Bước sang tuổi 40, nhiều người vẫn làm việc cường độ cao, sinh hoạt như tuổi 30 và tin rằng sức khỏe của mình vẫn ổn vì chưa từng phải nhập viện. Nhưng chính cảm giác "không có gì bất thường" lại khiến không ít người bỏ qua giai đoạn quan trọng nhất của phòng bệnh.
Theo bác sĩ Hoàng, tuổi 40 không phải là mốc để lo sợ, mà là thời điểm cần bắt đầu quản lý sức khỏe một cách nghiêm túc. Đây là lúc nhiều rối loạn chuyển hóa âm thầm xuất hiện: Huyết áp tăng dần, đường huyết nhích lên, mỡ máu xấu tích tụ, gan nhiễm mỡ tiến triển, khối cơ bắt đầu suy giảm dù người trong cuộc chưa hề nhận ra.
"Nếu làm tốt từ tuổi 40, chúng ta có thể giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh mạn tính sau này, đồng thời duy trì khả năng lao động, vận động và tự chăm sóc bản thân khi về già. Nói ngắn gọn, đây là thời điểm tốt nhất để chuyển từ 'khám khi có bệnh' sang 'quản lý sức khỏe trước khi bệnh đến'", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
Đừng để huyết áp, đường huyết "âm thầm" lấy đi sức khỏe
Bác sĩ Hoàng cho biết việc đầu tiên người tuổi 40 cần làm là theo dõi huyết áp định kỳ.
Tăng huyết áp được ví như "kẻ giết người thầm lặng" bởi nhiều người mang bệnh suốt nhiều năm mà hoàn toàn không có triệu chứng. Chỉ đến khi xảy ra đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc suy thận mới phát hiện huyết áp đã tăng từ lâu.
Vì vậy, người từ 40 tuổi nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần, thậm chí thường xuyên hơn nếu đã có huyết áp ở ngưỡng cao hoặc có các yếu tố nguy cơ.
Bên cạnh đó là kiểm tra đường huyết. Theo bác sĩ, quan niệm đái tháo đường chỉ xảy ra ở người cao tuổi đã không còn đúng.
Tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2 đang xuất hiện ngày càng nhiều ở người trung niên, đặc biệt ở những người thừa cân, ít vận động, ngủ kém hoặc ăn uống thất thường.
Ngoài xét nghiệm đường huyết lúc đói, bác sĩ khuyến cáo nên thực hiện xét nghiệm HbA1c - chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2-3 tháng gần nhất, giúp đánh giá toàn diện hơn thay vì chỉ nhìn vào kết quả của một thời điểm.
Không béo vẫn có thể mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ
Một sai lầm phổ biến khác là chỉ những người thừa cân mới cần kiểm tra mỡ máu. Nhiều người có cân nặng bình thường nhưng vẫn tích tụ mỡ nội tạng và mỡ máu xấu.
Do đó, việc đánh giá cần dựa trên toàn bộ các chỉ số gồm cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglyceride, đồng thời theo dõi thêm vòng eo - dấu hiệu sớm của hội chứng chuyển hóa ở người châu Á.
Gan và thận cũng là hai cơ quan cần được kiểm tra định kỳ. Gan nhiễm mỡ hiện rất phổ biến ở người ăn nhiều tinh bột, uống rượu bia, tăng cân hoặc có kháng insulin.
Các xét nghiệm như men gan, creatinine máu, mức lọc cầu thận (eGFR) cùng siêu âm bụng có thể phát hiện tổn thương từ rất sớm, trước khi cơ thể xuất hiện triệu chứng.
Tuổi 40 cũng là lúc không được bỏ lỡ "cửa sổ vàng" tầm soát ung thư
Bên cạnh các bệnh chuyển hóa, bác sĩ Hoàng cũng chỉ rõ tuổi 40 cũng là thời điểm cần bắt đầu quan tâm nghiêm túc đến tầm soát ung thư.
Đối với phụ nữ, chụp nhũ ảnh nên được cân nhắc từ tuổi 40 vì ung thư vú nếu phát hiện ở giai đoạn sớm sẽ có hiệu quả điều trị cao hơn rất nhiều.
Ung thư cổ tử cung cũng cần được tầm soát định kỳ bằng xét nghiệm Pap smear hoặc HPV nhằm phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư.
Với ung thư đại trực tràng, nhóm nguy cơ trung bình thường bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi. Tuy nhiên, nếu gia đình có người từng mắc ung thư đại trực tràng hoặc polyp tuyến, việc kiểm tra cần được thực hiện sớm hơn.
"Rất nhiều người nghĩ mình còn trẻ nên chưa cần tầm soát. Đây là sai lầm khá phổ biến khiến nhiều trường hợp phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn", bác sĩ Hoàng cảnh báo.
Ngoài ra, khám mắt từ tuổi 40 cũng rất quan trọng để phát hiện sớm glôcôm, đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm hay các bệnh lý võng mạc khác... những bệnh có thể tiến triển âm thầm nhưng gây mất thị lực không hồi phục.
Sức khỏe không chỉ nằm trên tờ giấy xét nghiệm
Ngoài ra, nhiều người quá chú trọng các chỉ số xét nghiệm mà quên rằng sức khỏe còn phụ thuộc vào khối cơ, giấc ngủ, tinh thần và các mối quan hệ xã hội.
Sau tuổi 40, cơ bắp bắt đầu giảm dần nếu không tập luyện. Quá trình này diễn ra chậm nên rất khó nhận biết nhưng về lâu dài sẽ làm tăng nguy cơ té ngã, giảm khả năng vận động và tự chăm sóc.
Để hạn chế tình trạng này, bác sĩ khuyến nghị duy trì các bài tập kháng lực như tập tạ nhẹ, dây kháng lực, leo cầu thang hoặc các bài tập sử dụng chính trọng lượng cơ thể.
"Ở tuổi 40, cơ thể không còn đáp ứng theo kiểu 'để tự nhiên rồi sẽ ổn'. Muốn giữ sức khỏe, phải có chủ đích", bác sĩ Hoàng nói.
Chế độ ăn cũng cần thay đổi theo hướng tăng thực phẩm giàu đạm, rau xanh, chất xơ, cá, đậu, hạt; đồng thời hạn chế đồ ngọt, thức ăn nhanh, rượu bia và thói quen ăn khuya.
Giấc ngủ và stress cũng là những yếu tố không thể xem nhẹ.
Đây là giai đoạn nhiều người cùng lúc phải gánh vác áp lực công việc, con cái, cha mẹ già và tài chính. Nếu căng thẳng kéo dài, nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và các bệnh mạn tính sẽ tăng lên đáng kể.
Một yếu tố khác thường bị bỏ quên là mạng lưới xã hội.
"Người có gia đình, bạn bè và môi trường tinh thần tích cực thường phục hồi tốt hơn khi mắc bệnh, đồng thời có chất lượng sống cao hơn. Sức khỏe không chỉ là những con số đẹp trên phiếu xét nghiệm mà còn là cảm giác được kết nối, được hỗ trợ và có mục tiêu để sống", bác sĩ Hoàng phân tích.
Hãy lập hồ sơ sức khỏe ngay từ hôm nay
Điều hợp lý nhất khi bước sang tuổi 40 là xây dựng một hồ sơ sức khỏe cá nhân.
Hồ sơ này nên bao gồm các chỉ số huyết áp, cân nặng, vòng eo, đường huyết, HbA1c, mỡ máu, men gan, chức năng thận cùng lịch tầm soát phù hợp với giới tính, tiền sử gia đình và bệnh nền.
Song song với đó là duy trì một lối sống bền vững: ăn uống điều độ, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia, giữ cân nặng hợp lý và khám sức khỏe định kỳ.
"Đây không phải là những lời khuyên mới, nhưng ở tuổi 40, chúng bắt đầu có giá trị rất thực tế. Mỗi việc nhỏ làm đều hôm nay sẽ giúp chúng ta tránh được một cái giá rất lớn trong tương lai", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
Theo vị chuyên gia, tuổi 40 không phải là dấu mốc báo hiệu sự xuống dốc của cơ thể mà là "ngưỡng quyết định". Người nhận ra sớm, chuẩn bị sớm và duy trì kỷ luật với sức khỏe sẽ có cơ hội đi qua tuổi trung niên nhẹ nhàng hơn, khỏe mạnh hơn và ít phải trả giá vì những căn bệnh đáng lẽ có thể phòng tránh.
