+ Thông tư 85 giải quyết những bất cập nào trong tổ chức dạy học tăng cường tại trường công? Quy định mới mang lại thay đổi gì đối với quyền lợi học sinh, thưa ông?
- Thông tư 85 góp phần giải quyết bất cập về ranh giới giữa hoạt động giáo dục tăng cường với dạy thêm, ôn tập và luyện thi. Trước đây, dù việc quản lý dạy thêm đã được siết chặt, một số trường vẫn tổ chức các hoạt động mang danh bổ trợ nhưng thực chất là dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hoặc thu tiền dưới hình thức tự nguyện, tiềm ẩn nguy cơ gây mất công bằng giữa học sinh.
Quy định mới làm rõ các hoạt động giáo dục tăng cường như STEM cơ bản, năng lực số, kỹ năng sống, ngoại ngữ bổ trợ phải được tổ chức miễn phí trong khung thời gian học hai buổi/ngày theo quy định; không dạy trước chương trình, không biến tướng thành dạy thêm và không được chuyển nội dung thuộc diện tăng cường miễn phí sang hoạt động có thu phí.
Thay đổi thực chất là học sinh có cơ hội tiếp cận các nội dung thực hành, trải nghiệm nền tảng mà không phải trả thêm tiền. Các em cũng được bảo vệ trước áp lực tham gia những hoạt động được giới thiệu là tự nguyện. Việc tham gia hay không tham gia không được ảnh hưởng đến đánh giá học sinh.
Như vậy, hoạt động tăng cường cần hướng đến mục tiêu phát triển năng lực, giáo dục toàn diện thay vì trở thành một hình thức dạy thêm hoặc chạy theo điểm số.
+ Khi không được thu tiền dạy tăng cường, các trường cần tổ chức hoạt động giáo dục như thế nào để bảo đảm chất lượng? Đâu là ranh giới giữa hoạt động miễn phí và chương trình được phép thu phí?
- Đây là khó khăn thực sự đối với nhiều trường công lập, nhất là những trường thiếu giáo viên và ngân sách hạn hẹp.
Sau khi hoàn thành định mức giảng dạy chính khóa, giáo viên có thể phải đảm nhận thêm các tiết tăng cường về STEM cơ bản, năng lực số, kỹ năng sống và những nội dung khác. Trong khi đó, nhiều trường không có đủ kinh phí để chi trả cho phần công việc phát sinh. Đội ngũ giáo viên hiện có cũng chưa chắc được bồi dưỡng chuyên sâu để tổ chức hiệu quả các hoạt động này. Nếu mời chuyên gia hoặc đơn vị bên ngoài tham gia, chi phí lại càng tăng, trong khi nội dung thuộc diện tăng cường miễn phí không được thu tiền từ học sinh. Nếu không giải quyết được bài toán nguồn lực, hoạt động tăng cường có nguy cơ được tổ chức mang tính hình thức hoặc chất lượng không đạt yêu cầu.
Để thực hiện hiệu quả, các trường cần xây dựng kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tế, ưu tiên những nội dung nền tảng dành cho tất cả học sinh như STEM cơ bản, năng lực số, kỹ năng sống, ngoại ngữ bổ trợ và giáo dục toàn diện. Các hoạt động nên được thiết kế theo hướng thực hành, trải nghiệm, gắn với chương trình chính khóa nhưng không dạy trước nội dung hoặc tổ chức ôn thi.
Nhà trường cần tận dụng học liệu dùng chung, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên hiện có, công khai kế hoạch và tăng cường giám sát chất lượng. Tuy nhiên, giải pháp từ phía nhà trường là chưa đủ. Nhà nước và địa phương cần bổ sung ngân sách, chỉ tiêu giáo viên kịp thời, thay vì yêu cầu các trường tự xoay xở hoàn toàn bằng nguồn lực hiện có. Về ranh giới giữa hai loại hình, hoạt động tăng cường miễn phí tập trung vào những nội dung cơ bản, cần thiết cho học sinh, không làm phát sinh môn học mới hoặc nâng yêu cầu vượt quá chương trình.
+ Làm thế nào để ngăn tình trạng trường học đổi tên chương trình, biến khoản thu cũ thành khoản thu mới nhằm né quy định, thưa ông?
- Theo tôi, cần thực hiện đồng bộ ba cơ chế: Công khai, giám sát và chế tài.
Trước hết, các trường phải công khai kế hoạch tổ chức hoạt động tăng cường và hoạt động theo nhu cầu ngay từ đầu năm học, trong đó nêu rõ nội dung, thời lượng, đối tượng tham gia và các khoản thu. Đây là cơ sở để phụ huynh, cơ quan quản lý đối chiếu và giám sát.
Việc phát hiện hành vi lách quy định phải dựa vào bản chất hoạt động, không chỉ căn cứ vào tên gọi. Cần xem xét nội dung đó có phải kiến thức nền tảng dành cho học sinh hay không; có dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hay không; có thuộc diện tăng cường miễn phí nhưng lại bị chuyển sang hoạt động thu phí hay không; việc đăng ký có thực sự tự nguyện và có bị gắn với đánh giá học sinh hay không.
Nếu hoạt động thuộc diện miễn phí nhưng nhà trường vẫn thu tiền, hoặc việc tham gia được tổ chức theo cách gây áp lực cho học sinh, cần kiểm tra và xác định trách nhiệm theo quy định.
Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm về việc tổ chức hoạt động tại trường. Cơ quan quản lý giáo dục cần tăng cường kiểm tra, kể cả kiểm tra đột xuất, xử lý vi phạm, yêu cầu hoàn trả khoản thu trái quy định và xem xét trách nhiệm của cá nhân liên quan tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.
+ Trong bối cảnh chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, làm thế nào để quy định không thu tiền dạy tăng cường không khiến cơ hội học tập của học sinh bị thu hẹp, nhất là tại những trường thiếu kinh phí và với học sinh có hoàn cảnh khó khăn?
- Quy định không thu tiền hoạt động giáo dục tăng cường không đồng nghĩa với việc thu hẹp cơ hội học tiếng Anh, nếu được triển khai đúng và đi kèm nguồn lực phù hợp.
Theo tinh thần của Thông tư 85, hoạt động tăng cường ngoại ngữ nhằm củng cố, bổ trợ năng lực theo chương trình phổ thông thông qua thực hành, giao tiếp thuộc nhóm miễn phí, dành cho học sinh theo quy định. Đây là phần nền tảng giúp các em, đặc biệt là học sinh có hoàn cảnh khó khăn, có cơ hội tiếp cận việc học ngoại ngữ mà không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế gia đình.
Các chương trình nâng cao, giao tiếp chuyên sâu hoặc có giáo viên bản ngữ có thể thuộc hoạt động theo nhu cầu người học và được thu phí nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện, bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch.
Để hạn chế khoảng cách cơ hội, các trường thiếu kinh phí cần ưu tiên nội dung tăng cường tiếng Anh cơ bản, tận dụng học liệu dùng chung và đội ngũ giáo viên hiện có. Đồng thời, nhà trường cần đề xuất địa phương bổ sung ngân sách, giáo viên và các điều kiện cần thiết để triển khai chương trình.
Về phía Nhà nước, điều cốt lõi là phải bảo đảm nguồn lực cho phần giáo dục miễn phí. Nếu chỉ quy định không thu tiền mà không đầu tư tương ứng, các trường khó bảo đảm chất lượng, còn học sinh ở những nơi thiếu điều kiện có thể không được hưởng đầy đủ cơ hội học tập như mong muốn.
+ Trân trọng cảm ơn ông!
