Phát biểu khai mạc chương trình, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng hàng đầu của phát triển.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, quá trình số hóa không thể chỉ dừng lại ở các phong trào bề nổi. Chuyển đổi số phải được đánh giá bằng kết quả thực chất, thể hiện qua việc nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí, cung cấp dịch vụ thuận tiện hơn cho người dân và cải thiện mạnh mẽ năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bức tranh sáng từ hạ tầng đến tăng trưởng kinh tế số
Nhìn lại chặng đường vừa qua, hành lang pháp lý, Khung kiến trúc quốc gia số cùng các nền tảng dùng chung đã từng bước được củng cố và hoàn thiện. Số liệu thống kê cho thấy một bức tranh sáng về nỗ lực phổ cập hạ tầng: Tính đến tháng 9/2026, mạng 5G đã phủ sóng tới 91,99% dân số, cáp quang vươn đến 100% xã, phường trên toàn quốc.
Cùng với hạ tầng, quy mô kinh tế số tiếp tục đà tăng trưởng ấn tượng và đóng góp thiết thực vào GDP cả nước. Tính đến tháng 6/2026, Việt Nam ghi nhận 81.600 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động, mang lại doanh thu xấp xỉ 3,6 triệu tỷ đồng, tạo đà vững chắc cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Nhận diện 5 rào cản lớn và "nút thắt" giải ngân
Dù đã gặt hái nhiều thành tựu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng thẳng thắn nhìn nhận tiến trình chuyển đổi số đang phải đối diện với 5 thách thức lớn.
Trước hết là vấn đề dữ liệu, dù đã ban hành nhiều quy định nhưng tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu ở một số bộ, ngành, lĩnh vực vẫn diễn ra chậm chạp.
Kế đến là bài toán về nền tảng số, khi sự phát triển diễn ra thiếu đồng đều, đôi lúc vẫn tồn tại tình trạng "mạnh ai nấy làm", cục bộ theo định hướng riêng của từng cơ quan thay vì liên thông.
Thách thức thứ ba nằm ở hạ tầng. Cả nước hiện vẫn còn các "vùng lõm sóng" viễn thông, trong khi hệ thống tính toán hiệu năng cao phục vụ cho nghiên cứu dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) chưa đáp ứng đủ nhu cầu.
Điều này dẫn đến rào cản thứ tư: Mong mỏi ứng dụng AI của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn chưa thể triển khai nhanh chóng như kỳ vọng để theo kịp tốc độ phát triển chung của công nghệ.
Đáng chú ý nhất, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh yếu tố con người chính là thách thức thứ năm và cũng là rào cản quan trọng nhất hiện nay.
Đội ngũ nhân lực phụ trách chuyển đổi số tại các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là ở cấp xã đang thiếu hụt trầm trọng. Năng lực chuyên môn chưa đủ sâu rộng cộng với việc chưa được đào tạo bài bản khiến lực lượng này gặp rất nhiều khó khăn.
Những điểm nghẽn từ hạ tầng, dữ liệu đến con người đã dẫn tới một hệ lụy nhức nhối: Tốc độ giải ngân cho chuyển đổi số hiện đang nằm trong nhóm chậm nhất thuộc khối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Năm định hướng chiến lược kiến tạo quốc gia số
Nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản, Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị toàn hệ thống cần tập trung triển khai đồng bộ năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Khởi đầu từ việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý, mỗi chương trình chuyển đổi số tới đây phải được cụ thể hóa thành các nhiệm vụ rõ ràng về sản phẩm, thời hạn và trách nhiệm.
Hiệu quả dự án phải được đo lường bằng dữ liệu thực tế như mức độ sử dụng, tỷ lệ chia sẻ liên thông, thời gian và chi phí tiết kiệm được.
Về hạ tầng và dữ liệu, các cơ quan cần bám sát Khung kiến trúc quốc gia số, ưu tiên tính kế thừa và dùng chung, chỉ đầu tư mới khi thực sự cần thiết. Dữ liệu quốc gia phải được duy trì theo tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống".
Đặc biệt, các dự án phát triển AI phải bám rễ vào bài toán thực tiễn, dựa trên dữ liệu chất lượng, có cơ chế kiểm soát rủi ro rõ ràng và đo lường được kết quả.
Mục tiêu xây dựng Chính phủ số sẽ tiếp tục lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Số hóa bắt buộc phải đi cùng với việc tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ, hiện thực hóa mục tiêu người dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần.
Các dịch vụ công sẽ được vận hành trực tuyến toàn trình, không phụ thuộc địa giới hành chính. Công tác điều hành của lãnh đạo sẽ dựa nhiều hơn vào dữ liệu thời gian thực, hướng tới mục tiêu cuối cùng là giảm thủ tục giấy tờ, nâng cao sự hài lòng.
Trên bình diện kinh tế, chuyển đổi số cần thấm sâu vào mọi ngóc ngách, hỗ trợ đắc lực cho các hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ gắn với đổi mới sản xuất, thanh toán số và quản trị thông minh.
Trong thời gian tới, cần tập trung phát triển ngành công nghiệp công nghệ số, đẩy mạnh các sản phẩm "Make in Viet Nam" và làm chủ công nghệ lõi như AI, bán dẫn, điện toán đám mây và Internet vạn vật (IoT).
Cuối cùng, mọi nỗ lực số hóa phải hướng đến việc phát triển một xã hội số bao trùm, thu hẹp khoảng cách vùng miền để không ai bị bỏ lại phía sau. Nhiệm vụ trọng tâm là phổ cập kỹ năng số cho cán bộ cơ sở và bảo đảm an toàn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân ngay từ khâu thiết kế nhằm tạo dựng niềm tin bền vững.
Khép lại bài phát biểu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết đồng hành sát sao cùng các đơn vị, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong khâu tổ chức thực hiện.
"Mỗi khoản đầu tư cho chuyển đổi số đều phải tạo ra giá trị có thể đo đếm được. Đó là con đường để hướng tới quốc gia số hiện đại, kinh tế số năng động, xã hội số an toàn, nhân văn", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.
