Ngày 26/10, ông Hoàng Tiến Long, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Yên Bái cho biết sau khi có thông tin phát hiện đá khắc cổ ở thôn Háng Chua Say, xã Chế Cu Nha, huyện Mù Cang Chải, cán bộ Bảo tàng đã đến tiếp cận và nghiên cứu đánh giá giá trị của các khối đá này.
Vị trí các khối đá khắc cổ nằm trong rừng phòng hộ, gồm khá nhiều các khối đá sa thạch thể khối lớn, từ 1m3 đến 20m3, nằm rải rác cách nhau từ 7 - 80m; trong đó có khối đá khắc cổ với chiều dài hơn 2m, rộng khoảng 2m.
Cán bộ Bảo tàng tỉnh Yên Bái khảo sát bước đầu khối đá khắc cổ mới phát hiện. Ảnh: Bảo tàng Yên Bái
Khối đá này có mặt phẳng hơi lồi, trên bề mặt khắc phủ kín các loại hình: hình tròn lõm (7 hình), hình thoi lõm (1 hình), hình tròn lồi đồng tâm lớn (1 hình), hình học và hình ruộng bậc thang tầng tầng lớp lớp trang trí xung quang rìa của khối đá tạo nên những hình tượng kỳ lạ, độc đáo.
Theo bà con người địa phương, ở cách khối đá khắc cổ này về hướng Đông khoảng 20m có khối đá lớn khoảng 20m3 (người địa phương gọi là "đá bố", đây là một dạng cự thạch).
Khối đá này thường được người H’Mông đến cúng "thần đá” để cầu sức khỏe, còn khối đá có khắc cổ là khối “đá mẹ”, theo cách gọi của người H’Mông bản địa. Ở trên cao hơn nữa của khối “đá bố" khoảng 150m có 2 khối đá hình trụ khoảng hơn 1m3, có hình khắc cổ ruộng bậc thang và hình tròn lõm trong rừng.
Sơ bộ cho thấy, các hình khắc khá tỉ mỉ, uốn lượn mềm mại theo mặt lồi lõm của mặt đá, có dạng hình ruộng bậc thang, giống như từng phát hiện được ở xã Lao Chải, huyện Mù Cang Chải vào năm 2015, 2020 và năm 2021.
Điểm khác biệt ở khối đá khắc cổ mới phát hiện là có chạm hình tròn đồng tâm lồi, nổi như mặt trống và hình thoi lõm, đây là hình họa khác so với 14 khối đá phát hiện từ trước đó ở xã Lao Chải.
Đại diện Bảo tàng tỉnh Yên Bái nhận định, dưới góc độ dân tộc học, đây có thể là các vết khắc của người H’Mông bản địa, có niên đại vào khoảng thế kỷ XVI - XVII và có thể vẫn là các bản "thiết kế ruộng bậc thang” hoặc khắc họa lại ruộng bậc thang khi chủ nhân của những thửa ruộng này cảm nhận được vẻ đẹp của công trình do chính chủ thể tạo nên.
Nhiều họa tiết được khắc trên đá. Ảnh: Bảo tàng Yên Bái
Khối đá cổ có hình ruộng bậc thang
Tại vị trí phát hiện có khá nhiều các khối đá sa thạch thể khối lớn, từ 1-20m3. Ảnh: TTXVN
Vị trí các khối đá khắc cổ mới được phát hiện nằm trong rừng phòng hộ ở thôn Háng Chua Say, xã Chế Cu Nha, huyện Mù Cang Chải. Ảnh: TTXVN
Đây không phải là ký hiệu cột mốc và càng không phải là họa đồ mà nhiều người từng phán đoán, mà chỉ có thể là "bản thông điệp thiết kế ruộng bậc thang của người xưa hoặc khắc họa lại ruộng bậc thang trên đá” của người bản địa…
Từ đó, có thể suy luận, người H’Mông rất thích ở nơi có khí hậu ôn đới núi cao mát mẻ, sống bằng nghề trồng trọt nương rẫy, săn bắt, hái lượm và di cư; là một tộc người rất thông minh, sáng tạo, tự sản xuất ra tất cả dụng cụ sản xuất, săn bắt đến văn hóa tinh thần.
Việc phát hiện bãi đá khắc cổ ở hai xã Chế Cu Nha và Lao Chải đã mở ra tiềm năng nghiên cứu, tổng hợp thống kê các khối đá khắc cổ trên địa bàn huyện Mù Cang Chải. Qua đó, sẽ đặt ra cơ sở khoa học phục vụ các nhà hoạch định, quy hoạch phát triển du lịch khám phá gắn với ruộng bậc thang và khu bảo tồn loài sinh vật cảnh Mù Cang Chải.
T.Toàn
