Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Bác sĩ Phạm Minh Ngọc, Phó giám đốc Trung tâm Y học giới tính Hà Nội, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội cho biết, tập thể hình (hay còn gọi là tập gym) đúng cách giúp tăng cường thể lực, cải thiện sức khỏe tim mạch và chức năng sinh lý. Tuy nhiên, không phải cứ nâng tạ nặng, tập nhiều giờ là có lợi. Việc ép cơ thể vận động quá sức hoặc sử dụng chất hỗ trợ tăng cơ thiếu kiểm soát có thể gây những hệ lụy lâu dài.
Tập quá sức, testosterone có thể suy giảm
Theo bác sĩ Ngọc, tập luyện cường độ cao kéo dài nhưng không có thời gian nghỉ ngơi phù hợp khiến cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng sinh lý. Tình trạng này, đặc biệt khi đi kèm thiếu ngủ và thiếu năng lượng, có thể làm tăng hormone cortisol, ảnh hưởng đến trục hạ đồi - tuyến yên - tinh hoàn, vốn giữ vai trò điều hòa sản xuất testosterone và quá trình sinh tinh.
Nam giới có thể xuất hiện các biểu hiện như giảm ham muốn tình dục, mệt mỏi kéo dài, suy giảm sức mạnh cơ bắp và chất lượng tinh trùng.
Nguy cơ đáng lo ngại hơn đến từ việc sử dụng steroid đồng hóa (AAS) để phát triển cơ bắp nhanh chóng. Nhóm chất này có tác dụng thúc đẩy tăng khối cơ nhưng đồng thời ức chế hoạt động của hệ nội tiết sinh sản.
Khi cơ thể tiếp nhận hormone từ bên ngoài, tuyến yên giảm tiết các hormone kích thích tinh hoàn. Hệ quả là tinh hoàn giảm sản xuất testosterone nội sinh, quá trình sinh tinh suy giảm, thậm chí ngừng hoàn toàn.
Người sử dụng có thể bị teo tinh hoàn, thiểu tinh nặng hoặc vô tinh. Đây là những tình trạng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản. Đáng chú ý, chức năng sinh sản không phải lúc nào cũng phục hồi nhanh chóng sau khi ngừng sử dụng steroid.
Ngoài steroid, một số chế phẩm bổ sung dành cho người tập thể hình cũng tiềm ẩn nguy cơ chứa hormone hoặc tiền chất steroid không được công bố trên nhãn.
"Nam giới cần thận trọng với các sản phẩm quảng cáo tăng cơ nhanh, tăng testosterone hoặc cải thiện thể lực vượt trội nhưng không rõ thành phần, nguồn gốc", bác sĩ Ngọc khuyến cáo.
Tập bao nhiêu là đủ?
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), người trưởng thành nên vận động cường độ trung bình 150-300 phút mỗi tuần hoặc cường độ mạnh 75-150 phút, đồng thời tập tăng cường sức mạnh cơ bắp ít nhất hai ngày mỗi tuần.
Với tập thể hình, người tập có thể duy trì 45-60 phút mỗi buổi, 3-4 buổi mỗi tuần tùy thể trạng và khả năng phục hồi. Cần bố trí thời gian nghỉ hợp lý, tránh tập nặng liên tục cùng một nhóm cơ.
Giấc ngủ 7-8 tiếng mỗi đêm và chế độ dinh dưỡng cân đối cũng đóng vai trò quan trọng trong phục hồi cơ thể.
Khi nâng tạ nặng, người tập cần chú ý kỹ thuật thở, tránh nín thở và rặn kéo dài. Không nên chạy theo mức tạ hoặc khối lượng tập của người khác.
Mất ngủ, nhịp tim lúc nghỉ tăng bất thường, mệt mỏi kéo dài hoặc thành tích tập luyện giảm sút có thể là dấu hiệu cơ thể chưa phục hồi đầy đủ. Khi đó, cần giảm cường độ và tăng thời gian nghỉ ngơi.
Những dấu hiệu cảnh báo sức khỏe sinh sản
Bác sĩ Ngọc khuyến cáo nam giới nên đi khám khi xuất hiện tình trạng tê bì, châm chích kéo dài ở bìu, tầng sinh môn hoặc dương vật; đau tức tinh hoàn, vùng bẹn, đặc biệt khi triệu chứng tái diễn sau tập luyện.
Các biểu hiện khác cần lưu ý gồm khó đạt hoặc duy trì độ cương, giảm rõ rệt hiện tượng cương tự phát buổi sáng, suy giảm ham muốn, mệt mỏi kéo dài dù vẫn duy trì tập luyện.
Nam giới cũng cần thăm khám nếu nhận thấy tinh hoàn nhỏ đi, mềm hơn bình thường, thể tích tinh dịch giảm rõ rệt hoặc xuất tinh ra máu. Trường hợp đau tinh hoàn đột ngột, dữ dội cần đến bệnh viện cấp cứu để loại trừ xoắn tinh hoàn.
Những dấu hiệu này không đồng nghĩa chắc chắn với tổn thương do tập thể hình, song cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân, nhất là ở người từng sử dụng steroid đồng hóa hoặc các chế phẩm tăng cơ không rõ thành phần.
Theo bác sĩ, tập thể hình vẫn là hoạt động có lợi nếu được thực hiện khoa học. Người tập cần duy trì cường độ phù hợp, bảo đảm thời gian phục hồi và tránh lạm dụng chất tăng cơ. Mục tiêu cải thiện vóc dáng không nên đánh đổi bằng sức khỏe nội tiết và khả năng sinh sản.