Ngày 13/6/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký Quyết định số 1062/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.
Kế hoạch xác định mục tiêu bảo đảm hoạt động xuất bản giữ vững và phát huy vai trò là lĩnh vực tư tưởng - văn hóa quan trọng; đồng thời góp phần xây dựng, bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, phát triển văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập và từng bước đưa xuất bản trở thành lĩnh vực kinh tế - công nghệ quan trọng của nền kinh tế tri thức.
Đáng chú ý, lần đầu tiên hoạt động xuất bản được định hướng phát triển trở thành lĩnh vực kinh tế - công nghệ giữ vai trò hạt nhân của hệ sinh thái kiến tạo giá trị; bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa; hình thành chuỗi giá trị nội dung số và tài sản số, góp phần gia tăng hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bước chuyển trong tư duy phát triển ngành xuất bản
Trao đổi với phóng viên, TS Vũ Thùy Dương, Trưởng khoa Xuất bản, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định, Chỉ thị số 04-CT/TW đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy lãnh đạo, chỉ đạo đối với lĩnh vực xuất bản ở Việt Nam.
Theo bà, điểm đột phá mang tính nền tảng của Chỉ thị là sự thay đổi trong cách nhìn nhận về vai trò của ngành xuất bản. Nếu như trước đây xuất bản chủ yếu được xem là hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị, giáo dục và văn hóa thì nay được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế số, công nghiệp văn hóa và hệ sinh thái tri thức quốc gia.
"Lần đầu tiên, ngành xuất bản được xác định là một ngành kinh tế - công nghệ, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng quốc gia. Đây là sự tái định vị ngành xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế", TS Vũ Thùy Dương nhấn mạnh.
Quan điểm này phù hợp với xu thế phát triển của thế giới, khi xuất bản ngày càng trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị nội dung số, gắn với giáo dục số, truyền thông số và các ngành công nghiệp sáng tạo.
Cùng nhìn nhận từ góc độ chiến lược phát triển quốc gia, Thiếu tá, TS Trình Quốc Hưng, giảng viên chính Học viện An ninh nhân dân cho rằng, điểm mới đáng chú ý của Chỉ thị là không chỉ nhìn nhận xuất bản dưới góc độ văn hóa mà còn đặt lĩnh vực này trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước.
Theo ông, việc xác định nhiệm vụ xây dựng nền tảng tri thức quốc gia, phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập cho thấy nhận thức ngày càng rõ hơn về vai trò của tri thức đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.
"Trong nền kinh tế số, nguồn lực quan trọng nhất không còn là tài nguyên thiên nhiên mà là tri thức, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực", TS Trình Quốc Hưng nhìn nhận.
Từ đó, xuất bản không chỉ thực hiện chức năng truyền bá tri thức mà còn góp phần xây dựng nền tảng tri thức quốc gia, phát triển nguồn nhân lực và tạo tiền đề cho đổi mới sáng tạo.
Hình thành hệ sinh thái kiến tạo giá trị từ xuất bản
Một trong những nội dung đáng chú ý của Kế hoạch là định hướng phát triển hoạt động xuất bản trở thành hạt nhân của hệ sinh thái kiến tạo giá trị.
Theo TS Vũ Thùy Dương, đây là bước phát triển mới trong tư duy về tổ chức và vận hành ngành xuất bản. Chỉ thị 04-CT/TW đã xác lập mô hình phát triển theo hướng hệ sinh thái xuất bản số, trong đó các chủ thể như nhà xuất bản, doanh nghiệp công nghệ, nền tảng phân phối, tác giả và người đọc được kết nối chặt chẽ.
Xuất bản không còn hoạt động độc lập mà gắn kết với công nghệ thông tin, truyền thông và các lĩnh vực sáng tạo khác để tạo ra những giá trị mới.
Thực tiễn cho thấy, một xuất bản phẩm ngày nay không chỉ dừng lại ở sách in mà có thể được phát triển thành sách điện tử, sách nói, học liệu số, nền tảng giáo dục trực tuyến, sản phẩm truyền thông đa phương tiện hoặc các sản phẩm văn hóa sáng tạo khác.
TS Trình Quốc Hưng cho biết, giá trị của xuất bản vì thế không chỉ nằm ở nội dung mà còn nằm ở khả năng kết nối với công nghệ, truyền thông và các ngành công nghiệp văn hóa.
"Tôi cho rằng định hướng này thể hiện tư duy phát triển mới của Đảng và Nhà nước: lấy tri thức làm nguồn lực, lấy công nghệ làm động lực và lấy đổi mới sáng tạo làm nền tảng", ông nhấn mạnh.
Theo TS Trình Quốc Hưng, đây cũng là cơ sở để ngành xuất bản chuyển từ mô hình phát triển truyền thống sang mô hình phát triển hiện đại, hội nhập sâu hơn với kinh tế số và công nghiệp văn hóa.
Chuyển đổi số là điều kiện tiên quyết
Kế hoạch của Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành từ 1-2 tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực; 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình xuất bản; mở rộng thị trường xuất bản và bản quyền tới khoảng 20-30 quốc gia, vùng lãnh thổ. Để hiện thực hóa những mục tiêu này, các chuyên gia đều cho rằng chuyển đổi số giữ vai trò quyết định.
Theo TS Trình Quốc Hưng, chuyển đổi số không đơn thuần là số hóa sách mà là đổi mới toàn bộ quy trình xuất bản, từ biên tập, quản trị, phát hành đến khai thác dữ liệu và phát triển thị trường."Trong bối cảnh hiện nay, năng lực công nghệ sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của các đơn vị xuất bản", ông phân tích.
Ở góc độ khác, TS Vũ Thùy Dương cho rằng một trong những đột phá quan trọng của Chỉ thị là thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện và xây dựng hệ sinh thái xuất bản số. Xuất bản sẽ gắn chặt hơn với dữ liệu, nền tảng công nghệ và các mô hình phân phối nội dung mới. Việc hoàn thiện thể chế pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến xuất bản điện tử, bản quyền số và quản lý nền tảng số, có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo lập hành lang pháp lý cho sự phát triển của ngành.
Nhân lực số - yếu tố quyết định thành công
Cùng với công nghệ, nguồn nhân lực được xem là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả chuyển đổi của ngành xuất bản.
Theo TS Trình Quốc Hưng, ngành xuất bản hiện nay không chỉ cần đội ngũ biên tập viên giỏi chuyên môn mà còn cần những người am hiểu công nghệ, dữ liệu, truyền thông số và kinh doanh bản quyền quốc tế.
TS Vũ Thùy Dương cho rằng chuyển đổi số và sự hình thành hệ sinh thái xuất bản đang tạo ra yêu cầu mới đối với công tác đào tạo nhân lực.
Theo bà, đào tạo nhân lực xuất bản cần chuyển từ "đào tạo nghiệp vụ" sang "đào tạo năng lực số toàn diện", bảo đảm người làm xuất bản có khả năng vận hành, quản trị và sáng tạo nội dung trên nền tảng công nghệ.
Bên cạnh các vị trí truyền thống, ngành xuất bản trong tương lai sẽ cần bổ sung những vị trí mới như chuyên gia dữ liệu, kỹ sư nền tảng, chuyên gia bản quyền số hay chuyên gia trải nghiệm người dùng, góp phần làm thay đổi cấu trúc nghề nghiệp của ngành.
Các chuyên gia cho rằng, cùng với hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, việc mở rộng thị trường bản quyền, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng thương hiệu xuất bản Việt Nam sẽ góp phần nâng cao vị thế của ngành xuất bản trong chuỗi giá trị nội dung số toàn cầu.
Việc ban hành Kế hoạch thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW cho thấy quyết tâm của Việt Nam đưa hoạt động xuất bản phát triển tương xứng với yêu cầu của thời đại số. Khi được đặt ở vị trí hạt nhân của hệ sinh thái kiến tạo giá trị và là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, xuất bản không chỉ tiếp tục thực hiện sứ mệnh lan tỏa tri thức mà còn được kỳ vọng trở thành một động lực mới của nền kinh tế tri thức, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm quốc gia.
