Đưa di sản tranh Đông Hồ ra khỏi danh sách bảo vệ khẩn cấp
UBND tỉnh Bắc Ninh vừa phê duyệt Đề án Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ giai đoạn 2026-2035, định hướng đến năm 2040. Đề án nhằm cụ thể hóa các chủ trương, chính sách về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời tiếp tục thực hiện các cam kết với UNESCO.
Mục tiêu tổng quát của Đề án là bảo vệ và phát huy giá trị nghề làm tranh dân gian Đông Hồ trong đời sống đương đại, bảo đảm sức sống của di sản. Đến năm 2040, Bắc Ninh phấn đấu bảo đảm đầy đủ điều kiện, lập hồ sơ khoa học trình UNESCO xem xét, hướng tới đưa Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ ra khỏi Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp và trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Để thực hiện mục tiêu này, Đề án đưa ra 9 nhóm giải pháp, từ bảo vệ khẩn cấp, nghiên cứu và sáng tạo mẫu mã, mở rộng thị trường tiêu thụ, quản lý, quảng bá, trưng bày tranh đến nâng cao năng lực thực hành, chính sách đãi ngộ nghệ nhân, bảo tồn không gian văn hóa nghề, phát triển du lịch, chuyển đổi số, giáo dục di sản và tăng cường hợp tác quốc tế.
Tổng nhu cầu kinh phí thực hiện Đề án dự kiến hơn 137 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2035, từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn huy động hợp pháp khác. Nguồn lực này được xác định nhằm tạo cơ chế quản lý đồng bộ, dài hạn, đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực cho việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản.
Trong giai đoạn này, tỉnh đặt mục tiêu 100% nghệ nhân và những người có công tham gia bảo vệ, gìn giữ, truyền dạy nghề được tôn vinh, hưởng các chế độ hỗ trợ; đồng thời triển khai chính sách hỗ trợ về kinh phí, cơ sở vật chất, công cụ, vật liệu hành nghề và thành lập các câu lạc bộ nghệ nhân, người thực hành di sản.
Bắc Ninh cũng phấn đấu công nhận hơn 20 nghệ nhân cấp tỉnh, 15 nghệ nhân ưu tú, 5 nghệ nhân nhân dân và hơn 100 người thực hành thuần thục nghề làm tranh; hình thành từ 3-5 doanh nghiệp tư nhân và khoảng 15 hộ kinh doanh nghề tranh. Cùng với đó là nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị, không gian trưng bày tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ; chuẩn hóa kỹ thuật, quy trình làm tranh; kiểm kê, tư liệu hóa, số hóa tư liệu nghề và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong bảo quản ván in, tranh.
Tranh AI vào nhóm nguy cơ cần ngăn chặn
Một điểm mới đáng chú ý của Đề án là việc đưa tranh AI tạo ra vào nhóm nguy cơ cần kiểm tra, quản lý và ngăn chặn, bên cạnh tranh nhái và tranh công nghiệp.
Theo Đề án, các loại tranh này có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của nghệ nhân, cộng đồng nghề tranh, đồng thời tác động đến việc bảo tồn nguyên gốc giá trị di sản. Đây là nội dung được đặt ra trong bối cảnh chuyển đổi số, khi công nghệ vừa mở ra cơ hội mới cho việc bảo tồn, quảng bá di sản, vừa đặt ra yêu cầu kiểm soát những sản phẩm có nguy cơ làm ảnh hưởng đến tính xác thực của di sản.
Bắc Ninh đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, lưu trữ dữ liệu và quảng bá di sản; xây dựng hệ thống quản lý và lưu trữ thông tin về nghề làm tranh Đông Hồ, tư liệu hóa di sản và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ được đặt song song với yêu cầu bảo đảm tính xác thực của nghề làm tranh Đông Hồ.
Đề án không chỉ tập trung bảo vệ kỹ thuật in tranh, giấy dó, màu tự nhiên, tri thức dân gian và không gian văn hóa làng nghề mà còn hướng tới phát huy giá trị di sản trong phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và giáo dục truyền thống.
Tỉnh sẽ nghiên cứu, sáng tạo và thiết kế mẫu mã trên nền tảng giá trị truyền thống; khuyến khích nhà thiết kế trẻ tham gia; xây dựng thương hiệu, chiến lược tiếp thị và phát triển du lịch gắn với nghề làm tranh Đông Hồ. Đồng thời, tăng cường quảng bá qua các phương tiện truyền thông, trưng bày tại bảo tàng, triển lãm, tổ chức hội thảo, chương trình giáo dục cộng đồng và phát triển sản phẩm lưu niệm mang bản sắc Đông Hồ.
Tỉnh Bắc Ninh đặt mục tiêu xây dựng 2-3 tour, tuyến du lịch văn hóa di sản, thu hút khoảng 10.000 lượt khách mỗi năm đến tham quan, trải nghiệm và mua sắm, trong đó khách quốc tế chiếm khoảng 30%.
