“Bảo tồn để tiếp tục sống, chứ không phải bảo tồn để trưng bày”, đó là quan điểm được GS.TS Nguyễn Hải Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Dược Hà Nội nêu khi phản biện đề xuất chuyển đổi khu vực số 13–15 Lê Thánh Tông, trụ sở của nhà trường cùng khu Khoa Hóa của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (17–19 Lê Thánh Tông) thành không gian bảo tàng trong quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.
![658899126_1388638859970721_1198424338828488458_n.jpg](https://cdn.congluan.vn/images/f_K8wS3pezTBX2bSrovmfNg2Htpr-uagD5CZQmFC0xm10CWi9NrZUPLJ3b0BuWzfXRxBgKudvVx6gDCgfsw3M64x_zJuZyeMFYdVrtjQNQc/658899126_1388638859970721_1198424338828488458_n.jpg.avif "Trường Đại học Dược Hà Nội cho rằng việc di dời để chuyển khuôn viên ở Lê Thánh Tông thành bảo tàng có thể làm giảm giá trị di sản "sống" của thủ đô. Ảnh: HUP")
Giá trị di sản gắn với lịch sử giáo dục đại học
Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận sáng 29/3, GS Hải Nam cho rằng việc chuyển đổi toàn bộ khuôn viên trường thành bảo tàng cần được cân nhắc thận trọng để tránh làm suy giảm giá trị học thuật đã hình thành qua nhiều thế hệ.
Theo GS Hải Nam, khu phố từ số 11 đến 21 Lê Thánh Tông là quần thể kiến trúc tiêu biểu hình thành từ đầu thế kỷ XX, gắn với sự ra đời của L’École de Médecine et de Pharmacie de l’Indochine (Trường Y Dược Đông Dương) và Université de l’Indochine (Đại học Đông Dương), những cơ sở đặt nền móng cho giáo dục đại học hiện đại tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Các công trình tại đây không chỉ mang giá trị kiến trúc thuộc địa và phong cách Đông Dương, mà còn tạo thành một chỉnh thể đô thị – học thuật đặc biệt trong khu trung tâm lịch sử Hà Nội.
Về mặt học thuật, Trường Đại học Dược Hà Nội – tiền thân là Đại học Y Dược Đông Dương thành lập năm 1902 đã đào tạo nhiều thế hệ chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực y dược.
Cùng với các đơn vị thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, khu vực này hình thành một hệ sinh thái tri thức gồm hoạt động giảng dạy, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và mạng lưới học thuật.
Theo Hiệu trưởng Đại học Dược Hà Nội, sự hiện diện lâu dài của các cơ sở đào tạo đã tạo nên một “khu vực tri thức” ngay trong lòng Thủ đô, nơi giao thoa giữa giáo dục, nghiên cứu và đời sống đô thị.
Đặc biệt, GS Hải Nam nêu rõ việc chuyển đổi toàn bộ khu vực thành không gian bảo tàng có thể dẫn tới nguy cơ “đóng băng di sản”.
Trường Đại học Dược Hà Nội không chỉ là một di tích kiến trúc mà còn là một thiết chế giáo dục – nghiên cứu đang vận hành, với hàng nghìn sinh viên, giảng viên và nhà khoa học tham gia đào tạo, nghiên cứu phát triển thuốc phục vụ hệ thống y tế.
Nếu di dời các cơ sở này, theo ông, về bản chất sẽ thay thế một không gian tri thức sống bằng không gian trưng bày tĩnh.
GS Hải Nam cũng bày tỏ việc chỉ giữ lại hình thức kiến trúc nhưng làm gián đoạn dòng chảy học thuật có thể khiến giá trị phi vật thể của di sản như truyền thống, ký ức học thuật và môi trường tri thức bị suy giảm.
Ngoài ra, kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc “bảo tàng hóa” một khu vực quá mức có thể khiến không gian đô thị thiếu sức sống, giảm hoạt động học thuật và dần chuyển sang phục vụ du lịch thay vì cộng đồng tri thức.
Đề xuất mô hình “bảo tồn thích nghi”
Từ kinh nghiệm quốc tế, Hiệu trưởng Đại học Dược Hà Nội cho biết, nhiều trường đại học lớn trên thế giới vẫn giữ cơ sở lịch sử trong trung tâm đô thị, đồng thời mở rộng ra các khu vực ngoại ô nhằm giảm tải cho khu vực trung tâm.
Ông dẫn ví dụ các đại học như Sorbonne và Paris-Cité (Pháp), Oxford, Cambridge (Anh), Harvard (Mỹ) hay Vienna (Áo) đều duy trì các khuôn viên lịch sử như “trái tim học thuật”, trong khi mở rộng không gian đào tạo và nghiên cứu ra các cơ sở mới ở vùng ngoại ô.
Trên cơ sở đó, GS Hải Nam đề xuất phương án “bảo tồn thích nghi”, trong đó vẫn duy trì chức năng giáo dục – nghiên cứu tại cơ sở lịch sử, đồng thời cải tạo công trình để phù hợp với nhu cầu hiện đại.
Mô hình này có thể kết hợp khuôn viên phân tán: Cơ sở trung tâm tập trung đào tạo chuyên sâu, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và thực hiện các nghi lễ học thuật; còn cơ sở mới sẽ phục vụ vụ cho việc mở rộng quy mô đào tạo và phát triển các phòng thí nghiệm hiện đại.
Mô hình này sẽ đồng thời đạt được các mục tiêu là giảm tải cho khu vực nội đô nhưng vẫn lưu giữ được các giá trị truyền thống gắn với lịch sử hình thành và phát triển của Trường, lưu giữ được không gian trí thức sống động trong lòng thủ đô.
Bên cạnh đó, ông đề xuất phát triển mô hình “bảo tàng mở”, cho phép công chúng tham quan một phần không gian kiến trúc và lịch sử giáo dục, nhưng vẫn gắn với hoạt động thực tế của nhà trường.
“Hà Nội không chỉ cần gìn giữ ký ức, mà còn cần duy trì dòng chảy tri thức đang hiện hữu mỗi ngày trong các cơ sở giáo dục lịch sử của thành phố”, GS Hải Nam nhấn mạnh.
