây của Sao Thổ, được nhìn thấy trong hình ảnh từ sứ mệnh Cassini-Huygens của NASA. (Ảnh: Nasa)
Theo Tiến sĩ Edward Ashton từ Viện Thiên văn học và Vật lý thiên văn (Đài Loan), với số lượng này, Sao Mộc khó có thể bắt kịp. Tính đến ngày 5/2/2024, Sao Mộc có 95 mặt trăng được xác nhận quỹ đạo.
Các mặt trăng mới của Sao Thổ đã được Liên minh Thiên văn Quốc tế chính thức công nhận và tạm thời gán các chuỗi số và chữ cái. Theo truyền thống, chúng sẽ được đặt tên theo các vị thần trong thần thoại Gallic, Norse và Inuit Canada. Phần lớn các mặt trăng mới thuộc nhóm Norse, làm dấy lên hy vọng phát hiện thêm nhiều vị thần Bắc Âu bí ẩn.
Nhóm nghiên cứu sử dụng kỹ thuật "chuyển và xếp chồng" để phát hiện các mặt trăng mờ nhạt. Tất cả 128 mặt trăng mới đều là "mặt trăng bất thường", có hình dạng giống củ khoai tây và đường kính chỉ vài km. Số lượng các mặt trăng nhỏ ngày càng tăng làm dấy lên tranh luận về định nghĩa chính xác của một mặt trăng.
Tiến sĩ Ashton cho biết nhóm nghiên cứu có thể đã chạm đến giới hạn phát hiện mặt trăng với công nghệ hiện tại. Quan sát các mặt trăng nhỏ này giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về giai đoạn hỗn loạn của Hệ Mặt trời sơ khai, khi các hành tinh có quỹ đạo không ổn định và va chạm thường xuyên xảy ra. Nhiều mặt trăng mới có thể là tàn tích của các vật thể lớn hơn bị vỡ vụn trong vòng 100 triệu năm qua.
Giáo sư Brett Gladman từ Đại học British Columbia cho rằng các mặt trăng này có thể là phần còn lại của một số mặt trăng lớn bị phá hủy bởi các vụ va chạm mạnh với sao chổi hoặc các mặt trăng khác. Nghiên cứu thêm về các mặt trăng của Sao Thổ có thể giúp giải mã nguồn gốc của các vành đai của hành tinh này, vốn được cho là kết quả của một mặt trăng bị xé toạc bởi lực hấp dẫn.
Trong khi đó, tàu vũ trụ Hera của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu sẽ bay ngang qua Sao Hỏa vào thứ Tư, tiếp cận mặt trăng nhỏ nhất và xa nhất của hành tinh đỏ - Deimos, ở khoảng cách 300 km. Deimos, với đường kính khoảng 7 dặm (11 km), có thể là kết quả của một vụ va chạm lớn trên Sao Hỏa hoặc một tiểu hành tinh bị bắt giữ.
Hera cũng sẽ chụp ảnh mặt trăng lớn hơn của Sao Hỏa, Phobos, trước khi thực hiện nhiệm vụ khảo sát tiểu hành tinh Dimorphos - nơi một tàu thăm dò của NASA đã cố tình đâm vào ba năm trước.
Mục tiêu của Hera là nghiên cứu chi tiết hậu quả va chạm, giúp phát triển công nghệ làm chệch hướng các tiểu hành tinh nguy hiểm có thể đe dọa Trái đất trong tương lai.
Hà Trang (theo TAI, The NASA, Guardian)
