Cần đảm bảo sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý và bảo vệ bí mật công nghệ
Theo các đại biểu, dự thảo Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ giải quyết những "khoảng trống" pháp lý đã tồn tại suốt nhiều năm qua, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình kinh doanh trực tuyến, livestream bán hàng và mạng xã hội bùng nổ. Tuy nhiên, qua thảo luận, nhiều đại biểu cho rằng các quy định vẫn cần được làm rõ hơn, thậm chí phải định lượng hóa trách nhiệm để đảm bảo tính khả thi.
Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất là quy định liên quan đến việc cơ quan quản lý nhà nước yêu cầu cung cấp mô tả thuật toán. Theo đại biểu Triệu Thị Huyền (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai), mục tiêu tăng cường minh bạch và chống thao túng thuật toán là chính đáng, song quy định tại Điểm C Khoản 7 Điều 15 có thể tiềm ẩn rủi ro xâm phạm bí mật thương mại, vì thuật toán là tài sản cốt lõi của doanh nghiệp.
Đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cần đảm bảo sự cân bằng giữa yêu cầu quản lý và bảo vệ bí mật công nghệ bằng cách: chỉ được yêu cầu mô tả thuật toán khi có căn cứ pháp lý rõ ràng về các dấu hiệu vi phạm; cho phép thực hiện thông qua tổ chức kiểm toán độc lập hoặc giám định kỹ thuật do cơ quan quản lý chỉ định. Đồng thời, bổ sung quy định về nghĩa vụ bảo mật nghiêm ngặt của cơ quan quản lý đối với thông tin thu thập được. Đây là một đề xuất mang tính đột phá nhằm giải quyết mối lo ngại lớn của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ, đồng thời cung cấp công cụ kiểm soát hiệu quả cho cơ quan nhà nước khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Nhiều đại biểu nhận định, trong môi trường số, tốc độ phản ứng là yếu tố then chốt để ngăn chặn vi phạm lan rộng. Đại biểu Triệu Thị Huyền không đồng tình với việc sử dụng cụm từ "trong thời gian sớm nhất" khi quy định trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ hạ tầng kỹ thuật hỗ trợ hoạt động TMĐT (Điều 31). Theo đại biểu, cụm từ này không đo được mức độ tuân thủ, dễ dẫn đến tình trạng doanh nghiệp lớn trì hoãn, viện lý do kỹ thuật hoặc chờ chỉ đạo cấp trên, làm mất ý nghĩa của việc phản ứng nhanh.
Do vậy, đại biểu kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định bằng một con số cụ thể, thể hiện trách nhiệm rõ ràng như thời hạn hành động (Tạm ngừng dịch vụ, ngăn chặn truy cập, chấm dứt hợp tác) là không quá 12 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu hợp lệ bằng văn bản hoặc thông điệp điện tử của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền; Thời hạn báo cáo kết quả là trong vòng 24 giờ kể từ khi hoàn thành việc ngừng hợp tác.
Tiếp tục siết chặt chuỗi cung ứng, đại biểu Triệu Thị Huyền cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ logistics, yêu cầu phải có quy định cụ thể về việc tạm dừng giao nhận, lưu kho hoặc vận chuyển đối với nền tảng hoặc người bán có vi phạm trong thời hạn không quá 24 giờ. Việc định lượng hóa thời gian này được đại biểu kỳ vọng sẽ tăng khả năng kiểm soát, linh hoạt và tính trách nhiệm trong quản lý số.
Đảm bảo an toàn thông tin cá nhân
Vấn đề bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và đảm bảo an toàn thông tin cá nhân được đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu) đặc biệt quan tâm và coi là yếu tố cốt lõi để xây dựng niềm tin trong giao dịch điện tử. Đại biểu cho rằng, quy định tại Điều 11 về trách nhiệm của các bên khi đặt hàng trực tuyến còn quá chung chung. Thực tế, quyền được kiểm tra hàng hóa trước khi thanh toán là một điều kiện phổ biến nhưng chưa được thể hiện rõ ràng trong dự luật.
Đại biểu đề nghị bổ sung điều khoản chặt chẽ hơn, làm rõ các điều kiện đảm bảo về thông tin, quyền kiểm tra hàng hóa, cũng như vấn đề hoàn trả hàng và quyền khiếu nại khi hàng hóa không đảm bảo chất lượng, số lượng, chủng loại như cam kết. Việc này nhằm mục đích giảm thiểu tranh chấp và đảm bảo tính minh bạch, công bằng.
Ngoài ra, đại biểu Hoàng Quốc Khánh nhấn mạnh sự nguy hiểm của tình trạng lộ lọt thông tin cá nhân trong TMĐT hiện nay, dẫn đến các hình thức lừa đảo tinh vi. Đại biểu chỉ ra rằng, quy định về bảo mật thông tin trong dự thảo luật đang nằm rải rác ở các điều, lồng ghép và còn mờ nhạt. Do vậy, đại biểu đề xuất cần quy định thành một điều riêng biệt về bảo mật an toàn thông tin trong giao dịch điện tử. Điều luật này phải xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm (người bán, nền tảng TMĐT, bên trung gian logistics) ở từng khâu. Theo đại biểu, đây là cơ sở để xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, bồi thường thiệt hại, thể hiện sự nhất quán trong chính sách của Đảng và Nhà nước đối với vấn đề bảo mật.
Với khối lượng rác thải khổng lồ từ hoạt động TMĐT – lên tới hơn 300.000 tấn bao bì trong năm 2023 (trong đó có 171.000 tấn nhựa), đại biểu Hoàng Quốc Khánh đặc biệt quan ngại về tính bền vững. Đại biểu nhận định, Điều 37 của dự thảo luật hiện nay mới chỉ dừng lại ở mức "nhà nước khuyến khích" doanh nghiệp, nền tảng áp dụng các giải pháp TMĐT bền vững, nhưng lại chưa có chế tài hay quy định rõ về nghĩa vụ, nếu chỉ khuyến khích, công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra sẽ không có cơ sở để thực hiện. Do vậy, đại biểu đề nghị rà soát lại nội dung Điều 37 với Luật Bảo vệ môi trường để đảm bảo tính đồng bộ, nhất quán; quy định rõ hơn về "nghĩa vụ" của các bên liên quan đến thực hiện TMĐT xanh và bền vững. Đồng thời, làm rõ chủ thể "Nhà nước" trong các khoản khuyến khích và làm rõ căn cứ để Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xây dựng cơ chế hỗ trợ (Khoản 4), tránh tình trạng "mạnh ai nấy làm" và khó triển khai đồng bộ, thiếu hiệu quả.
Đại biểu Triệu Thị Huyền cũng quan tâm đến chính sách hỗ trợ đặc thù phát triển TMĐT nhằm giúp đỡ nhóm yếu thế, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh tại vùng sâu, vùng xa và cho rằng hướng đi này là đúng nhưng cần có cơ chế thực thi chặt chẽ, tránh chồng chéo. Đại biểu kiến nghị Chính phủ cần quy định cụ thể tiêu chí xác định đối tượng yếu thế để đảm bảo tính thống nhất trên toàn quốc. Đồng thời, cần bổ sung các công cụ hỗ trợ thực chất, bao gồm: Ưu đãi về phí, lệ phí khi tham gia nền tảng; hỗ trợ chi phí quảng bá sản phẩm, đăng ký gian hàng số; ưu đãi tín dụng, miễn hoặc giảm thuế thu nhập trong thời hạn nhất định đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh tại vùng sâu, vùng xa.
Từ ý kiến thảo luận, Ban soạn thảo Dự án Luật sẽ có thêm cơ sở để nghiên cứu, điều chỉnh, hướng tới một đạo luật không chỉ hiện đại mà còn thực sự hiệu quả, góp phần đưa kinh tế số Việt Nam phát triển bền vững và công bằng.
