Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) nhận định, vụ việc đặt ra vấn đề về ranh giới giữa quyền kinh doanh và quyền sở hữu trí tuệ. Một người từng tham gia xây dựng, quảng bá hoặc kinh doanh sản phẩm mang thương hiệu không đồng nghĩa được quyền tiếp tục sử dụng nhãn hiệu vô thời hạn.
Từng kinh doanh chung không đồng nghĩa sở hữu nhãn hiệu
Theo thông tin ban đầu, nhãn hiệu “Hằng Du Mục” được cấp giấy chứng nhận đăng ký cho ông Nguyễn Công Hảo. Sau khi chấm dứt quan hệ hôn nhân với bà Nguyễn Thị Thái Hằng, Tôn Bằng bị cáo buộc thành lập doanh nghiệp riêng và tiếp tục kinh doanh táo đỏ mang nhãn hiệu này khi chưa được chủ sở hữu cho phép.
Theo luật sư Cường, cần phân biệt quyền sở hữu nhãn hiệu, quyền sử dụng nhãn hiệu và quyền sở hữu đối với hàng hóa hoặc doanh nghiệp từng kinh doanh sản phẩm mang nhãn hiệu đó.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu nhãn hiệu có quyền sử dụng, cho phép người khác sử dụng và ngăn cấm người khác sử dụng nhãn hiệu trong phạm vi được bảo hộ. Việc xác định quyền phải căn cứ vào văn bằng bảo hộ, hợp đồng và quy định pháp luật liên quan.
Một người từng góp vốn, nhập khẩu, phân phối sản phẩm, xuất hiện trong video quảng cáo hoặc bán hàng trên mạng xã hội không đương nhiên trở thành đồng chủ sở hữu nhãn hiệu đã đăng ký cho người khác.
Tuy nhiên, không thể mặc nhiên cho rằng cứ ly hôn thì mọi quyền sử dụng nhãn hiệu trước đó tự động chấm dứt. Nếu các bên có hợp đồng li-xăng hoặc thỏa thuận riêng còn hiệu lực, quyền sử dụng phải được đánh giá theo nội dung, phạm vi và thời hạn đã cam kết.
Dù vậy, để xử lý hình sự, cơ quan tố tụng phải chứng minh đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 226 Bộ luật Hình sự, không chỉ dựa vào việc chủ sở hữu không đồng ý cho sử dụng thương hiệu.
Trị giá hàng hóa vi phạm là căn cứ quan trọng
Theo thông tin được công bố, cơ quan điều tra phát hiện 28.794 kg táo đỏ mang nhãn hiệu “Hằng Du Mục”, xuất xứ Trung Quốc, tại kho hàng Công ty Dịch Dương, trị giá khoảng 1,5 tỷ đồng.
Luật sư Cường cho rằng cần phân biệt trị giá lô hàng được phát hiện với trị giá hàng hóa vi phạm, doanh thu và khoản thu lợi bất chính. Đây là những đại lượng liên quan nhưng không đồng nhất.
Theo khoản 1 Điều 226 Bộ luật Hình sự, hành vi cố ý xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp có thể cấu thành tội phạm khi đáp ứng các điều kiện luật định về hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý, quy mô thương mại, thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc trị giá hàng hóa vi phạm.
Khoản 2 quy định các tình tiết định khung tăng nặng, trong đó có trường hợp hàng hóa vi phạm trị giá từ 500 triệu đồng trở lên. Người phạm tội thuộc khoản này có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến một tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
Với lô hàng được thông tin có trị giá khoảng 1,5 tỷ đồng, cơ quan điều tra cần xác định chính xác phần hàng hóa thực sự vi phạm, căn cứ định giá và các dấu hiệu pháp lý liên quan. Không thể mặc nhiên coi toàn bộ giá trị hàng hóa bị phát hiện là giá trị hàng hóa vi phạm khi chưa có kết quả xác minh phù hợp.
Ngoài ra, cơ quan điều tra cần làm rõ số lượng hàng đã nhập khẩu, đã bán và còn tồn kho; doanh thu, chi phí, khoản thu lợi bất chính và thiệt hại thực tế của chủ sở hữu. Các tình tiết như phạm tội có tổ chức hoặc phạm tội từ hai lần trở lên cũng cần được xem xét nếu có căn cứ.
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội có thể bị phạt tiền bổ sung từ 20 triệu đồng đến 200 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến 5 năm.
Đối với Công ty Dịch Dương, việc hàng hóa được phát hiện tại kho không tự động đồng nghĩa doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm hình sự. Cơ quan điều tra cần chứng minh các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân theo Điều 75 Bộ luật Hình sự.
Nếu đủ căn cứ xử lý theo khoản 2 Điều 226, pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 5 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 6 tháng đến 2 năm, cùng các hình phạt bổ sung theo quy định.
Người nổi tiếng cần làm rõ quyền thương hiệu từ đầu
Luật sư Đặng Văn Cường khuyến cáo người nổi tiếng, nhà sáng tạo nội dung và doanh nghiệp cần xác định rõ chủ sở hữu nhãn hiệu, phạm vi bảo hộ và quyền khai thác thương mại khi hợp tác kinh doanh. Hợp đồng cần quy định cụ thể thời hạn sử dụng, điều kiện chuyển giao, xử lý hàng tồn kho và nghĩa vụ ngừng sử dụng thương hiệu khi chấm dứt hợp tác.
Khi phát sinh tranh chấp, các bên cần giải quyết theo đúng quan hệ pháp luật, không tự ý tiếp tục sử dụng nhãn hiệu của người khác khi không còn quyền. Tuy nhiên, không phải mọi tranh chấp nhãn hiệu đều là tội phạm hình sự; việc truy cứu trách nhiệm hình sự phải dựa trên đầy đủ căn cứ theo luật định.
Theo luật sư, khởi tố chỉ có nghĩa cơ quan điều tra xác định vụ việc có dấu hiệu tội phạm để tiến hành tố tụng, chưa đồng nghĩa tội phạm đã được chứng minh. Quá trình điều tra cần làm rõ cả chứng cứ buộc tội và gỡ tội, xác định đúng hành vi, chủ thể và trách nhiệm pháp lý.
