Nền kinh tế Nga từ lâu đã được thúc đẩy bởi lĩnh vực năng lượng, nơi có 1/4 trữ lượng khí đốt của thế giới và hơn 5% trữ lượng dầu thô. Khi phải trải qua sự cô lập ngày càng sâu sắc do hậu quả của cuộc xung đột Nga - Ukraine, câu hỏi bây giờ là điều gì sẽ xảy ra với ngành công nghiệp quan trọng nhất của nước này.
Các công ty năng lượng lớn nhất của Nga là Lukoil, Gazprom và Rosneft bước vào cuộc khủng hoảng với mức nợ có thể quản lý được và chi phí sản xuất thấp. Ảnh: FT.
“Thịnh vượng chung” công nghiệp năng lượng
Các đối tác nước ngoài chủ chốt là tập đoàn năng lượng đa quốc gia BP, Shell và ExxonMobil đã công bố kế hoạch đình chỉ, các công ty dịch vụ mỏ dầu đa quốc gia cam kết không đầu tư thêm và ngày càng nhiều người tiêu dùng bắt đầu tránh xa xăng dầu của Nga.
Khí đốt tiếp tục chảy sang châu Âu, và sản lượng dầu tuy giảm nhưng vẫn chưa dừng lại. Ngay cả khi các ngành công nghiệp năng lượng của chính Nga có thể tiếp tục hoạt động, thì một thị trường xuất khẩu nhỏ hơn, khả năng tiếp cận chuyên môn quốc tế giảm và nhu cầu định hướng lại hàng tỷ đô la đầu tư cơ sở hạ tầng cho châu Á đều có nguy cơ mở ra một thời kỳ suy giảm trong dài hạn.
Michael Moynihan, một chuyên gia về lĩnh vực dầu khí thượng nguồn của Nga tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, cho biết: “Nga có thể sẽ còn mở rộng nếu mọi thứ diễn ra hoàn hảo.
Rosneft - công ty năng lượng quốc doanh được thành lập vào năm 1993, đã được hưởng lợi từ sự hỗ trợ hoàn toàn của Điện Kremlin khi họ mua lại tài sản của các đối thủ để trở thành nhà sản xuất dầu lớn nhất của đất nước, chiếm 40% sản lượng dầu thô.
Công ty lớn thứ hai, Lukoil, tháng trước đã đồng ý mua lại mảng kinh doanh dầu nhờn và bán lẻ của Shell ở Nga, được thành lập vào năm 1991 từ ba doanh nghiệp nhà nước của Vagit Alekperov, lúc đó vẫn còn là thứ trưởng.
Gazprom, được tư nhân hóa vào năm 1992, thống trị thị trường khí đốt thế giới, tạo ra 540 tỷ mét khối nhiên liệu vào năm ngoái, nhiều hơn cả BP, Shell, Chevron, ExxonMobil và Saudi Aramco cộng lại.
Trong khi Rosneft và Gazprom có liên doanh với BP và Shell để khám phá các vùng khai khoáng mới ở vùng viễn bắc và viễn đông của nước này, họ và Lukoil có xu hướng vận hành các lĩnh vực sản xuất chính của mình ở phía tây Siberia và vùng Urals-Volga mà không cần sự trợ giúp từ bên ngoài.
Theo Eric Mielke, trưởng nhóm nghiên cứu công ty của Wood Mackenzie, các công ty dầu khí của Nga thường bước vào cuộc khủng hoảng trong tình trạng “sức khỏe tài chính khá tốt” với mức nợ có thể quản lý được và chi phí sản xuất thấp. Do đó, ngay cả khi dầu thô Urals hàng đầu của Nga giao dịch với mức chiết khấu từ 20 đô la đến 30 đô la so với Brent, các nhà sản xuất Nga vẫn tạo ra dòng tiền “đáng kể”, ông nói.
Vào năm 2021, Rosneft đã báo cáo thu nhập ròng cao nhất từ trước đến nay của mình là 11,7 tỷ đô la, trong khi Gazprom, được hỗ trợ bởi giá khí đốt kỷ lục, đạt mức thu nhập ròng kỷ lục 29 tỷ đô la.
Khi các tập đoàn này đã phát triển, Rosneft và Gazprom cũng đã đầu tư rất nhiều vào sự phát triển của lĩnh vực dịch vụ của ngành dầu khí trong nước, đặc biệt là kể từ khi một vòng trừng phạt của châu Âu và Hoa Kỳ trước đó nhắm vào ngành công nghiệp dầu của Nga vào năm 2014 sau khi Moscow sáp nhập Crimea. Theo báo cáo hàng năm, công ty dịch vụ mỏ dầu nội bộ của Rosneft có 344 giàn khoan vào cuối năm 2020.
Hạn chế trong ngành công nghiệp năng lượng
Những gì ngành công nghiệp trong nước thiếu là khả năng thực hiện một số phân tích kỹ thuật tiên tiến hơn để phát triển các hồ chứa dầu mới phức tạp, đặc biệt là ở các địa điểm xa bờ xa xôi như biển Barents.
James Henderson, một chuyên gia về Nga tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, người đang viết sách về lịch sử của Rosneft, cho biết: “Các công ty dịch vụ của Nga có thể tái tạo rất nhiều thiết bị nhưng họ không thể thực sự tái tạo phần mềm liên quan đến phân tích dữ liệu”.
Do đó, các dự án như Rosneft’s Vostok Oil - một dự án Bắc Cực rộng lớn được hỗ trợ bởi các nhà giao dịch hàng hóa phương Tây Trafigura và Vitol - giờ đây ít có khả năng tiến triển hơn, ông nói.
Alekperov, người đã từ chức chủ tịch Lukoil vào tháng trước sau khi ông bị Vương quốc Anh trừng phạt, mô tả việc ngừng đầu tư mới của các công ty dịch vụ mỏ dầu quốc tế lớn là một “cú đánh lớn” với ngành công nghiệp mũi nhọn của nước này.
Ông chia sẻ với hãng tin Financial Times: “Nga có các công nghệ phát triển tốt của riêng mình. “Tất nhiên, sẽ có một số thay đổi về khung thời gian, nhưng nhìn chung, ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga có tiềm năng phát triển bình thường.”
Các nhà phân tích cho hay, bất chấp sự tự tin của ông Alekperov, triển vọng của ngành phụ thuộc ít hơn vào khả năng tiếp tục sản xuất của các công ty và hơn thế nữa là liệu có còn thị trường cho sản phẩm của họ hay không.
EU, nước nhận hơn một nửa lượng dầu thô xuất khẩu của Nga vào năm 2021, đã đồng ý ngừng nhập khẩu dầu của nước này bằng đường biển vào cuối năm nay và hy vọng sẽ loại bỏ khí đốt vào năm 2027.
Sự tẩy chay ngày càng tăng đối với hàng xuất khẩu của Nga kể từ cuộc xung đột đã bắt đầu ảnh hưởng đến sản lượng dầu. Sản lượng trung bình đạt 10,05 triệu thùng/ ngày trong tháng 4, giảm so với 11,01 triệu thùng/ ngày trong tháng 3, theo OilX, một nhà cung cấp dữ liệu sử dụng số liệu thống kê của chính phủ và hình ảnh vệ tinh để đo lường hoạt động tại các mỏ dầu.
Anton Siluanov, Bộ trưởng Tài chính Nga, đã cảnh báo vào tháng 4 rằng sản lượng dầu của Nga có thể giảm 17% trong năm nay, nghĩa là giảm khoảng 2 triệu thùng/ ngày. Thế nhưng, Phó thủ tướng Alexander Novak kể từ đó đã đưa ra một triển vọng lạc quan hơn, nói với truyền thông Nga rằng sản lượng tăng trong tháng 5 từ 200.000b/ ngày đến 300.000b/ ngày và ông dự kiến sẽ phục hồi thêm vào tháng 6.
Hy vọng trong ngành công nghiệp dầu mỏ của Nga là nguồn cung trước đây được gửi đến châu Âu có thể được chuyển hướng sang nơi khác. Konstantin Simonov, người đứng đầu quỹ an ninh năng lượng quốc gia của Nga, nói với FT: “Nếu loại bỏ năng lượng Nga khỏi thị trường châu Âu, số dầu thô này sẽ đơn giản xuất hiện ở Ấn Độ, Trung Quốc và các nước khác.
Nhưng việc chuyển hướng xuất khẩu năng lượng từ châu Âu sang châu Á sẽ rất phức tạp. Không có đủ năng lực vận chuyển để tất cả hàng xuất khẩu đi bằng đường biển và giao thông đường biển sẽ bị hạn chế hơn nữa nếu EU và Anh thực hiện lệnh cấm đối với các tàu chở dầu thô của Nga.
Tình hình sẽ đặc biệt khó khăn đối với Gazprom, do gần như tất cả các cơ sở hạ tầng khí đốt của công ty này đều hướng về châu Âu và không có đường ống nào kết nối các khu vực sản xuất khí đốt chính ở phía tây đất nước với phía đông nước Nga và tới Trung Quốc.
Ngoài ra, Gazprom có thể hướng tới việc chuyển đổi sản xuất nhiều hơn thành khí đốt tự nhiên hóa lỏng và vận chuyển bằng đường biển. Nhưng tham vọng của Nga trong việc đảm bảo 20% sản lượng LNG toàn cầu bằng cách mở rộng sản lượng hàng năm từ 30 triệu tấn lên ít nhất 120 triệu tấn vào năm 2035 đã bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Bên cạnh đó, các biện pháp trừng phạt của châu Âu cấm cung cấp hàng hóa và công nghệ cần thiết cho quá trình hóa lỏng khí mà các dự án đang được phát triển, bao gồm cả mỏ Arctic LNG 2 trị giá 21 tỷ đô la của Novatek và Gazprom’s Baltic LNG.
Oxford’s Henderson cho rằng việc phát triển chuyên môn địa phương cần thiết để thay thế công nghệ LNG của Châu Âu sẽ mất nhiều năm. “Tương lai chiến lược LNG của Nga đang bị nghi ngờ nghiêm trọng.”
Lê Na (Theo Finance Times)
