Quốc hội vừa thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi). Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2017.
Quy định cụ thể về chỉ định thầu
Đáng chú ý, Luật quy định nhiều trường hợp được chỉ định thầu. Cụ thể, khoản 6 Điều 19 quy định chỉ định thầu là hình thức lựa chọn nhà thầu mà chỉ có một nhà thầu được mời tham dự để thực hiện gói thầu thuộc dự án, dự toán mua sắm.
Các gói thầu chỉ định phải đáp ứng một trong 10 tiêu chí được quy định tại Luật. Cụ thể, gói thầu có yêu cầu cấp bách, khẩn cấp nhằm thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại, bảo vệ chủ quyền quốc gia; ngăn chặn hoặc xử lý hậu quả do sự kiện bất khả kháng, bảo vệ tài sản, sức khỏe, tính mạng của người dân; phòng, chống dịch bệnh.
Gói thầu có yêu cầu về bảo vệ bí mật nhà nước.
Gói thầu thuộc dự án quan trọng quốc gia được cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu tại nghị quyết của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án.
Gói thầu có yêu cầu, điều kiện đặc thù về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ thuật; nghiên cứu, thử nghiệm; quyền tác giả, bản quyền; bảo hành hoặc cần bảo đảm tính tương thích về công nghệ, bản quyền; quy hoạch.
Gói thầu có duy nhất một nhà thầu, nhà sản xuất cung cấp hàng hóa, dịch vụ trên thị trường.
Gói thầu thuộc hạn mức áp dụng chỉ định thầu do Chính phủ quy định.
Gói thầu thuộc lĩnh vực chiến lược được xác định theo chủ trương, định hướng phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ; các dự án, nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đặc biệt, chuyển đổi số.
Gói thầu mua sắm hàng hóa từ nhà thầu đã trúng thầu thông qua đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế và đã ký hợp đồng thực hiện gói thầu tương tự trước đó.
Các gói thầu khác thuộc dự toán mua sắm, dự án đầu tư công và dự án khác cần áp dụng hình thức chỉ định thầu để lựa chọn được nhà thầu thực hiện gói thầu đáp ứng tiến độ, chất lượng và hiệu quả của gói thầu, dự án, dự toán mua sắm.
Gói thầu khác thuộc trường hợp chỉ định thầu quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền ban hành của Quốc hội, Chính phủ.
Bên cạnh đó, khoản 12 Điều 19 giao Chính phủ quy định chi tiết các khoản 3, 4, 6, 7 và 10 của điều này.
Như vậy, Luật đã xác định các nhóm tiêu chí làm căn cứ áp dụng chỉ định thầu, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các trường hợp và hạn mức để bảo đảm tính linh hoạt trong thực tiễn.
Cạnh tranh phải hài hòa với yêu cầu tiến độ, hiệu quả
Tại Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi), Chính phủ cho biết việc áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu cần hài hòa giữa mục tiêu cạnh tranh, công khai, minh bạch với yêu cầu về tiến độ, chất lượng và hiệu quả.
Đối với những gói thầu chỉ có một nhà thầu đáp ứng yêu cầu hoặc có tính chất đặc thù, cấp bách, việc tổ chức đấu thầu có thể không tạo thêm cạnh tranh thực chất mà còn làm phát sinh thời gian, chi phí và thủ tục không cần thiết.
Việc chỉ định thầu đối với dự án cần đẩy nhanh tiến độ phải được xác định bằng văn bản của cấp có thẩm quyền. Yêu cầu này nhằm tránh việc lợi dụng sự chậm trễ do nguyên nhân chủ quan để áp dụng chỉ định thầu.
Về cơ chế kiểm soát, Luật giao Chính phủ quy định cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng, theo hướng tăng cường công khai thông tin, giám sát, kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm.
Theo khoản 2 Điều 45, người có thẩm quyền chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định của mình và không được lợi dụng quyền hạn để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu.
Khoản 1 Điều 46 quy định chủ đầu tư chịu trách nhiệm trước pháp luật và người có thẩm quyền về hoạt động đấu thầu trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao, bảo đảm phù hợp mục tiêu, tiến độ, chất lượng và hiệu quả của gói thầu, dự án, dự toán mua sắm.
Đồng thời, khoản 5 Điều 46 yêu cầu chủ đầu tư tổ chức quản lý, giám sát, kiểm soát việc thực hiện hợp đồng của nhà thầu, bảo đảm đúng phạm vi công việc, tiến độ, chất lượng và các nghĩa vụ đã cam kết.