Hộp số là bộ phận then chốt giúp truyền lực từ động cơ tới bánh xe và bảo đảm quá trình tăng tốc diễn ra mượt mà. Tuy nhiên, nhiều tài xế duy trì các thói quen lái xe thiếu chú ý, từ sang số khi xe chưa dừng hẳn đến bỏ qua dầu hộp số, khiến hệ truyền động chịu áp lực không cần thiết.
Một trong những thói quen gây hại phổ biến là tăng tốc gấp rồi phanh mạnh liên tục. Khi tài xế đạp ga sâu để lao nhanh từ điểm dừng này sang điểm dừng khác, hộp số phải chuyển cấp đột ngột, làm tăng tải lên các chi tiết bên trong.
Ở tốc độ cao và dưới tải lớn, dầu hộp số cũng có thể nóng lên nhanh hơn, làm giảm hiệu quả bôi trơn và làm mát. Nếu tình trạng này lặp lại trong thời gian dài, hộp số có nguy cơ bị mài mòn nghiêm trọng, thậm chí phải đại tu hoặc thay mới. Việc tăng tốc và giảm tốc từ tốn khi điều kiện cho phép không chỉ giúp bảo vệ hộp số mà còn cải thiện mức tiêu hao nhiên liệu.
Thói quen không kéo phanh tay khi đỗ xe cũng tiềm ẩn rủi ro, kể cả khi xe đang đỗ trên mặt đường bằng. Nhiều tài xế chỉ dùng phanh tay khi dừng trên dốc, nhưng trong thực tế, phanh đỗ giúp giảm tải cho hộp số và giữ xe ổn định hơn.
Với xe số tự động, nếu không dùng phanh tay, trọng lượng của xe sẽ dồn lên cơ cấu hãm trong hộp số, thường được gọi là chốt hãm đỗ xe. Bộ phận nhỏ này không được thiết kế để gánh toàn bộ nhiệm vụ giữ xe đứng yên trong mọi tình huống. Nếu phụ thuộc quá nhiều vào nó, chốt hãm có thể bị mòn và làm tăng nguy cơ hư hỏng.
Với xe số sàn, phanh tay còn quan trọng hơn vì đây là cách chính để giữ xe đứng yên khi đỗ. Việc sử dụng đúng phanh đỗ giúp giảm áp lực lên hộp số, bộ ly hợp và các chi tiết liên quan, đặc biệt khi xe dừng lâu hoặc đỗ trên địa hình không hoàn toàn bằng phẳng.
Một lỗi nghiêm trọng khác là chuyển giữa số tiến và số lùi khi xe vẫn còn đang trôi. Khi tài xế gạt từ D sang R, hoặc ngược lại, trước khi xe dừng hẳn, các chi tiết bên trong hộp số phải chống lại quán tính của xe, gây giật mạnh và tạo áp lực đột ngột lên bánh răng, đĩa ly hợp cũng như cơ cấu truyền động.
Một số xe hiện đại có hệ thống điện tử nhằm hạn chế thao tác sang số gây hại, nhưng điều đó không có nghĩa tài xế có thể chủ quan. Cách an toàn nhất vẫn là đạp phanh cho xe dừng hoàn toàn rồi mới chuyển giữa số tiến và số lùi, đồng thời tham khảo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất trong các điều kiện vận hành đặc biệt.
Đối với xe số sàn, thói quen rà côn cũng là nguyên nhân khiến hộp số và bộ ly hợp nhanh xuống cấp. Rà côn xảy ra khi người lái không đạp hết hoặc không nhả hết bàn đạp côn, thường gặp lúc chờ đèn đỏ, đi chậm trong ùn tắc hoặc chuyển số thiếu dứt khoát. Khi đó, lá côn và bánh đà không ăn khớp hoàn toàn cũng không tách rời hoàn toàn, tạo ma sát lớn và làm tăng tốc độ mài mòn.
Ma sát kéo dài có thể khiến côn trượt, sinh nhiệt và làm giảm hiệu quả truyền lực từ động cơ tới hệ dẫn động. Theo thời gian, tình trạng này không chỉ làm hỏng bộ ly hợp mà còn gây thêm áp lực lên hộp số, bạc đạn nhả côn và các chi tiết truyền động khác.
Bỏ qua tình trạng dầu hộp số cũng là sai lầm dễ dẫn tới hư hỏng đắt tiền. Dầu hộp số có nhiệm vụ bôi trơn, làm mát các chi tiết chuyển động và duy trì áp suất thủy lực trên hộp số tự động. Khi mức dầu thấp, hộp số có thể bị thiếu bôi trơn, tăng ma sát, quá nhiệt, sang số bất thường, trượt số và cuối cùng là hỏng hóc cơ khí.
Dầu hộp số để quá lâu không thay cũng có thể tích tụ cặn bẩn, mạt kim loại và tạp chất, làm tắc các đường dẫn và giảm hiệu suất vận hành. Nhiều mẫu xe hiện đại có cảm biến và máy tính cảnh báo khi dầu hộp số xuống thấp, vì vậy tài xế cần xử lý sớm thay vì tiếp tục sử dụng xe cho đến khi hộp số xuất hiện triệu chứng nặng.
