Làng cổ Đường Lâm (Hà Nội)
Làng cổ Đường Lâm (Hà Nội) nằm trong top 10 ngôi làng cổ giữ kiến trúc đẹp nhất miền Bắc. Về mặt địa lý, làng cổ Đường Lâm tọa lạc tại thị xã Sơn Tây, cách trung tâm Hà Nội 50km (về hướng Tây). Đây là ngôi làng duy nhất còn lưu giữ nguyên vẹn cấu trúc và nếp sinh hoạt của một làng Việt cổ thuộc vùng trung du Bắc Bộ.
Nơi đây là "bảo tàng sống" gìn giữ những di tích lịch sử văn hóa có giá trị trải qua hàng nghìn năm cùng với những phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lễ hội bất biến qua nhiều đời. Ở nơi đây vẫn lưu giữ được hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam như cổng làng, cây đa, giếng nước, sân đình cùng những ngôi nhà cổ kính.
Làng Thổ Hà (Bắc Giang)
Làng Thổ Hà thuộc xã Vân Hà, huyện Việt Yên (Bắc Giang) vẫn lưu giữ trong mình những giá trị văn hóa truyền thống vô cùng đặc sắc và giàu có. Đó là vẻ đẹp cổ kính mang dấu ấn đặc trưng của một làng quê thuần Việt với quần thể kiến trúc, văn hóa, cảnh quan hết sức độc đáo.
Trong đó phải kể đến những công trình kiến trúc cổ được xây dựng từ thế kỉ XVI, XVII như đình Thổ Hà, chùa Đoan Minh Tự, Văn chỉ, cổng làng, điếm 4 xóm... Ngôi làng còn lưu giữ được vài chục nóc nhà cổ nằm sâu trong những ngõ nhỏ rêu phong. Các ngôi nhà còn được xây bằng tiểu sành, mảnh gốm tạo thành lối kiến trúc độc đáo và tinh tế hiếm nơi nào có được.
Làng giò chả Ước Lễ (Hà Nội)
Làng Ước Lễ thuộc xã Tân Ước, huyện Thanh Oai vốn nổi tiếng bởi hương vị giò chả thơm ngon chứ danh nơi đây. Đến Ước Lễ, thứ đầu tiên thu vào tầm mắt bạn chính là chiếc cầu cong cong rộng hơn 2 m, dài khoảng 10 m bắc qua con mương khá rộng dẫn vào làng. Tiếp đó, bạn sẽ được chào đón bởi chiếc cổng mang đậm dấu ấn Việt với lối vòm truyền thống, có sự gắn kết của những viên gạch đỏ vững chãi cùng vòm mái cong vút như lân. Trên gác cổng làng có treo bức đại tự: “Mỹ Tục Khả Phong”, nghĩa là Phong tục đẹp được ban tặng.
Làng cổ Ước Lễ vẫn giữ cho mình nét thanh bình, yên tĩnh, đậm hồn quê như một thời xa vắng. Không chỉ cổng làng, những ngôi nhà, khu chợ với kiến trúc cổ xưa vẫn tồn tại hiên ngang như minh chứng rõ nét nhất về lịch sử huy hoàng của vùng đất lịch sử này.
Làng Cự Đà (Hà Nội)
Cách Hà Nội khoảng 15km về phía Tây, bên bờ sông Nhuệ, làng Cự Đà thuộc xã Cự Khê, huyện Thanh Oai được nhiều người biết đến với cái tên là làng doanh nhân. Từ những năm đầu thế kỷ 19, nhiều người dân trong làng ra Hà Nội buôn bán, làm ăn phát đạt, có điều kiện xây nhiều nhà đẹp. Không chỉ vậy, nơi đây còn nổi tiếng là làng cổ đầu tiên và duy nhất ở Việt Nam được đánh số nhà, có biển ghi tên ngõ, xóm như ở phố.
Và như một điều hiển nhiên với các làng cổ, Cự Đà cũng mang trong mình nét đẹp của một làng nghề truyền thống – làng nghề tương. Từ lâu, tương của làng Cự Đà có tiếng thơm ngon và đi vào ca dao như một thương hiệu: “Tương Cự Đà – cà làng Đám”. Làm tương là nghề cổ nhất của làng và đến nay nhiều gia đình vẫn coi đây như một cái nghiệp không thể bỏ. Người dân Cự Đà làm tương từ các nguyên liệu như gạo nếp, đỗ tương, nước mưa và muối trắng. Bên cạnh đó là thương hiệu miến Cự Đà nổi tiếng.
Làng Kẻ Vẽ (Hà Nội)
Làng Đông Ngạc hay còn được biết đến với những cái tên thân thuộc như: làng Vẽ hay Kẻ Vẽ, nằm ở bên bờ sông Hồng, sát chân cầu Thăng Long. Mang vẻ đẹp cổ kính của các ngõ xóm lát gạch nghiêng, Kẻ Vẽ khiến nhiều du khách hết sức ngỡ ngàng khi bắt gặp những nét đẹp truyền thống của làng quê Việt ở nơi chỉ cách nội thành xô bồ náo nhiệt chưa đến 10km.
Làng Cựu (Phú Xuyên)
Làng Cựu xã Vân Từ, huyện Phú Xuyên gây ấn tượng với những biệt thự pha lẫn kiến trúc Việt cổ và Pháp tạo nên sự độc đáo không đâu có được. Đường trong ngõ xóm được phủ kín bởi đá xanh bóng nhẵn, phẳng lỳ. Ngõ nhỏ hẹp mà không bí bách, khó chịu. Cổng làng được người dân tự hào với lịch sử 500 năm, xây giống kiểu tam quan chùa nhưng vít hai cửa cạnh tạo nên cổng giữa rộng rãi và mái vòm. Cổng được trang trí kì lân, nậm rượu, hoa, chữ Nho cầu kì, lạ mắt.
Bao trùm cả không gian là những ngôi nhà cổ với kiến trúc đặc trưng của Pháp. Đường đi trong ngõ được phủ kín bởi đá hộp xanh bóng nhẵn, phẳng lì. Ngõ nhỏ mà không có cảm giác chật chội, hẹp mà thoáng mát bởi những ô văng cửa sổ nhà bên thò ra đủ cao để che đi cái nắng gay gắt những buổi hè về. Bởi vậy, làng Cựu (Phú Xuyên) sẽ là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai muốn khám phá về văn hóa Việt Nam.
Làng Nôm (Hưng Yên)
Làng Nôm thuộc xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm (Hưng Yên), cách thủ đô Hà Nội khoảng 20km. Năm tháng trôi qua, làng Nôm vẫn là mảnh đất được người dân Hưng Yên trân trọng, gìn giữ.
Khi đến làng Nôm bạn nhất định phải đến ba nơi rất đặc biệt đó là: Chợ Nôm-không gian đậm chất quê. Bước qua cánh cổng làng, chợ Nôm là địa điểm mà bạn có được trải nghiệm về chợ quê Việt Nam hoàn hảo nhất.
Thứ hai là Chùa Nôm-dấu ấn lịch sử: Chùa Nôm có kiến trúc Á Đông đậm nét, bên trong chùa lưu giữ hơn 100 pho tượng đất nung, điêu khắc tinh xảo. Ngôi chùa rất linh thiêng và được người dân làng Nôm trân quý.
Thứ ba là Chiếc cầu đá tinh xảo bắt qua sông Nguyệt Đức: một hình ảnh gây ấn tượng khó quên của ngôi làng cổ kính này, rất tinh xảo và cầu kỳ, trông như những cái đầu rồng của các thuyền rồng mà vua chúa ngày xưa hay dùng để đi du ngoạn.
Làng gốm Bát Tràng (Hà Nội)
Làng gốm Bát Tràng thuộc huyện Gia Lâm, cách trung tâm thủ đô Hà Nội hơn 10km về phía đông bắc. Điểm ấn tượng đầu tiên khi đến với Bát Tràng là đình làng Bát Tràng - nơi thờ Thành hoàng và cũng là địa điểm tổ chức các lễ hội quanh năm. Nơi đây lưu giữ gần như nguyên vẹn nét kiến trúc độc đáo và cổ kính. Đi đến cuối làng, là nhà cổ Vạn Vân - ngôi nhà gỗ với mái phủ kín cây xanh. Trong nhà trưng bày hơn 400 món đồ gốm sứ cổ từ thế kỷ 15 đến 19. Nhà Vạn Vân do anh Trần Ngọc Lâm, hội viên Trung tâm UNESCO nghiên cứu bảo tồn cổ vật Việt Nam, xây dựng vào năm 2002.
Hiện nay, làng gốm Bát Tràng là nơi kinh doanh, buôn bán đồ gốm khá nhộn nhịp. Đây cũng là tín hiệu mừng khi làng nghề cổ ngày càng phát triển, các hộ dân cũng ăn nên làm ra, đời sống khấm khá hơn nhờ nghề gốm. Tuy vậy, sự nhộn nhịp này không làm mất đi cái không gian dân dã, thôn quê.
Làng cổ Túy Loan (Đà Nẵng)
Làng cổ Túy Loan thuộc xã Phong Hòa, huyện Hòa Vang, cách thành phố Đà Nẵng chừng hơn 10 km. Đây là ngôi làng cổ trên 500 tuổi, tọa lạc ở vị trí rất thoáng đãng, quay ra mặt sông, nhìn về hướng núi, phong cảnh hữu tình. Bạn sẽ được đắm mình trong không gian đồng quê yên tĩnh, như một bức tranh với dòng sông, bến nước, và những cánh đồng lúa xanh ngút ngàn.
Đặc biệt, ngôi đình Túy Loan còn lưu giữ 20 sắc phong thần, sắc, gần nhất từ đời vua Khải Định, tạo nên nét độc đáo và khác biệt so với các ngôi đình khác của làng quê Việt Nam.
Làng cổ Phước Tích (Thừa Thiên Huế)
Nằm bên hạ lưu sông Ô Lâu, ranh giới giữa hai tỉnh Thừa Thiên - Huế và Quảng Trị, cách thành phố Huế hơn 40 km, làng cổ Phước Tích như một bảo tàng sống động của văn hóa làng quê Việt được gìn giữ và bảo tồn qua hàng trăm năm.
Ngôi làng là một quần thể nhà rường cổ, với hơn 100 ngôi nhà, trong đó có đến 37 ngôi nhà rường có tuổi trên 100 năm, các đền miếu còn nguyên vẹn. Có 12 ngôi nhà rường thuộc loại đặc biệt quý hiếm, có tuổi thọ 150 - 200 năm với những kèo cột, hoành phi được chạm trổ tinh xảo.
Làng cổ Long Tuyền (Cần Thơ)
Làng cổ Long Tuyền có sông Bình Thủy chảy qua, uốn lượn như thân rồng nằm là nơi sinh ra nhân vật lịch sử Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa, người có công chống giặc ngoại xâm. Đến với vùng đất “địa linh nhân kiệt”, bạn sẽ nhìn thấy dãy nhà cổ nằm bên chợ Bình Thủy hiện vẫn còn giữ được nguyên vẹn.
Nổi bật nhất là khu nhà cổ của dòng họ Dương xây dựng từ năm 1870, thường được gọi là “nhà cổ Bình Thuỷ” – một trong những mẫu nhà hiếm hoi còn sót lại khá nguyên vẹn trên một thửa đất rộng với cổng và tường rào kiến cố bao quanh sân. Đây còn là nơi lưu giữ kho đồ cổ quý giá qua nhiều đời con cháu. Dù trải qua thăng trầm của lịch sử, những cuộc chiến tranh, làng cổ Long Tuyền vẫn còn giữ được nét đặc trưng văn hoá miệt vườn sông nước Nam Bộ.
Làng cổ Phong Nam (Đà Nẵng)
Với những nét kiến trúc của làng quê Việt cổ xưa, làng cổ Phong Nam (huyện Hòa Vang) là một địa điểm ấn tượng khi đến miền Trung nắng gió. Bạn như được tìm về miền quê yên ả với những cánh đồng lúa xanh bát ngát, những hàng tre rợp bóng trên đường làng, những nếp nhà cổ rêu phong xưa cũ. Làng Phong Nam cho đến ngày nay vẫn lưu giữ được nhiều công trình kiến trúc cổ như đình, chùa, miếu, nhà thờ tiền hiền, nhà thờ các tộc họ…
Còn gì tuyệt hơn khi ngồi thư thái dưới lũy tre làng, thoang thoảng đâu đó mùi hương lúa nếp hay nghe tiếng sóng vỗ nhè nhẹ nơi bến sông. Trải qua bao nhiêu năm tháng, dưới tác động của đô thị hóa, Phong Nam vẫn lưu giữ được nét đặc trưng của một làng quê truyền thống Việt Nam.
