Trong chiến dịch Điện Biên Phủ nhiều phương tiện thô sơ của Nhân dân Việt Nam đã đối đầu với các phương tiện chiến tranh tối tân của kẻ địch. Trong số các phương tiện bị đối phương “chế giễu”, chiếc xe đạp thồ đóng vai trò quan trọng và đã trở thành biểu tượng đẹp trong cuộc kháng chiến chống Pháp của Nhân dân Việt Nam nói chung, quân và dân Thanh Hóa nói riêng.
Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa là nơi lưu giữ trưng bày nhiều kỷ vật có giá trị
Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa là nơi lưu giữ chiếc xe đạp thồ của ông Trịnh Ngọc. Trong chiến dịch Điện Biên Phủ chiếc xe đạp này cùng với ông Ngọc đã hành quân chặng đường dài hàng trăm cây số từ Thanh Hóa lên Điện Biên.
Là một loại phương tiện hết sức thô sơ nhưng những chiếc xe đạp này đã góp phần làm nên chiến thắng vang dội “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Sau này, ông Trịnh Ngọc được phong là kiện tướng xe đạp thồ Thanh Hóa khi 1 chuyến xe vận chuyển được 345,5 kg lương thực.
Nhớ lại những năm tháng hào hùng lịch sử, ông Nguyễn Bá Viết, năm nay 90 tuổi, trú tại phố Ái Sơn 1, phường Đông Hải, TP Thanh Hoá là Chiến sỹ Điện Biên kể lại, tháng 8/1953, đoàn xe thồ hỏa tuyến Thanh Hóa lên đường đi phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ.
Tới đầu tháng 11/1953, dân công Thanh Hóa cùng ngành giao thông đã mở thông đường 41, con đường huyết mạch vận chuyển lương thực, vũ khí lên Điện Biên. Đường đã mở, các đợt vận chuyển của dân công liên tục được huy động.
Chiếc xe đạp của ông Trịnh Ngọc, dân công xe đạp thồ thị xã Thanh Hóa, đạt kỷ lục vận chuyển 345,5kg/chuyến phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ được trưng bày ở Bảo tàng tỉnh Thanh Hoá
Tại thời điểm ấy, chiếc xe đạp là tài sản lớn của mỗi gia đình nhưng người dân vẫn sẵn sàng mang khối tài sản đó tham gia phục vụ chiến trường. Chỉ trong một thời gian ngắn, Đảng bộ và Nhân dân thị xã Thanh Hóa (nay là TP Thanh Hóa) đã vận động hàng trăm người từ các vùng lân cận tụ tập lại và trở thành một tập thể. Từ đó, đoàn xe thồ dân công kháng chiến thị xã Thanh Hóa ra đời, ông Trịnh Vòi là đoàn trưởng.
Nối tiếp phong trào ấy, ở các huyện Quảng Xương, Hoằng Hóa, Đông Sơn, Thạch Thành, Hà Trung, Nông Cống... cũng thành lập đại đội xe thồ bổ sung vào đội quân xe đạp thồ hùng hậu của tỉnh phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ.
Đoàn xe đạp thồ Thanh Hóa bắt đầu tiến quân từ Ngã Ba Voi (thuộc địa phận TP Thanh Hóa ngày nay) đến tập kết tại Hồi Xuân để biên chế và chỉnh đốn đội ngũ, phân công người khỏe và xe tốt tham gia hỏa tuyến, người trung bình tham gia trung tuyến, phụ nữ và người cao tuổi thì tham gia hậu tuyến.
Cùng với cả nước hàng chục vạn xe đạp thồ của dân công Thanh Hóa ngày đêm tiếp lương lên Chiến dịch Điện Biên Phủ
Đoàn xe thồ biên chế theo từng huyện, mỗi huyện là một đại đội, hay còn gọi là một C. Từ Hồi Xuân đoàn đi qua các địa danh suối Rút - Hòa Bình - Mộc Châu - Yên Châu - Sơn La - vượt đèo Pha Đin đến ngã ba Tuần Giáo. Trên chặng đường vận chuyển từ trạm H1 (Tuần Giáo) đến Điện Biên Phủ dài gần 80km, đoàn xe đạp thồ Thanh Hóa được bố trí tới 3.000 xe.
Để tăng năng suất vận chuyển hàng hóa, những chiếc xe thồ được chế ra từ những chiếc xe đạp nhãn hiệu nước ngoài bằng cách buộc thêm vào tay lái một đoạn tre nhỏ, dài khoảng một mét, gọi là “tay ngai” để điều khiển xe, buộc vào trục yên xe một đoạn tre, cao hơn yên khoảng 50cm để cầm, vừa giữ thăng bằng, vừa đẩy xe đi.
Để tăng năng suất vận chuyển hàng hóa, những chiếc xe thồ được chế ra nhiều công cụ để buộc hàng hoá, lương thực
Để tăng độ cứng của khung xe, người ta hàn thêm sắt, buộc thêm gỗ và buộc thêm vải để tăng độ bền của săm, lốp. Đường hành quân gian nan là vậy nhưng trên ghi đông xe được thiết kế thêm giá đỡ đựng nào kiềng, ghi gô... là những đồ dùng cá nhân mang theo, sử dụng trong suốt chặng đường tiếp vận.
Đặc biệt, thi đua cùng các chiến sĩ ngoài mặt trận, phong trào “thồ nhiều, đi nhanh” ngày càng lan rộng, cổ vũ mọi người phấn đấu tăng trọng lượng thồ hàng. Từ 150 đến 200kg/chuyến xe tăng lên 300kg và nhiều hơn nữa.
Đáng khâm phục là “kiện tướng xe thồ” Cao Văn Tỵ, luôn chở tới 315kg; Bùi Tín - người 2 lần vinh dự được tặng thưởng Huy hiệu Bác Hồ và Huân chương Chiến công hạng Ba, đạt năng suất 320kg trong suốt chiến dịch Điện Biên Phủ.
Đặc biệt là “nhà vô địch xe thồ hàng” Trịnh Ngọc với kỷ lục vận chuyển 345,5kg/chuyến... đã lập nên huyền thoại trên những cung đường đèo dốc cheo leo, hiểm trở.
Trên ghi đông xe được thiết kế thêm giá đỡ đựng nào kiềng, ghi gô... là những đồ dùng cá nhân mang theo, sử dụng trong suốt chặng đường tiếp vận
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ hậu phương Thanh Hóa có vai trò rất lớn trong chi viện sức người, sức của. Trong số 261.000 dân công phục vụ chiến dịch thì riêng tỉnh Thanh Hóa có tới 179.000. Cùng với đó là hàng chục nghìn thanh niên xung phong và phương tiện.
Từ cuối năm 1953 đến tháng 3/1954, dân công Thanh Hóa đã kế tiếp nhau vận chuyển hai lần lên chiến dịch với khối lượng 2.352 tấn lương thực và 265 tấn thực phẩm. Đây cũng là nơi huy động cao nhất số lượng xe đạp thồ hiện có để làm phương tiện vận chuyển.
Lời thú nhận của cựu Đại tá không quân Pháp Gi-Uyn Roa
Đóng góp nhiều, thành tích lớn và tương ứng với những điều đó là các phần thưởng, các danh hiệu cao quý mà Đảng, Nhà nước và Bác Hồ trao tặng cho Thanh Hóa.
Trong các phần thưởng ấy, Nhân dân Thanh Hóa luôn ghi nhớ lời khen ngợi và ghi nhận của Bác trong dịp người về thăm Thanh Hóa lần thứ 2, ngày 13/6/1957: “Bây giờ tiếng Việt Nam đến đâu, tiếng Điện Biên Phủ đến đó. Tiếng Điện Biên Phủ đến đâu, đồng bào Thanh Hóa cũng có một phần vinh dự đến đó”.
Hà Anh
