Giá cả leo thang khoét sâu bất bình xã hội
Cuối tuần qua, các cuộc biểu tình diễn ra tại Pháp, Bỉ, Bồ Đào Nha và Italia, với những yêu cầu khác nhau nhưng cùng xoay quanh vấn đề về mức sống. Người dân kêu gọi cải thiện thu nhập, nâng cao chất lượng dịch vụ công và triển khai các biện pháp giúp giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt.
Tại Pháp, nhiều cuộc tuần hành phản đối chi phí sinh hoạt đắt đỏ và tình trạng dịch vụ công xuống cấp đã diễn ra tại các thành phố lớn. Một số cuộc tụ tập biến thành bạo loạn, khiến khoảng 1.500 cửa hàng và cơ sở kinh doanh bị hư hại.
Alexandre Bompard, Chủ tịch Liên đoàn Bán lẻ và Thương mại Pháp, ước tính thiệt hại có thể lên tới vài trăm triệu euro, dù hiện chưa thể xác định con số chính xác.
Theo đó, biểu tình cũng đã ảnh hưởng đến nhiều công trình công cộng và cơ sở hành chính tại Limoges, Lyon, Marseille, Lille và Angers. Tổng thống Emmanuel Macron tuyên bố sẽ xử lý những đối tượng tìm cách gây bất ổn. Trong khi đó, các quan chức địa phương nhấn mạnh rằng quyền biểu tình không thể được sử dụng để biện minh cho hành vi phá hoại tài sản công.
Tại Bỉ, cảnh sát đã đụng độ với người biểu tình ở Brussels và Liège. Trước đó, học sinh trung học tại nước này cũng xuống đường phản đối chi phí giáo dục tăng cao và những bất cập trong hệ thống trường học. Bộ trưởng Nội vụ Bernard Quintin nhận định tình hình đã vượt ra ngoài khuôn khổ biểu tình thông thường.
Tại Bồ Đào Nha, các công đoàn và tổ chức bảo vệ quyền nhà ở yêu cầu tăng lương, cải thiện chế độ lương hưu, nâng cao chất lượng dịch vụ công và giải quyết tình trạng nhà ở đắt đỏ. Trong khi đó, tại Italia, các cuộc biểu tình ở Milan, Turin và Bologna dẫn đến những vụ đụng độ, khiến một số người bị thương và nhiều người bị bắt giữ.
Nguyên nhân sâu xa của làn sóng bất bình là khoảng cách giữa thu nhập và chi phí sinh hoạt. Dù tốc độ lạm phát đã chậm lại tại nhiều nền kinh tế, mặt bằng giá cả vẫn cao hơn đáng kể so với trước đây. Thực phẩm, nhà ở và năng lượng tiếp tục chiếm phần lớn ngân sách hộ gia đình, đặc biệt là những người thu nhập thấp và người trẻ.
Theo dữ liệu Eurostat do Euronews Business phân tích, giá thực phẩm và đồ uống không cồn tại Liên minh châu Âu (EU) tăng 34% trong giai đoạn từ tháng 8/2021 đến tháng 8/2026. Trong khi đó, lượng thực phẩm có thể mua bằng một tháng lương tối thiểu trước thuế đã giảm 6% tại Malta, 5% tại Tây Ban Nha và 4% tại Pháp. Tại phần lớn các quốc gia khác được khảo sát, sức mua thực phẩm theo cách tính này tăng lên.
Tuy nhiên, phép so sánh trên chưa tính đến thuế, tiền thuê nhà và các khoản chi tiêu thiết yếu khác, nên chưa phản ánh đầy đủ áp lực tài chính mà người dân phải đối mặt. Đối với nhiều hộ gia đình, tiền thuê nhà và các chi phí cố định ngày càng cao khiến phần thu nhập dành cho thực phẩm, giáo dục và những nhu cầu khác bị thu hẹp.
Bất ổn xã hội gây sức ép lên thị trường tài chính
Các cuộc biểu tình không hình thành một phong trào thống nhất trên toàn châu Âu, bởi mỗi quốc gia có những vấn đề kinh tế và xã hội riêng. Dù vậy, những diễn biến này cho thấy việc duy trì sức mua và bảo đảm tiền lương theo kịp chi phí thiết yếu đang trở thành thách thức lớn đối với nhiều chính phủ.
Bất ổn xã hội cũng gây sức ép lên thị trường tài chính châu Âu. Các chỉ số chứng khoán khu vực giảm trong phiên đầu tuần, trong đó CAC 40 của Pháp và FTSE MIB của Italia mất hơn 1,5%, theo Victoria Scholar, trưởng bộ phận đầu tư tại Interactive Investor.
Bà Scholar cho biết tâm lý né tránh rủi ro đã lan sang thị trường trái phiếu và tiền tệ, gây sức ép lên trái phiếu chính phủ Pháp, Italia và đồng euro. Chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp và Đức cũng nới rộng, phản ánh những lo ngại về tình hình tại Pháp.
Áp lực này xuất hiện trong bối cảnh chính phủ Pháp đang đối mặt với nhiều thách thức tài khóa. Giới đầu tư theo dõi sát dự luật ngân sách năm 2027 và cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào năm tới.
Nếu chi phí sinh hoạt tiếp tục gây sức ép lên người dân trong khi tình hình tài chính công còn khó khăn, các chính phủ châu Âu sẽ phải đối mặt với bài toán ngày càng phức tạp: vừa hỗ trợ người dân và duy trì sức mua, vừa kiểm soát ngân sách và bảo đảm ổn định kinh tế.
