Khai thác lợi thế, nâng cao giá trị nông sản
Ngày 23/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng UBND tỉnh Gia Lai tổ chức Diễn đàn “Thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu khu vực Tây Nguyên”.
Diễn đàn tập trung thảo luận các nhóm giải pháp trọng tâm: tháo gỡ chính sách (đất đai, tín dụng, thuế); ứng dụng công nghệ (AI, IoT); quy hoạch vùng nguyên liệu và phát triển chuỗi liên kết chế biến sâu nhằm đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Tây Nguyên có diện tích đất bazan rộng lớn, khí hậu đa dạng, phù hợp phát triển các cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su, cây ăn quả, rau, hoa và nhiều loại dược liệu quý, trong đó có sâm Ngọc Linh.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, ba tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai và Lâm Đồng có khoảng 2,67 triệu ha đất trồng trọt. Tây Nguyên hiện chiếm gần 88% diện tích cà phê cả nước, 68,5% diện tích bơ và 65,8% diện tích hồ tiêu.
Dù có nhiều lợi thế, sản xuất nông nghiệp trong khu vực vẫn còn nhỏ lẻ, ứng dụng khoa học công nghệ chưa đồng đều, liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp hạn chế. Năng lực chế biến chưa đáp ứng yêu cầu, khiến nhiều sản phẩm phụ thuộc vào thị trường tiêu thụ nguyên liệu và biến động giá cả.
Bà Nguyễn Thị Anh Nguyên, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai, cho rằng phát triển nông nghiệp công nghệ cao cần gắn với nâng cao hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của nông sản. Địa phương nên tập trung vào các ngành hàng có lợi thế như cà phê, hồ tiêu, cao su, chanh dây, sầu riêng, rau quả và sản phẩm chăn nuôi.
Theo bà Nguyên, việc xác định vùng sản xuất, quy trình kỹ thuật và mở rộng diện tích cần dựa trên hiệu quả kinh tế, khả năng chế biến và thị trường tiêu thụ, tránh phát triển theo phong trào dẫn đến cung vượt cầu. Đồng thời, cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong sản xuất, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc để nâng cao giá trị nông sản.
Đưa dược liệu vào chuỗi giá trị, đẩy mạnh chế biến sâu
Cùng với nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu được đánh giá là lĩnh vực giàu triển vọng của Tây Nguyên. Khu vực có nhiều loài cây như sâm Ngọc Linh, sâm dây, đinh lăng, hà thủ ô, đương quy và linh chi.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, trong số 108 giống dược liệu đang lưu hành trên cả nước, Tây Nguyên có 49 giống, chiếm 45,4%. Tuy nhiên, ngành dược liệu vẫn gặp khó khăn do thiếu vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO, năng lực chế biến sâu hạn chế, thương hiệu chưa mạnh và đầu ra thiếu ổn định.
Để khắc phục, bà Nguyễn Thị Anh Nguyên cho rằng cần rà soát hiện trạng sản xuất, lựa chọn các loài dược liệu chủ lực và vùng trồng phù hợp với điều kiện sinh thái. Đối với sâm Ngọc Linh và các loài dược liệu đặc hữu, cần chú trọng bảo tồn nguồn gen, kiểm soát nguồn giống và xây dựng quy trình kỹ thuật nhằm bảo đảm chất lượng, duy trì vùng trồng lâu dài.
PGS.TS, Thầy thuốc ưu tú Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế), nhận định khoa học và công nghệ chỉ thực sự nâng cao giá trị dược liệu khi tạo ra nguồn nguyên liệu ổn định, sản phẩm chế biến sâu phù hợp và thị trường tiêu thụ bền vững.
Theo bà Hà, Tây Nguyên cần kết nối từ nguồn giống, vùng trồng, công nghệ sản xuất đến tiêu chuẩn chất lượng và thị trường ngay từ khâu xây dựng kế hoạch. Viện Dược liệu mong muốn phối hợp với địa phương, doanh nghiệp và hợp tác xã triển khai các chuỗi liên kết cụ thể, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng và phát triển ngành dược liệu.
Phát triển dược liệu dưới tán rừng, gắn với sinh kế
Với hệ sinh thái đa dạng, Gia Lai và các tỉnh Tây Nguyên có điều kiện nghiên cứu, phát triển những loài dược liệu phù hợp dưới tán rừng. Hướng đi này không chỉ tạo thêm giá trị kinh tế mà còn góp phần cải thiện sinh kế, khuyến khích người dân tham gia bảo vệ tài nguyên rừng.
Theo bà Nguyễn Thị Anh Nguyên, phát triển dược liệu dưới tán rừng phải gắn với yêu cầu quản lý, bảo vệ rừng và bảo đảm quyền lợi của các chủ thể tham gia. Mô hình cần được triển khai đúng quy định, phù hợp điều kiện sinh thái, không làm ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái rừng.
Đặc biệt, tại những địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống dựa vào rừng, tạo sinh kế từ dược liệu có thể góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên, hạn chế tình trạng xâm lấn đất rừng để sản xuất nông nghiệp.
Để mô hình phát huy hiệu quả, cần có sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ rừng, hình thành liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Người dân cần được hỗ trợ về giống, kỹ thuật và thị trường, đồng thời được hưởng lợi tương xứng từ hoạt động sản xuất gắn với bảo vệ rừng.
Trong khuôn khổ diễn đàn, Ban tổ chức công bố quyết định thành lập và ra mắt Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Dược liệu Quốc gia thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Hội đồng được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, địa phương và tổ chức nghiên cứu; thúc đẩy đầu tư, ứng dụng khoa học công nghệ, đồng thời đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách.
